Czy zakażenie szpitalne i powikłania po operacji dają prawo do odszkodowania

Odpowiedzialność cywilna szpitala za szkody pacjenta

Zgodnie z polskim prawem cywilnym szpital ponosi odpowiedzialność cywilną na zasadzie winy za szkody wyrządzone pacjentowi. Odpowiedzialność ta może wynikać zarówno z zaniedbań organizacyjnych placówki, jak i z błędów personelu medycznego. Szpital odpowiada za własne uchybienia, takie jak niewłaściwa organizacja, brak odpowiednich warunków higienicznych czy niedostateczna opieka, na podstawie art. 415 kodeksu cywilnego, a także za zawinione działania lub zaniechania lekarzy i pielęgniarek na podstawie art. 430 k.c., czyli odpowiedzialności zwierzchnika za podwładnych. Jeżeli w toku leczenia dojdzie do błędu lub zaniedbania skutkującego uszczerbkiem na zdrowiu pacjenta, szpital może zostać zobowiązany do naprawienia wyrządzonej szkody.

Przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej

Aby można było skutecznie dochodzić odpowiedzialności odszkodowawczej szpitala, konieczne jest wykazanie trzech przesłanek. Po pierwsze musi wystąpić szkoda, na przykład pogorszenie stanu zdrowia, dodatkowe choroby lub koszty leczenia. Po drugie niezbędne jest zawinienie po stronie szpitala, polegające na niedochowaniu należytej staranności lub naruszeniu procedur medycznych bądź higienicznych. Po trzecie trzeba wykazać adekwatny związek przyczynowy pomiędzy zawinionym działaniem lub zaniechaniem a powstałą szkodą. W opisanej sytuacji szkoda jest oczywista, ponieważ doszło do ciężkiego zakażenia, udaru mózgu, wydłużonej hospitalizacji oraz konieczności wielokrotnych operacji. Kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy powikłania te były skutkiem zaniedbań po stronie placówki medycznej.

Zakażenie gronkowcem złocistym jako zakażenie szpitalne

Zakażenie gronkowcem złocistym w trakcie planowej endoprotezoplastyki biodra stanowi klasyczny przykład zakażenia szpitalnego. Zgodnie z ustawą o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, zakażenie szpitalne to choroba zakaźna, która wystąpiła w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych, o ile pacjent nie był w okresie wylęgania choroby w chwili przyjęcia do szpitala lub ujawniła się w okresie odpowiadającym maksymalnemu czasowi wylęgania po udzieleniu świadczeń. Jeżeli pacjent przed operacją nie był nosicielem bakterii, a objawy infekcji pojawiły się po zabiegu, można zasadnie przyjąć, że zakażenie zostało nabyte w szpitalu.

Ryzyko zabiegu a zaniedbania personelu

Choć infekcje są pewnym ryzykiem związanym z zabiegami chirurgicznymi, nie oznacza to automatycznie, że pacjent musi ponosić ich konsekwencje bez możliwości uzyskania rekompensaty. Obowiązkiem szpitala jest zapewnienie maksymalnie bezpiecznych i sterylnych warunków leczenia. W orzecznictwie podkreśla się, że zakażenie rany operacyjnej groźnym patogenem nie zawsze jest zwykłym, nieuniknionym ryzykiem zabiegu. Może być ono skutkiem błędów medycznych lub zaniedbań organizacyjnych, takich jak brak odpowiedniej sterylizacji, nieprzestrzeganie procedur higienicznych czy zaniechanie profilaktyki antybiotykowej. Przykładowo Sąd Rejonowy w Zgierzu w sprawie o sygn. akt I C 701/12 uznał, że zakażenie gronkowcem po operacji było wynikiem nienależytej opieki okołooperacyjnej, a nie normalnego ryzyka zabiegu.

Ułatwienia dowodowe dla pacjenta

W sprawach dotyczących zakażeń szpitalnych pacjent nie musi wskazywać dokładnie momentu ani osoby odpowiedzialnej za zakażenie. Sądy dopuszczają tzw. domniemania faktyczne na podstawie art. 231 k.p.c. Wystarczające jest wykazanie wysokiego prawdopodobieństwa, że do zakażenia doszło w danej placówce. Jeżeli pacjent udowodni, że przed hospitalizacją nie był zakażony, a po zabiegu ujawniła się infekcja typowo szpitalnym szczepem bakterii, przyjmuje się związek przyczynowy pomiędzy pobytem w szpitalu a szkodą. Wówczas to na szpitalu spoczywa ciężar wykazania, że do zakażenia doszło mimo dochowania wszelkich standardów.

Znaczenie udaru mózgu dla odpowiedzialności szpitala

Osobnej analizy wymaga udar mózgu, do którego doszło w trakcie hospitalizacji. Udar może być skutkiem chorób samoistnych pacjenta, ale bywa również następstwem błędów w leczeniu lub powikłań zakażenia, takich jak sepsa czy zaburzenia krzepnięcia. Jeżeli zostanie wykazane, że udar pozostawał w związku z zakażeniem lub zaniedbaniami personelu, będzie on traktowany jako dalsze następstwo pierwotnego zdarzenia medycznego i zwiększy zakres odpowiedzialności odszkodowawczej szpitala. Nawet częściowe zwiększenie ryzyka udaru przez nieprawidłowe leczenie może stanowić podstawę roszczeń.

Zakres możliwych roszczeń pacjenta

W razie przypisania szpitalowi winy pacjent może dochodzić zarówno odszkodowania, jak i zadośćuczynienia. Odszkodowanie, zgodnie z art. 444 § 1 kodeksu cywilnego, obejmuje wszelkie koszty wynikłe z uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, w tym koszty leczenia, rehabilitacji, leków, opieki, dojazdów oraz utracone dochody. W przypadku trwałego pogorszenia stanu zdrowia możliwe jest także żądanie renty na podstawie art. 444 § 2 k.c. Zadośćuczynienie, o którym mowa w art. 445 § 1 k.c., ma rekompensować cierpienia fizyczne i psychiczne. Przy długotrwałej hospitalizacji, wielokrotnych operacjach, zagrożeniu życia i skutkach udaru kwota ta może być znaczna i zależy od indywidualnej oceny sądu.

Drogi dochodzenia roszczeń

Roszczeń można dochodzić w postępowaniu cywilnym przeciwko szpitalowi i jego ubezpieczycielowi, poprzedzając je wezwaniem do zapłaty. Alternatywnie istnieje możliwość skorzystania z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych przy Rzeczniku Praw Pacjenta, który pozwala uzyskać świadczenie bez konieczności wykazywania winy. Należy jednak pamiętać o limitach kwotowych i ewentualnym zrzeczeniu się dalszych roszczeń, co w poważnych sprawach może być niekorzystne.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Wyrok Sądu Rejonowego w Zgierzu w sprawie o sygn. akt I C 701/12