Przewóz płodów rolnych ciężarówką – uprawnienia i dokumenty

Prawo jazdy do ciężarówki o DMC 6500 kg

Samochód o dopuszczalnej masie całkowitej 6500 kg jest pojazdem cięższym niż 3,5 tony. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami kategoria C1 uprawnia do kierowania pojazdem samochodowym innym niż autobus, którego DMC przekracza 3,5 tony i nie przekracza 7,5 tony. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 8 tej samej ustawy kategoria C uprawnia do kierowania pojazdem samochodowym innym niż autobus, którego DMC przekracza 3,5 tony.

Jeżeli więc ciężarówka ma DMC 6500 kg i jedzie bez przyczepy albo z przyczepą lekką do 750 kg, posiadane prawo jazdy kategorii C jest wystarczające do samego kierowania pojazdem. Kategoria C1 również obejmowałaby taki pojazd, ale w opisanej sytuacji nie ma potrzeby jej uzyskiwania, skoro kierowca ma kategorię C.

Inaczej wygląda sprawa przy przyczepie innej niż lekka. Jeżeli do ciężarówki ma być podłączona przyczepa o DMC powyżej 750 kg, należy odrębnie sprawdzić wymagania dla zespołu pojazdów. W praktyce może być potrzebna kategoria C+E albo C1+E, zależnie od masy pojazdu i przyczepy.

Czy przewóz płodów rolnych wymaga licencji transportowej?

Licencja transportowa jest wymagana przy wykonywaniu transportu drogowego rzeczy jako działalności przewozowej. Wynika to z art. 5b ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, który przewiduje obowiązek uzyskania odpowiedniego uprawnienia do wykonywania krajowego transportu drogowego w zakresie przewozu rzeczy.

Przewóz jabłek, warzyw, zboża lub innych płodów rolnych z własnego gospodarstwa do skupu, chłodni, magazynu lub na giełdę nie jest jednak tym samym co zarobkowa usługa transportowa. Jeżeli przewożony towar należy do gospodarstwa, pojazd jest własny albo używany przez gospodarstwo, a przewóz służy wyłącznie sprzedaży lub obsłudze własnej produkcji, w praktyce traktuje się go jako przewóz na potrzeby własne gospodarstwa.

Definicja niezarobkowego przewozu drogowego, czyli przewozu na potrzeby własne, znajduje się w art. 4 pkt 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym. Przepis ten wymaga między innymi, aby przewóz był pomocniczy wobec podstawowej działalności, rzeczy były własnością wykonującego przewóz albo zostały przez niego sprzedane, kupione, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione, a pojazd był prowadzony przez uprawniony podmiot albo jego personel.

W opisanej sytuacji ważne jest więc nie tylko to, że towar pochodzi z gospodarstwa syna, ale także to, na jakiej podstawie ojciec prowadzi pojazd. Status domownika rolnika potwierdzony w KRUS jest argumentem praktycznym, ale przy kontroli najbezpieczniej mieć dokument potwierdzający związek kierowcy z gospodarstwem oraz upoważnienie właściciela pojazdu do wykonywania przewozu. Jeżeli przewozy są stałe, częste i mają charakter zorganizowany, warto rozważyć formalne uregulowanie współpracy, na przykład umową o pracę, ponieważ art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym posługuje się pojęciem przedsiębiorcy lub jego pracowników.

Licencja będzie natomiast potrzebna, jeżeli ciężarówka zacznie wozić cudzy towar za wynagrodzeniem, na przykład płody rolne innych gospodarstw, materiały budowlane dla sąsiada albo ładunki na zlecenie firm. Wtedy nie jest to już zwykły przewóz własnych produktów rolnych, lecz działalność transportowa.

Kod 95, kwalifikacja wstępna i szkolenie okresowe

Sam fakt posiadania prawa jazdy kategorii C nie zawsze wystarcza do legalnego wykonywania przewozów ciężarówką. Dla kierowców wykonujących przewóz drogowy pojazdami kategorii C, C1, C+E lub C1+E znaczenie ma art. 39a ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym. Przepis ten przewiduje wymogi dotyczące między innymi wieku, kwalifikacji, szkolenia okresowego, badań lekarskich i badań psychologicznych.

