Wypadek za granicą i żądanie dokumentów po latach – co zrobić?

Obowiązek współpracy z ubezpieczycielem po szkodzie

Jeżeli szkoda została zgłoszona do własnego ubezpieczyciela, a ten wypłacił odszkodowanie, może później dochodzić zwrotu od podmiotu odpowiedzialnego za szkodę. W polskim prawie podstawą jest przede wszystkim art. 828 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym, jeżeli nie umówiono się inaczej, z dniem zapłaty odszkodowania roszczenie ubezpieczającego przeciwko osobie trzeciej odpowiedzialnej za szkodę przechodzi z mocy prawa na ubezpieczyciela do wysokości wypłaconego odszkodowania.

Znaczenie ma również art. 826 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego. Z tych przepisów wynika obowiązek użycia dostępnych środków w celu ratowania przedmiotu ubezpieczenia i zapobieżenia zwiększeniu szkody, a także możliwość nałożenia w umowie obowiązków służących zabezpieczeniu roszczeń przeciwko osobom odpowiedzialnym za szkodę. W praktyce oznacza to obowiązek lojalnej współpracy z ubezpieczycielem: przekazania danych sprawcy, dokumentów z miejsca zdarzenia, informacji o interwencji policji czy numeru szkody.

Jeżeli więc po wypadku przekazał Pan dokumentację i dane policji, to zasadniczo wykonał Pan swój podstawowy obowiązek. Późniejsze pismo ubezpieczyciela nie tworzy jednak automatycznie nowego, nieograniczonego obowiązku „odtwarzania” całej sprawy od zera. Powinien Pan współdziałać, ale tylko w takim zakresie, w jakim realnie posiada Pan informacje lub może je rozsądnie odszukać.

Czy ubezpieczyciel może po kilku latach żądać dodatkowych dokumentów?

Co do zasady tak. Sam upływ kilku lat nie powoduje automatycznie, że prośba o dokumenty jest bezskuteczna. Jeżeli postępowanie likwidacyjne, wyjaśniające albo dochodzenie zwrotu od zagranicznego ubezpieczyciela nadal trwa, zakład ubezpieczeń może zwrócić się o uzupełnienie braków.

Nie ma przepisu, który wprost zakazywałby wystąpienia do klienta po kilku latach o ponowne przesłanie posiadanych dokumentów. Trzeba jednak ocenić, czego dokładnie żąda ubezpieczyciel i czy żądanie jest proporcjonalne. Inaczej należy ocenić prośbę o ponowne przesłanie kopii pisma lub wskazanie nazwy jednostki policji, a inaczej oczekiwanie, że poszkodowany samodzielnie uzyska po latach zagraniczny raport policyjny, którego nigdy nie miał.

Warto też pamiętać, że zakład ubezpieczeń ma obowiązek prowadzić postępowanie z należytą starannością. Wynika to z ogólnych zasad wykonywania zobowiązań, w tym art. 354 § 1 Kodeksu cywilnego oraz art. 355 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego. Jeżeli więc dokumenty zostały już wcześniej złożone, ma Pan prawo w odpowiedzi zaznaczyć ten fakt i poprosić o wyjaśnienie, czy chodzi o brak w aktach, wymóg zagranicznego ubezpieczyciela, potrzebę tłumaczenia czy uzyskanie oficjalnej wersji dokumentu.

Dlaczego w sprawach zagranicznych problem wraca po latach?

W sprawach transgranicznych często pojawiają się dodatkowe trudności: inny język dokumentów, konieczność uzyskania potwierdzonych kopii, żądanie tłumaczeń, wymogi formalne zagranicznego ubezpieczyciela albo potrzebę ustalenia dokładnej jednostki policji prowadzącej czynności.

W przypadku wypadku na Słowacji z udziałem sprawcy z Bułgarii sprawa może wymagać współpracy kilku podmiotów: polskiego ubezpieczyciela, zagranicznego ubezpieczyciela OC sprawcy, ewentualnie korespondenta ds. roszczeń lub instytucji systemu Zielonej Karty. W Polsce znaczenie praktyczne ma ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, w szczególności przepisy dotyczące PBUK i współpracy w sprawach szkód zagranicznych.

W zakresie prawa właściwego dla odpowiedzialności za sam wypadek znaczenie ma rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 864/2007 (Rzym II). Zgodnie z jego art. 4 ust. 1, co do zasady prawem właściwym dla zobowiązania pozaumownego wynikającego z czynu niedozwolonego jest prawo państwa, w którym powstała szkoda. W praktyce oznacza to, że zagraniczny ubezpieczyciel może oczekiwać dokumentów zgodnych z wymogami państwa miejsca zdarzenia.

