Odstąpienie od sprzedaży na Allegro przez sprzedającego

Czy sprzedawca prywatny może odstąpić od sprzedaży na Allegro?

Sprzedaż na Allegro, OLX, Vinted czy innej platformie internetowej nie zmienia podstawowej zasady: jeżeli oferta została przyjęta i doszło do zawarcia umowy sprzedaży, umowa wiąże obie strony. Sprzedawca prywatny nie może jej jednostronnie anulować tylko dlatego, że po zakończeniu sprzedaży stwierdził, iż rzecz jest w gorszym stanie, niż wynikało z opisu.

Jeżeli sprzedawcą jest osoba prywatna, a kupującym również osoba prywatna, kupujący nie korzysta wobec tego sprzedawcy z konsumenckiego prawa odstąpienia od umowy zawartej na odległość w terminie 14 dni. To prawo dotyczy zasadniczo relacji konsument - przedsiębiorca. Nie oznacza to jednak, że kupujący jest pozbawiony ochrony. W razie wady rzeczy może powoływać się na przepisy Kodeksu cywilnego o rękojmi, o ile odpowiedzialność ta nie została skutecznie zmieniona w umowie.

Inaczej należy oceniać sytuację, gdy sprzedawca działa jako przedsiębiorca albo sprzedaje w ramach zorganizowanej działalności. Wtedy wchodzą w grę przepisy konsumenckie, w tym ustawa o prawach konsumenta i przepisy o zgodności towaru z umową. Ten artykuł dotyczy przede wszystkim sprzedaży prywatnej, np. sprzedaży używanego instrumentu przez osobę nieprowadzącą działalności.

Kiedy sprzedający może skutecznie odstąpić od umowy?

Sprzedający może skutecznie odstąpić od umowy przede wszystkim wtedy, gdy takie prawo zostało zastrzeżone w umowie albo wynika z ustawy. Zgodnie z art. 395 Kodeksu cywilnego strony mogą zastrzec, że jednej albo obu stronom będzie przysługiwało w oznaczonym terminie prawo odstąpienia od umowy. Jeżeli takiego zastrzeżenia nie było w ofercie, regulaminie transakcji lub indywidualnych ustaleniach stron, sprzedawca nie powinien zakładać, że może samodzielnie wycofać się ze sprzedaży.

Podstawą odstąpienia może być także niewykonanie zobowiązania przez drugą stronę, np. brak zapłaty ceny albo brak odbioru rzeczy mimo wyznaczenia dodatkowego, odpowiedniego terminu. W praktyce stosuje się wtedy przepisy o niewykonaniu umów wzajemnych, w szczególności art. 491 Kodeksu cywilnego, a przy zastrzeżeniu terminu ściśle określonego także art. 492 Kodeksu cywilnego. To jednak inna sytuacja niż odkrycie wady rzeczy po stronie sprzedawcy.

Jeżeli problem polega na tym, że rzecz została omyłkowo opisana jako wolna od wad, a po transakcji okazało się, że wymaga naprawy albo renowacji, najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest pisemne porozumienie z kupującym. Może ono przewidywać rozwiązanie umowy, zwrot zapłaconej ceny, rezygnację z roszczeń, obniżenie ceny albo sprzedaż rzeczy z wyraźnym opisem ujawnionej wady.

Co zrobić, gdy po sprzedaży okazało się, że rzecz ma wadę?

Jeżeli sprzedający dowiedział się o wadzie przed wydaniem rzeczy, powinien niezwłocznie poinformować o tym kupującego i zachować dowód takiej informacji, np. wiadomość przez system platformy, e-mail, SMS, zdjęcia, nagranie albo opinię fachowca. Im szybciej kupujący zostanie poinformowany, tym mniejsze ryzyko, że poniesie zbędne koszty, np. zamówi transport fortepianu.

W piśmie do kupującego warto wskazać: kiedy i jak wada została ujawniona, na czym polega, czy była wcześniej znana sprzedającemu, jakie dowody to potwierdzają oraz jakie rozwiązanie sprzedający proponuje. Nie należy pisać, że sprzedający odstępuje od umowy, jeżeli nie ma do tego podstawy. Bezpieczniej użyć formuły propozycji rozwiązania umowy za porozumieniem stron albo propozycji zmiany warunków sprzedaży.

Jeżeli kupujący mimo informacji o wadzie chce nabyć rzecz, warto uzyskać od niego wyraźne pisemne potwierdzenie, że zna konkretną wadę, akceptuje zakup w tym stanie i zgadza się na nowe warunki, np. obniżoną cenę. Samo poinformowanie kupującego o wadzie po zawarciu umowy nie zawsze wystarczy do wyłączenia odpowiedzialności z rękojmi. Najlepiej, aby strony jednoznacznie zmieniły umowę albo zawarły ugodę.

Rękojmia za wady przy sprzedaży między osobami prywatnymi

Przy sprzedaży między osobami prywatnymi zastosowanie mają przepisy Kodeksu cywilnego o rękojmi. Zgodnie z art. 556 i następnymi Kodeksu cywilnego sprzedawca odpowiada względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę fizyczną lub prawną. Wada fizyczna polega w szczególności na niezgodności rzeczy z umową, np. gdy rzecz nie ma właściwości, o których istnieniu sprzedawca zapewnił kupującego.

