Brak tachografu przy lawecie w Niemczech a kontrola BALM

Kiedy laweta albo zestaw z przyczepą wymaga tachografu?

Obecnie podstawowe znaczenie mają dwa akty prawa unijnego: rozporządzenie (WE) nr 561/2006 dotyczące czasu prowadzenia pojazdu, przerw i odpoczynków oraz rozporządzenie (UE) nr 165/2014 dotyczące tachografów. Dawne rozporządzenie nr 3821/85 zostało zastąpione przez rozporządzenie 165/2014, dlatego przy ocenie obowiązków trzeba opierać się na aktualnych przepisach, a nie na stanie prawnym z 2010 r.

Co do zasady tachograf musi być zainstalowany i używany w pojazdach objętych rozporządzeniem 561/2006. W przewozie rzeczy chodzi przede wszystkim o pojazdy lub zespoły pojazdów, których dopuszczalna masa całkowita, łącznie z przyczepą lub naczepą, przekracza 3,5 tony. Jeżeli przedsiębiorca jedzie samochodem z lawetą, a na lawecie przewozi auta kupione do dalszej odsprzedaży, jest to przewóz związany z działalnością gospodarczą, a nie typowy prywatny przejazd.

W opisanej sytuacji kluczowe są więc trzy elementy: dopuszczalna masa całkowita całego zestawu, charakter przewozu oraz ewentualne wyłączenia. Jeżeli zestaw przekraczał 3,5 tony i służył przewozowi samochodów w ramach działalności handlowej, kontrola tachografu, karty kierowcy albo wykresówek była co do zasady uzasadniona.

Przewóz na potrzeby własne a obowiązek używania tachografu

Przewóz na potrzeby własne nie oznacza automatycznie, że tachograf nie jest potrzebny. Zaświadczenie albo inny dokument potwierdzający możliwość wykonywania przewozów na potrzeby własne dotyczy przede wszystkim dostępu do wykonywania przewozu i organizacji działalności transportowej. Nie uchyla ono samo przez się przepisów o czasie jazdy, odpoczynku i urządzeniach rejestrujących.

Inaczej trzeba oceniać sytuacje całkowicie prywatne, okazjonalne albo mieszczące się w jednym z wyłączeń z rozporządzenia 561/2006. Przykładowo znaczenie może mieć przewóz niezarobkowy, masa całkowita nieprzekraczająca określonego progu, przewóz narzędzi lub sprzętu wykorzystywanego przez kierowcę w pracy w ograniczonym promieniu od bazy, albo szczególne wyłączenia dla określonych pojazdów. Wyjątki należy jednak interpretować ostrożnie i zawsze odnosić do konkretnego stanu faktycznego.

Jeżeli przewożone auta stanowiły towar przeznaczony do działalności kupna i sprzedaży, trudno traktować taki przejazd jak przejazd prywatny. W praktyce organ kontrolny może uznać, że kierowca powinien używać tachografu i mieć przy sobie właściwe dokumenty, nawet jeżeli nie świadczy klasycznej usługi transportowej na rzecz klienta.

Tachograf analogowy, cyfrowy i smart tachograf

Rodzaj wymaganych dokumentów zależy od urządzenia zamontowanego w pojeździe. Przy tachografie analogowym kierowca powinien używać wykresówek, potocznie nazywanych tarczkami. Przy tachografie cyfrowym albo inteligentnym podstawą jest karta kierowcy, dane zapisane w urządzeniu oraz ewentualne wydruki. Brak karty, brak wykresówek, nieprawidłowe wpisy ręczne lub brak możliwości okazania danych z wymaganych okresów może zostać potraktowany jako naruszenie.

W międzynarodowym transporcie drogowym szczególne znaczenie mają inteligentne tachografy drugiej generacji. Nowe pojazdy ciężkie rejestrowane od 21 sierpnia 2023 r. powinny być wyposażone w takie urządzenia, a dla starszych pojazdów wykonujących przewozy międzynarodowe obowiązywały terminy doposażenia. Od 1 lipca 2026 r. wymóg ten obejmuje również część lżejszych pojazdów od 2,5 do 3,5 tony używanych w międzynarodowym zarobkowym przewozie rzeczy lub kabotażu.

Nie oznacza to, że każdy przejazd każdym autem z przyczepą zawsze wymaga tachografu. Odpowiedź zależy od dopuszczalnej masy całkowitej zestawu, celu przejazdu, tego, czy jest to przewóz rzeczy, czy pojazd jest używany międzynarodowo oraz czy mieści się w jednym z wyłączeń.

Co może kontrolować BALM w Niemczech?

Federalny Urząd ds. Transportu Towarowego, znany dawniej jako BAG, od 1 stycznia 2023 r. funkcjonuje pod nazwą Bundesamt für Logistik und Mobilität, czyli BALM. Organ ten kontroluje w Niemczech krajowe i zagraniczne pojazdy używane do przewozu rzeczy oraz autobusy, a kontrole mogą być prowadzone samodzielnie albo we współpracy z policją lub innymi służbami.

Kontrola może obejmować w szczególności dokumenty przewozowe i uprawnienia do wykonywania przewozu, tachograf, kartę kierowcy, wykresówki, wydruki, zapisy czasu jazdy i odpoczynku, masę pojazdu, naciski na osie, wymiary, stan techniczny, zabezpieczenie ładunku oraz obowiązki związane z opłatami drogowymi. W przypadku zagranicznego kierowcy organ może także żądać zabezpieczenia na poczet spodziewanej kary i kosztów postępowania.