W praktyce wymogi te są potwierdzane wpisem kodu 95 w prawie jazdy albo w kwalifikacji kierowcy. Dla kierowców, którzy uzyskali kategorię C przed 10 września 2009 r., zwykle nie wymaga się kwalifikacji wstępnej, lecz szkolenia okresowego, jeżeli wykonują przewóz objęty przepisami o kierowcach zawodowych.

Nie każdy przejazd rolnika własną ciężarówką automatycznie wymaga jednak kodu 95. Zwolnienia od części wymogów kierowców zawodowych przewiduje art. 39a ust. 3 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym. Przy przewozach rolniczych trzeba sprawdzić, czy konkretny przejazd mieści się w zwolnieniu, w szczególności czy przewóz służy własnej działalności gospodarstwa, czy nie jest zarobkową usługą transportową oraz czy kierowanie pojazdem nie jest główną działalnością kierowcy.

Jeżeli ojciec okazjonalnie przewozi płody rolne syna do skupu lub na giełdę w ramach pomocy w gospodarstwie, argument za zwolnieniem jest silniejszy. Jeżeli natomiast jeździ codziennie, wozi towary różnych podmiotów albo wykonuje przewóz w sposób podobny do zawodowego kierowcy transportowego, ryzyko uznania obowiązku posiadania kodu 95 rośnie.

Tachograf i limit 100 km od gospodarstwa

Co do zasady pojazdy ciężarowe używane do przewozu rzeczy podlegają przepisom o czasie prowadzenia pojazdu, przerwach i odpoczynkach. Podstawowe reguły wynikają z art. 6, art. 7 i art. 8 rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. Natomiast obowiązek stosowania tachografu wynika z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 165/2014 z dnia 4 lutego 2014 r. w sprawie tachografów stosowanych w transporcie drogowym.

Dla gospodarstw rolnych istotne jest zwolnienie przewidziane w art. 13 ust. 1 lit. b rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Przepis ten pozwala państwom członkowskim wyłączyć pojazdy używane lub wynajmowane bez kierowcy przez przedsiębiorstwa rolnicze, ogrodnicze, leśne, gospodarstwa rolne lub rybackie do przewozu rzeczy w ramach własnej działalności gospodarczej w promieniu do 100 km od bazy przedsiębiorstwa.

Jeżeli przewóz płodów rolnych odbywa się w promieniu do 100 km od bazy gospodarstwa, dotyczy własnej działalności gospodarstwa i nie jest usługą transportową, kierowca może korzystać ze zwolnienia z przepisów o czasie prowadzenia pojazdu. W pojeździe z tachografem cyfrowym praktycznie stosuje się wtedy tryb OUT, o ile urządzenie i instrukcja obsługi pojazdu na to pozwalają. Przy tachografie analogowym lub przy kontroli za granicą należy zachować szczególną ostrożność, bo sposób dokumentowania zwolnienia może być oceniany rygorystycznie.

Jeżeli trasa przekracza 100 km od bazy gospodarstwa albo przewóz nie mieści się w działalności własnej gospodarstwa, trzeba liczyć się z obowiązkiem normalnego używania tachografu, posiadania karty kierowcy oraz przestrzegania norm czasu prowadzenia, przerw i odpoczynków.

Jakie dokumenty warto mieć w ciężarówce?

Przepisy nie tworzą jednej specjalnej teczki dokumentów dla rolnika przewożącego własne płody rolne, ale przy kontroli trzeba umieć wykazać, że przejazd rzeczywiście jest przewozem gospodarstwa, a nie usługą transportową. Wynika to z praktycznego znaczenia art. 4 pkt 4 i art. 5b ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym oraz art. 13 ust. 1 lit. b rozporządzenia (WE) nr 561/2006.