Dlatego ponowne żądanie dokumentów po kilku latach bywa skutkiem nie tyle bezczynności klienta, ile formalnych wymogów po stronie zagranicznej.

Zobacz również:

brak badania technicznego a odszkodowanie z OC sprawcy

Jakie dokumenty mają największe znaczenie?

Najważniejsze są zwykle:

• dane sprawcy i numer polisy OC,
• notatka policyjna, raport policyjny albo numer sprawy policyjnej,
• wspólne oświadczenie uczestników zdarzenia, jeżeli zostało sporządzone,
• zdjęcia z miejsca zdarzenia,
• korespondencja z ubezpieczycielem i potwierdzenie wcześniejszego zgłoszenia szkody,
• dokumenty potwierdzające wypłatę odszkodowania i ustalenie szkody całkowitej.

Jeżeli policja była na miejscu, to właśnie notatka lub raport policyjny jest zwykle najcenniejszym dowodem dla potrzeb dalszego dochodzenia zwrotu. Jeżeli nie posiada Pan tego dokumentu, ale ma Pan nazwę jednostki, datę, miejsce zdarzenia lub numer interwencji, takie informacje także są bardzo przydatne.

Czy trzeba samodzielnie zdobywać raport słowackiej policji?

Niekoniecznie. To zależy od treści umowy, OWU, dotychczasowej korespondencji i tego, czego dokładnie oczekuje ubezpieczyciel. Co do zasady poszkodowany ma współpracować, ale nie można automatycznie przyjąć, że musi sam, na własny koszt i we własnym zakresie prowadzić zagraniczne postępowanie dowodowe.

Jeżeli dokumentu Pan nie ma, najbezpieczniej odpowiedzieć wprost:

• że dokument nie znajduje się w Pana posiadaniu,
• że wcześniej przekazał Pan wszystkie dostępne materiały,
• że może Pan wskazać dane miejsca zdarzenia i jednostki policji, jeśli je Pan zna,
• że jest Pan gotów podpisać upoważnienie, jeżeli ubezpieczyciel chce sam wystąpić o dokument.

Taka odpowiedź pokazuje współpracę, ale nie przyjmuje na siebie obowiązków, które powinien wykonać sam zakład ubezpieczeń albo jego zagraniczny partner.

Co grozi za brak odpowiedzi?

Brak odpowiedzi nie powoduje automatycznie, że będzie Pan musiał zwrócić odszkodowanie. W opisanym stanie faktycznym nie jest Pan sprawcą zdarzenia, więc zasadnicze ryzyko regresowe dotyczy sprawcy albo podmiotu odpowiedzialnego, a nie poszkodowanego.

Nie można jednak wykluczyć, że ubezpieczyciel będzie powoływał się na brak współdziałania przy wyjaśnianiu sprawy. Skutki takiego zarzutu zależą od konkretnej umowy, OWU i tego, czy rzeczywiście odmowa współpracy miała wpływ na możliwość dochodzenia roszczenia od sprawcy. W prawie ubezpieczeniowym i cywilnym znaczenie ma związek między naruszeniem obowiązku a skutkiem dla ubezpieczyciela, a nie sam formalny brak odpowiedzi.

Jeżeli więc nie ma Pan dokumentów, lepiej odpowiedzieć, że ich Pan nie posiada, niż pozostawić pismo bez reakcji.

Jak odpowiedzieć na pismo ubezpieczyciela?

Najlepiej odpowiedzieć pisemnie, e-mailem lub listem, zachowując dowód nadania albo wysłania. Odpowiedź powinna być rzeczowa i krótka. W praktyce warto ująć w niej pięć elementów:

1. Wskazanie, że już wcześniej przekazał Pan dokumenty – z podaniem przybliżonej daty zgłoszenia szkody lub numeru szkody.
2. Przesłanie kopii tego, co nadal Pan ma – np. korespondencji, notatek, zdjęć, danych sprawcy, dokumentu od policji.
3. Wyjaśnienie, czego Pan nie posiada – np. wspólnego oświadczenia kierowców albo pełnego raportu policyjnego.
4. Podanie danych pomocniczych – miejsca zdarzenia, daty, trasy, jednostki policji, numeru sprawy, jeśli jest znany.
5. Prośba o doprecyzowanie żądania – czy ubezpieczyciel oczekuje kopii, oryginału, tłumaczenia czy upoważnienia do samodzielnego uzyskania dokumentu.