Dlatego sama okoliczność, że pojazd został zatrzymany na autostradzie albo skierowany na parking do kontroli, nie jest jeszcze nieprawidłowością. W praktyce przy zestawach z lawetą, które wyglądają na używane w działalności gospodarczej, kontrola tachografu i dokumentów przewozowych jest typowym elementem postępowania.

Jakie konsekwencje grożą za brak tachografu lub dokumentów?

Konsekwencje zależą od rodzaju naruszenia. W grę może wchodzić ostrzeżenie, opłata ostrzegawcza, postępowanie administracyjne, grzywna, zabezpieczenie pieniężne pobrane od kierowcy zagranicznego, a w poważniejszych przypadkach również zakaz dalszej jazdy do czasu usunięcia naruszenia. Odpowiedzialność może dotyczyć zarówno kierowcy, jak i przedsiębiorcy organizującego przewóz.

Nie należy opierać się na starym założeniu, że sprawa zawsze kończy się drobną opłatą na miejscu. W niemieckich postępowaniach wysokość sankcji zależy od kwalifikacji naruszenia, katalogu kar, liczby stwierdzonych uchybień, czasu ich trwania oraz tego, czy naruszenie dotyczy kierowcy, przedsiębiorcy czy osoby zarządzającej transportem.

Jeżeli BALM uzna, że doszło do naruszenia, może wszcząć postępowanie i wydać decyzję o grzywnie. Od takiej decyzji co do zasady przysługuje środek zaskarżenia, ale termin i tryb należy sprawdzić w pouczeniu. W praktyce przy niemieckim Bußgeldbescheid termin na sprzeciw często wynosi dwa tygodnie od doręczenia, dlatego trzeba działać niezwłocznie.

Czy trzeba podpisywać protokół sporządzony przez kontrolujących?

Osoba kontrolowana nie powinna podpisywać dokumentu, którego nie rozumie albo którego treści nie może zweryfikować. Podpis może zostać później przedstawiony jako potwierdzenie odbioru, zapoznania się z treścią albo przyjęcia określonych ustaleń. Jeżeli dokument jest po niemiecku i kierowca nie zna języka, powinien wyraźnie zaznaczyć, że nie rozumie treści, żąda wyjaśnienia i kopii dokumentu.

Odmowa podpisu nie powinna być traktowana jako przyznanie się do winy. Kontrolujący może odnotować odmowę podpisania protokołu, ale nie powinien zmuszać kierowcy do podpisania dokumentu. Jeżeli kierowca decyduje się podpisać wyłącznie potwierdzenie odbioru, warto dopisać zastrzeżenie, że nie rozumie treści dokumentu albo nie zgadza się z ustaleniami, o ile okoliczności pozwalają na bezpieczne dopisanie takiej adnotacji.

Kierowca powinien otrzymać kopię dokumentów sporządzonych podczas kontroli. Brak kopii utrudnia późniejszą obronę, dlatego warto zapisać datę, miejsce kontroli, numery służbowe kontrolujących, numer sprawy, numer rejestracyjny pojazdu, pobraną kwotę zabezpieczenia oraz dane jednostki prowadzącej sprawę.

Co zrobić po kontroli BALM?

Po powrocie należy przede wszystkim ustalić, jakie dokumenty zostały podpisane i czy pobrano zabezpieczenie. Warto zabezpieczyć wydruki z tachografu, dane z karty kierowcy, zaświadczenie na przewozy na potrzeby własne, dokumenty zakupu pojazdów, dokumenty rejestracyjne zestawu, potwierdzenie masy całkowitej oraz korespondencję z niemieckim organem.

Jeżeli kierowca nie otrzymał kopii dokumentu albo nie wie, co podpisał, należy skontaktować się z właściwą jednostką BALM lub z organem wskazanym w pouczeniu. W piśmie można zażądać kopii akt, wyjaśnić, że dokument podpisano bez zrozumienia jego treści, oraz przedstawić własne stanowisko. Jeżeli sprawa dotyczy istotnej grzywny, zakazu jazdy albo odpowiedzialności przedsiębiorcy, warto skonsultować sprawę przed wysłaniem wyjaśnień.

W opisanym stanie faktycznym kontrola co do zasady mogła być zgodna z prawem, bo zestaw przekraczał 3,5 tony i był używany w działalności polegającej na handlu samochodami. Ostateczna ocena zależy jednak od dokumentów pojazdu, dopuszczalnej masy całkowitej całego zestawu, charakteru przejazdu, rodzaju tachografu oraz tego, czy można powołać się na konkretne wyłączenie.

FAQ

Źródła

• Rozporządzenie (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego: EUR-Lex.
• Rozporządzenie (UE) nr 165/2014 Parlamentu Europejskiego i Rady z 4 lutego 2014 r. w sprawie tachografów stosowanych w transporcie drogowym: EUR-Lex.
• Komisja Europejska, informacje o tachografach i zmianach od 1 lipca 2026 r.: Mobility and Transport.
• Komisja Europejska, informacja o inteligentnych tachografach drugiej generacji i terminach doposażenia: komunikat z 19 sierpnia 2025 r..
• BALM, informacja o zmianie nazwy BAG na BALM od 1 stycznia 2023 r.: balm.bund.de.
• BALM, informacje o kontrolach transportu drogowego w Niemczech: Controls and Inspections.