Jeżeli w opisie aukcji podano, że instrument jest w stanie idealnym, a po fachowych oględzinach okazuje się, że wymaga renowacji, kupujący może twierdzić, że rzecz nie odpowiada zapewnieniom sprzedawcy. W takiej sytuacji kupujący może żądać obniżenia ceny, usunięcia wady, a przy istotnej wadzie także złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy. Sprzedawca może jednak bronić się okolicznościami sprawy, np. brakiem wiedzy o wadzie, niezwłocznym poinformowaniem kupującego, treścią ogłoszenia, wiekiem rzeczy, ceną oraz tym, czy wada była możliwa do zauważenia.

Na podstawie art. 557 Kodeksu cywilnego sprzedawca jest zwolniony od odpowiedzialności z rękojmi, jeżeli kupujący wiedział o wadzie w chwili zawarcia umowy. Jeżeli wada została ujawniona dopiero po zawarciu umowy, samo późniejsze poinformowanie kupującego nie jest tym samym co wiedza kupującego w chwili zawarcia umowy. Dlatego w razie kontynuowania transakcji warto uzyskać pisemną zgodę kupującego na zakup rzeczy z ujawnioną wadą oraz ustalić, czy i w jakim zakresie strony zmieniają odpowiedzialność sprzedawcy.

W sprzedaży prywatnej strony mogą odpowiedzialność z tytułu rękojmi rozszerzyć, ograniczyć albo wyłączyć, zgodnie z art. 558 Kodeksu cywilnego. Takie wyłączenie powinno być jasne i dokonane przed zawarciem umowy albo przy jej zmianie. Nie chroni ono sprzedawcy, który podstępnie zataił wadę. Dlatego opis rzeczy powinien być możliwie rzetelny, a ujawnione wady należy dokumentować.

Kto ponosi koszty transportu lub zwrotu rzeczy?

Jeżeli rzecz nie została jeszcze wydana kupującemu, a sprzedawca od razu informuje o wadzie i proponuje rozwiązanie umowy, zasadniczym celem powinno być niedopuszczenie do powstania kosztów transportu. Jeżeli kupujący mimo informacji wynajmie transport, ocena odpowiedzialności za te koszty zależy od konkretnych okoliczności: treści umowy, momentu poinformowania o wadzie, zasadności kosztów i tego, czy kupujący działał rozsądnie.

Jeżeli rzecz została już wydana, a kupujący wykonuje uprawnienia z rękojmi, należy pamiętać o art. 561² Kodeksu cywilnego. Co do zasady kupujący dostarcza wadliwą rzecz na koszt sprzedawcy do miejsca oznaczonego w umowie, a gdy takiego miejsca nie określono - do miejsca, w którym rzecz została wydana. Jeżeli ze względu na rodzaj rzeczy albo sposób jej zamontowania dostarczenie byłoby nadmiernie utrudnione, kupujący powinien udostępnić rzecz sprzedawcy w miejscu, w którym się znajduje.

W przypadku fortepianu, pianina albo innej rzeczy ciężkiej praktyczne znaczenie ma więc ustalenie, czy w ogóle doszło do wydania rzeczy oraz gdzie miało ono nastąpić. Jeżeli strony umawiały się, że kupujący odbiera instrument własnym transportem z mieszkania sprzedawcy, a rzecz nie została jeszcze odebrana, sprzedawca powinien jak najszybciej powstrzymać kupującego przed organizowaniem transportu i zaproponować pisemne rozwiązanie sporu.

Czy kupujący może żądać odszkodowania?

Tak, kupujący może próbować dochodzić odszkodowania, jeżeli uzna, że sprzedawca bez podstawy prawnej nie wykonał umowy. Podstawą takiego roszczenia może być art. 471 Kodeksu cywilnego. Kupujący musiałby jednak wykazać, że doszło do niewykonania albo nienależytego wykonania zobowiązania, że poniósł konkretną szkodę oraz że istnieje związek przyczynowy między zachowaniem sprzedawcy a szkodą.

Przykładowo kupujący może twierdzić, że poniósł koszt wynajęcia firmy transportowej, koszt rzeczoznawcy albo utracił inną okazję zakupu. Nie każde takie żądanie będzie automatycznie zasadne. Sprzedawca może bronić się tym, że działał niezwłocznie, wada została wykryta dopiero po zawarciu umowy, kupujący został ostrzeżony przed poniesieniem kosztów, a żądane wydatki były niecelowe albo zawyżone.

W praktyce najważniejsze jest zachowanie dowodów. Sprzedawca powinien mieć potwierdzenie treści ogłoszenia, korespondencji z kupującym, daty wykrycia wady, opinii fachowca i propozycji polubownego rozwiązania sprawy. Im bardziej rzeczowe i szybkie działania sprzedawcy, tym łatwiej ograniczyć ryzyko sporu.