Jeżeli pismo ubezpieczyciela nie zawiera terminu odpowiedzi, warto i tak zareagować bez zbędnej zwłoki, najlepiej w ciągu kilku lub kilkunastu dni. Jeżeli termin jest krótki, a Pan potrzebuje czasu na odszukanie dokumentów, można odpisać od razu, że gromadzi Pan materiały i prześle je w dodatkowym terminie.

Praktyczny wzór stanowiska

W odpowiedzi można napisać w zbliżony sposób:

Przedawnienie i terminy w tle sprawy

W sprawach regresowych i odszkodowawczych bardzo ważne są terminy, ale ich ocena zależy od tego, jakiego dokładnie roszczenia dotyczy sprawa i jakie prawo jest właściwe. Nie należy automatycznie zakładać, że po trzech latach wszystko się przedawniło albo przeciwnie – że terminy w ogóle nie mają znaczenia.

W polskim prawie ogólne terminy przedawnienia reguluje art. 118 Kodeksu cywilnego, ale dla roszczeń z czynów niedozwolonych kluczowy bywa art. 442(1) Kodeksu cywilnego. W sprawach transgranicznych dodatkowo trzeba zbadać, czy do oceny przedawnienia stosuje się prawo miejsca wypadku na podstawie rozporządzenia Rzym II. Dlatego sam fakt, że ubezpieczyciel odezwał się po ponad trzech latach, nie przesądza jeszcze o bezskuteczności jego działań.

Jeżeli zakład ubezpieczeń uzależnia dalsze prowadzenie sprawy od dokumentu, którego zdobycie może być trudne z uwagi na upływ czasu, warto zachować pełną korespondencję. Może to mieć znaczenie dowodowe, gdyby pojawił się spór o to, czy klient współpracował należycie.

Zobacz również:

regres ubezpieczyciela za ucieczkę z miejsca zdarzenia – jak się bronić

Kiedy warto złożyć reklamację?

Jeżeli ubezpieczyciel:

• twierdzi, że nie otrzymał dokumentów, mimo że ma Pan dowód ich złożenia,
• żąda od Pana dokumentów, których zdobycie powinien zorganizować sam,
• nie wyjaśnia celu żądania i nie odpowiada, jakie znaczenie ma brak danego dokumentu,
• sugeruje negatywne konsekwencje bez podstawy umownej lub ustawowej,

może Pan złożyć reklamację. Podstawą jest ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej. Zgodnie z art. 6 tej ustawy reklamację można złożyć m.in. pisemnie, ustnie lub elektronicznie, a zgodnie z art. 7 odpowiedź powinna zostać udzielona bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania reklamacji, a w sprawach szczególnie skomplikowanych termin może zostać wydłużony maksymalnie do 60 dni, przy czym klient musi zostać o tym poinformowany.

Rekomendowane działanie krok po kroku

FAQ

Czy muszę ponownie wysyłać dokumenty, które już raz przekazałem?

Jeżeli nadal je Pan posiada, najczęściej warto przesłać kopie ponownie i zaznaczyć, że były już wcześniej składane. To najszybszy sposób, by uniknąć zarzutu braku współpracy.

Czy brak odpowiedzi może oznaczać obowiązek zwrotu odszkodowania?

Zwykle nie. Sam brak odpowiedzi nie oznacza automatycznie obowiązku zwrotu wypłaconego świadczenia, zwłaszcza gdy poszkodowany nie był sprawcą szkody. Lepiej jednak odpowiedzieć i wskazać, jakimi dokumentami Pan dysponuje.

Czy mam obowiązek zdobyć raport zagranicznej policji na własną rękę?

Nie zawsze. Powinien Pan współpracować, ale jeżeli raportu Pan nie posiada, można wskazać dane jednostki policji i zaproponować podpisanie upoważnienia dla ubezpieczyciela.

Czy po kilku latach ubezpieczyciel nadal może prowadzić sprawę regresową?

Tak, to możliwe. Ocena zależy od rodzaju roszczenia, prawa właściwego i biegu przedawnienia. Sam upływ kilku lat nie przesądza jeszcze o bezskuteczności działań ubezpieczyciela.

Kiedy warto skonsultować sprawę z prawnikiem?

Przede wszystkim wtedy, gdy pismo jest niejasne, ubezpieczyciel grozi konsekwencjami, żąda dokumentów niemożliwych do uzyskania albo odmawia wyjaśnienia, dlaczego ponownie ich potrzebuje.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych – Dz.U. 2003 nr 124 poz. 1152

3. Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej – Dz.U. 2015 poz. 1844

4. Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej – Dz.U. 2015 poz. 1348

5. Dyrektywa 2009/103/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 września 2009 r.

6. Rozporządzenie (WE) nr 864/2007 (Rzym II)