Regres ubezpieczyciela za ucieczkę z miejsca zdarzenia, czy można się bronić?

Kiedy ubezpieczyciel ma prawo żądać zwrotu wypłaconego odszkodowania?

Zgodnie z art. 43 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (dalej „u.u.o.”):

Zakładowi ubezpieczeń oraz Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu, w przypadkach określonych w art. 98 ust. 2a, przysługuje prawo dochodzenia od kierującego pojazdem mechanicznym zwrotu wypłaconego z tytułu ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych odszkodowania, jeżeli kierujący:

1) wyrządził szkodę umyślnie, w stanie po użyciu alkoholu lub w stanie nietrzeźwości albo po użyciu środków odurzających, substancji psychotropowych lub środków zastępczych w rozumieniu przepisów o przeciwdziałaniu narkomanii;

2) wszedł w posiadanie pojazdu wskutek popełnienia przestępstwa;

3) nie posiadał wymaganych uprawnień do kierowania pojazdem mechanicznym, z wyjątkiem przypadków, gdy chodziło o ratowanie życia ludzkiego lub mienia albo o pościg za osobą podjęty bezpośrednio po popełnieniu przez nią przestępstwa;

4) zbiegł z miejsca zdarzenia.

W piśmiennictwie podnosi się, że: Zakres pojęcia „zbiegnięcie z miejsca zdarzenia” zastosowanego w art. 43 pkt 4 u.u.o. nie jest tożsamy ze zbiegnięciem w rozumieniu art. 178 K.k. Judykatura przyjmuje, że zakres pojęciowy tego zwrotu jest szerszy niż w prawie karnym i obejmuje oddalenie się sprawcy zdarzenia także z innej przyczyny niż te wymagane do skazania z art. 178 K.k., a więc nie tylko celem uniknięcia odpowiedzialności karnej czy uniemożliwienia bądź utrudnienia ustalenia okoliczności, lecz także każdej innej. O ucieczce kierowcy z miejsca zdarzenia można mówić wówczas, gdy oddali się on z tego miejsca, by na przykład uniknąć zidentyfikowania go lub by utrudnić ustalenie przyczyny zdarzenia, stanu, w jakim znajdował się w momencie zdarzenia, roli, jaką odegrał w samym wypadku, albo by uniknąć ewentualnej odpowiedzialności za spowodowanie wypadku. Do uznania, że sprawca zbiegł z miejsca zdarzenia, wystarczające jest ustalenie, że oddalenie się było podyktowane osiągnięciem któregokolwiek z wyżej wskazanych celów. Sprawca wypadku ma co do zasady obowiązek pozostania na miejscu zdarzenia w celu ułatwienia wszechstronnego wyjaśnienia przebiegu wypadku i ochrony interesów wymiaru sprawiedliwości oraz cywilnoprawnych interesów podmiotów uczestniczących, poszkodowanych w zdarzeniu [Dybała Grzegorz (red.), Szpyt Kamil (red.), Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Komentarz].

Czym jest „zbiegnięcie z miejsca zdarzenia” w rozumieniu prawa?

Tym samym ustalenie, że oddalił się Pan świadomie z miejsca zdarzenia, jest wystarczającą podstawą do tego, aby ubezpieczyciel żądał od Pana zwrotu wypłaconego odszkodowania. W przypadku zbiegnięcia z miejsca zdarzenia ochrona z tytułu ubezpieczenia OC nie działa. Tylko więc udowodnienie, że Pan opuścił miejsce zdarzenia bez świadomości wyrządzenia szkody pozwoliłoby uniknąć zapłaty na rzecz ubezpieczyciela. Ponadto roszczenie regresowe nie uległo przedawnieniu.

Jak ubezpieczyciel ustala odpowiedzialność regresową?

Z przedłożonego dokumentu wynika, że podstawą przyjęcia Pana odpowiedzialności jest notatka funkcjonariusza Policji oraz że ubezpieczyciel wypłacił poszkodowanemu kwotę prawie 5 tys. zł. W mojej ocenie powinien złożyć Pan reklamację do ubezpieczyciela, w której podniesie Pan, że ubezpieczyciel wskazał jedynie na podstawę regresu, ale nie wykazał na jakiej podstawie (na podstawie jakich dokumentów, opinii rzeczoznawcy, faktur, zdjęć itp.) przyjął Pana odpowiedzialność regresową, oceniając szkodę na kwotę 5 tys. i wypłacił odszkodowanie o tej wartości.

Jak napisać skuteczną reklamację do ubezpieczyciela?

Powinien Pan w reklamacji zażądać przedstawienia kopii notatki funkcjonariusza Policji, kopii zgłoszenia szkody, wszystkich dokumentów złożonych przez poszkodowanego, w tym zdjęć uszkodzonego mienia, a także dokumentów wytworzonych przez ubezpieczyciela w tej sprawie (a więc to, co oni ustalili i na jakiej podstawie). Ubezpieczyciel w żadnym wypadku nie wykazał (nie udowodnił), że szkoda opiewała na taką kwotę.

Reklamację należy złożyć bezzwłocznie, tak aby ubezpieczyciel nie wszczął ewentualnego postępowania sądowego o zapłatę. W mojej ocenie podstawowym dokumentem do przyjęcia odpowiedzialności jest notatka funkcjonariusza Policji, zatem musi Pan mieć wiedzę, co zostało tam napisane, aby ewentualnie to kwestionować. Przyjęcie mandatu za uszkodzenie znaku nie jest tożsame z przyjęciem odpowiedzialności na uszkodzenie elewacji, skoro z Pana relacji wynika, że ściana nie była uszkodzona. Może warto rozważyć udanie się na miejsce zdarzenia w celu osobistej oceny, czy elewacja była naprawiana. 

Które argumenty nie mają znaczenia dla regresu?

W przedmiotowej sprawie bez znaczenia pozostaje fakt, że Pana samochód również uległ szkodzie, że Pan go już sprzedał, że zapłacił Pan mandat, oraz że jest Pan bezrobotny. Niestety, ale te okoliczności nie wpływają na wielkość regresu wobec ubezpieczyciela.

Dopiero w przypadku bezspornego udowodnienia wartości szkody przez ubezpieczyciela może Pan wnioskować do ubezpieczyciela o rozłożenie dochodzonej kwoty na raty. Jest to rodzaj ulgi, na którą ubezpieczyciel może wyrazić zgodę.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych - Dz.U. 2003 nr 124 poz. 1152
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy - Dz.U. 1997 nr 90 poz. 557
3. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - Dz.U. 1997 nr 98 poz. 602
4. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93