Jak napisać do kupującego?

Wiadomość do kupującego powinna być spokojna, konkretna i pozbawiona zarzutów. Warto wskazać, że po zawarciu umowy ujawniono określoną wadę, której sprzedawca wcześniej nie znał, oraz że niezwłocznie informuje o tym kupującego, aby nie narażać go na niepotrzebne koszty. Następnie należy zaproponować rozwiązanie, np. odstąpienie za porozumieniem stron i zwrot ceny, obniżenie ceny albo oględziny rzeczy przez kupującego przed odbiorem.

Jeżeli kupujący zarzuca celowe uszkodzenie rzeczy, sprzedawca powinien unikać emocjonalnej polemiki. Lepiej odpowiedzieć, że wada została stwierdzona przez fachowca, sprzedawca nie miał interesu w uszkodzeniu rzeczy i jest gotów udostępnić dowody. W razie dalszego sporu warto komunikować się wyłącznie pisemnie.

Podsumowanie

Sprzedający prywatny powinien ostrożnie podchodzić do sformułowania, że odstępuje od umowy. Jeżeli nie zastrzeżono prawa odstąpienia i kupujący nie narusza swoich obowiązków, samo późniejsze wykrycie wady rzeczy zwykle nie daje sprzedawcy prostego prawa do jednostronnego wycofania się ze sprzedaży. Najbezpieczniejsza jest szybka, pisemna informacja dla kupującego i próba zawarcia porozumienia.

Jeżeli kupujący chce mimo wszystko odebrać rzecz, warto ustalić nowe warunki na piśmie: opis ujawnionej wady, cenę, zakres rękojmi oraz zasady transportu. Jeżeli kupujący odmawia porozumienia i grozi roszczeniami, dalsze działania należy oprzeć na dokumentach oraz konkretnych przepisach, a nie na emocjonalnej wymianie wiadomości.

FAQ

Czy sprzedawca na Allegro może anulować sprzedaż po zakończeniu aukcji?

Nie zawsze. Jeżeli doszło do zawarcia umowy, sprzedawca jest nią związany. Może wycofać się jednostronnie tylko wtedy, gdy ma do tego podstawę w umowie albo w ustawie, ewentualnie gdy kupujący zgodzi się na rozwiązanie umowy.

Czy kupujący od osoby prywatnej ma 14 dni na zwrot rzeczy?

Co do zasady nie. Prawo odstąpienia od umowy zawartej na odległość w terminie 14 dni przysługuje konsumentowi wobec przedsiębiorcy. Przy zakupie od osoby prywatnej kupujący może natomiast korzystać z ochrony wynikającej z Kodeksu cywilnego, w szczególności z rękojmi, jeżeli są ku temu podstawy.

Czy sprzedawca odpowiada za wadę, o której nie wiedział?

Tak, odpowiedzialność z rękojmi co do zasady nie zależy od winy ani wiedzy sprzedawcy. Brak wiedzy może mieć znaczenie przy ocenie odszkodowania albo zarzutu podstępnego zatajenia wady, ale sam w sobie nie zawsze wyłącza rękojmię.

Czy można wyłączyć rękojmię przy sprzedaży prywatnej?

Tak, przy sprzedaży między osobami prywatnymi strony mogą rękojmię rozszerzyć, ograniczyć albo wyłączyć. Takie postanowienie powinno być jasne i uzgodnione przed zawarciem umowy. Nie będzie skuteczne, jeżeli sprzedawca podstępnie zataił wadę.

Co zrobić, gdy opis rzeczy był zbyt optymistyczny?

Należy jak najszybciej poinformować kupującego o rzeczywistym stanie rzeczy i zaproponować rozwiązanie: obniżenie ceny, oględziny przed odbiorem, naprawę albo rozwiązanie umowy za porozumieniem stron. Warto zachować dowody, że sprzedawca działał niezwłocznie i w dobrej wierze.

Kto płaci za transport wadliwej rzeczy?

Jeżeli kupujący wykonuje uprawnienia z rękojmi po wydaniu rzeczy, co do zasady dostarcza rzecz na koszt sprzedawcy do miejsca oznaczonego w umowie albo miejsca wydania. Przy rzeczach dużych lub trudnych do przewiezienia może wystarczyć udostępnienie ich sprzedawcy w miejscu, w którym się znajdują.

Czy kupujący może żądać odszkodowania za nieudaną transakcję?

Może zgłosić takie roszczenie, ale musi wykazać szkodę, jej wysokość oraz związek z niewykonaniem albo nienależytym wykonaniem umowy. Sprzedawca może bronić się tym, że wada została wykryta dopiero później, a kupujący został poinformowany przed poniesieniem kosztów.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, w szczególności art. 395, 471, 491, 492, 494, 556-568.
2. Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta - Dz.U. 2014 poz. 827, w szczególności art. 27.
3. UOKiK, Prawa konsumenta - zagadnienia ogólne dotyczące statusu konsumenta oraz terminy odstąpienia od umowy.
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2003 r., sygn. akt II CKN 121/01.