W pojeździe warto wozić w szczególności:

• dokument tożsamości kierowcy oraz prawo jazdy, zwłaszcza przy wyjazdach zagranicznych lub gdy dokument nie jest dostępny w polskich systemach,
• dowód rejestracyjny albo dane pojazdu dostępne w systemie, potwierdzenie ważnego badania technicznego i ubezpieczenia OC,
• dokument potwierdzający związek kierowcy z gospodarstwem, na przykład decyzję lub zaświadczenie z KRUS o statusie domownika, umowę o pracę albo pisemne upoważnienie właściciela gospodarstwa,
• zaświadczenie z gminy o prowadzeniu gospodarstwa rolnego albo inny dokument potwierdzający gospodarstwo,
• dokumenty dotyczące ładunku, na przykład WZ, fakturę, dokument skupu, dokument magazynowy albo prosty wykaz przewożonych płodów rolnych,
• wydruki lub zapisy z tachografu, jeżeli przejazd nie mieści się w zwolnieniu albo urządzenie było używane w normalnym trybie.

Jeżeli pojazd jest własnością syna, a ojciec nim kieruje, pisemne upoważnienie jest szczególnie przydatne. Powinno wskazywać pojazd, kierowcę, gospodarstwo oraz to, że przewóz dotyczy płodów rolnych pochodzących z tego gospodarstwa.

Kiedy przewóz staje się ryzykowny?

Największe ryzyko pojawia się wtedy, gdy okoliczności przejazdu nie pasują do zwykłej działalności gospodarstwa. Dotyczy to w szczególności przewozu cudzych płodów rolnych za zapłatą, transportu na duże odległości, używania pojazdu w sposób typowy dla firmy transportowej albo braku dokumentów potwierdzających pochodzenie ładunku.

Ryzykowne może być także prowadzenie pojazdu wyłącznie przez osobę, która formalnie nie jest pracownikiem, domownikiem ani w żaden sposób udokumentowanym współpracownikiem gospodarstwa. W razie kontroli organ może badać, czy warunki przewozu na potrzeby własne z art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym rzeczywiście zostały spełnione.

Konsekwencje naruszeń mogą być dotkliwe. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym przewiduje kary pieniężne za wykonywanie przewozów bez wymaganych uprawnień i za naruszenia obowiązków transportowych. Przy tachografie i czasie pracy kierowcy sankcje mogą wynikać także z przepisów o transporcie drogowym, ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców oraz rozporządzeń unijnych.

FAQ

Podsumowanie

W opisanej sytuacji kierowca posiadający prawo jazdy kategorii C może prowadzić ciężarówkę o DMC 6500 kg. Kluczowe jest jednak to, aby przewóz płodów rolnych był rzeczywiście przewozem na potrzeby własne gospodarstwa, a nie usługą transportową. Trzeba także zadbać o dokumenty potwierdzające status kierowcy, związek z gospodarstwem, pochodzenie ładunku i uprawnienie do korzystania z pojazdu.

Najbezpieczniejszy model to przewóz własnych płodów rolnych, własnym lub używanym przez gospodarstwo pojazdem, w promieniu do 100 km od bazy, z dokumentami gospodarstwa i ładunku w pojeździe. Jeżeli pojawiają się dalsze trasy, przewozy dla innych osób, przyczepy cięższe niż 750 kg albo wątpliwości co do kodu 95 i tachografu, sprawę warto sprawdzić indywidualnie.

Źródła

1. Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami - Dz.U. 2011 nr 30 poz. 151, w szczególności art. 6 ust. 1 pkt 7 i pkt 8.

2. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - Dz.U. 2001 nr 125 poz. 1371, w szczególności art. 4 pkt 4, art. 5b ust. 1 oraz art. 39a.

3. Rozporządzenie (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r., w szczególności art. 6, art. 7, art. 8 i art. 13 ust. 1 lit. b.

4. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 165/2014 z dnia 4 lutego 2014 r. w sprawie tachografów stosowanych w transporcie drogowym, w szczególności art. 3 ust. 1 i ust. 2.

5. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców.