Wyprowadzanie psów – smycz, kaganiec i zakazy na osiedlu

Czy pies musi być zawsze na smyczy i w kagańcu?

Na poziomie ustawowym nie ma przepisu, który nakazywałby prowadzenie każdego psa w każdym miejscu zawsze jednocześnie na smyczy i w kagańcu. Podstawową zasadę określa art. 77 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń: kto nie zachowuje zwykłych lub nakazanych środków ostrożności przy trzymaniu zwierzęcia, podlega karze ograniczenia wolności, grzywny do 1000 zł albo karze nagany.

Jeżeli zwierzę swoim zachowaniem stwarza niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia człowieka, zastosowanie może mieć art. 77 § 2 Kodeksu wykroczeń. W takim przypadku sprawca podlega karze ograniczenia wolności, grzywny albo nagany, a grzywna wymierzana na zasadach ogólnych z art. 24 § 1 Kodeksu wykroczeń może wynieść od 20 zł do 5000 zł.

Oznacza to, że opiekun psa musi dobrać środki ostrożności do konkretnej sytuacji: miejsca spaceru, natężenia ruchu, zachowania psa, jego wielkości, rasy, wieku, stanu zdrowia oraz realnego ryzyka dla ludzi i innych zwierząt. Inne środki ostrożności będą wystarczające wobec spokojnego, małego psa w mało uczęszczanym miejscu, a inne wobec dużego psa, który reaguje agresywnie na ludzi lub inne psy.

Znaczenie gminnego regulaminu utrzymania czystości

Najczęściej konkretne obowiązki dotyczące wyprowadzania psów wynikają z regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie gminy. Rada gminy uchwala taki regulamin na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 6 tej ustawy regulamin określa obowiązki osób utrzymujących zwierzęta domowe, które mają chronić ludzi przed zagrożeniem lub uciążliwością oraz zabezpieczać tereny przeznaczone do wspólnego użytku przed zanieczyszczeniem.

To właśnie w takim regulaminie gmina może przewidzieć przykładowo obowiązek prowadzenia psa na smyczy w miejscach publicznych, obowiązek kagańca dla psów ras uznawanych za agresywne, zakaz wprowadzania psów na place zabaw albo obowiązek natychmiastowego usuwania odchodów. Naruszenie obowiązków określonych w regulaminie może stanowić wykroczenie z art. 10 ust. 2a ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach i skutkować grzywną.

Regulamin gminny nie powinien jednak wprowadzać ograniczeń w sposób zupełnie automatyczny i nieproporcjonalny. Z art. 94 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wynika, że akty prawa miejscowego muszą być wydawane na podstawie i w granicach upoważnień ustawowych. Jeżeli uchwała gminy nakazuje każdemu psu, bez wyjątków, w każdym miejscu i w każdej sytuacji, jednoczesne używanie smyczy i kagańca, może pojawić się zarzut przekroczenia delegacji z art. 4 ust. 2 pkt 6 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Ocena zależy jednak od dokładnej treści uchwały.

Czy można puścić psa luzem?

Art. 10a ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt zakazuje puszczania psów bez możliwości ich kontroli i bez oznakowania umożliwiającego identyfikację właściciela lub opiekuna. Przepis ten nie oznacza, że każdy pies musi być zawsze na smyczy. Oznacza natomiast, że opiekun musi mieć nad psem realną kontrolę, a pies powinien być oznakowany w sposób pozwalający ustalić, do kogo należy, np. przez adresatkę, identyfikator albo czip powiązany z bazą danych.

Naruszenie zakazu z art. 10a ust. 3 ustawy o ochronie zwierząt może skutkować odpowiedzialnością z art. 37 ust. 1 tej ustawy. Przepis ten przewiduje karę aresztu albo grzywny za naruszenie nakazów lub zakazów określonych między innymi w art. 10a ust. 1-3 ustawy o ochronie zwierząt.

Psy ras uznawanych za agresywne

Jeżeli pies należy do rasy uznawanej za agresywną, znaczenie ma także art. 10 ust. 1 ustawy o ochronie zwierząt. Przepis ten stanowi, że prowadzenie hodowli lub utrzymywanie psa rasy uznawanej za agresywną wymaga zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta właściwego ze względu na planowane miejsce prowadzenia hodowli lub utrzymywania psa.

Wykaz ras psów uznawanych za agresywne określa rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 kwietnia 2003 r. w sprawie wykazu ras psów uznawanych za agresywne. W praktyce gminne regulaminy często przewidują wobec takich psów obowiązek prowadzenia na smyczy i w kagańcu w miejscach publicznych. Taki obowiązek jest co do zasady łatwiej uzasadnić niż identyczny nakaz wobec wszystkich psów bez względu na okoliczności.

Zakaz wyprowadzania psów na trawniki na osiedlu

Na zamkniętym osiedlu trzeba odróżnić dwa rodzaje regulacji. Pierwsze wynikają z prawa powszechnie obowiązującego, czyli ustaw i gminnego regulaminu utrzymania czystości. Drugie wynikają z zasad korzystania z nieruchomości wspólnej, uchwał wspólnoty mieszkaniowej, regulaminu spółdzielni mieszkaniowej albo decyzji właściciela terenu.

Jeżeli trawniki są częścią nieruchomości wspólnej, wspólnota mieszkaniowa lub spółdzielnia może ustalić zasady korzystania z tej części nieruchomości. W przypadku wspólnoty mieszkaniowej podstawowe znaczenie mają art. 12 ust. 1 oraz art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali. Z art. 12 ust. 1 tej ustawy wynika prawo właściciela lokalu do współkorzystania z nieruchomości wspólnej zgodnie z jej przeznaczeniem, a z art. 13 ust. 1 wynika obowiązek korzystania z lokalu i nieruchomości wspólnej w sposób nieutrudniający korzystania przez innych współwłaścicieli.

Zakaz wprowadzania psów na wybrane trawniki może być uzasadniony, jeżeli ma chronić zieleń, czystość i komfort mieszkańców, zwłaszcza gdy osiedle wyznacza inne miejsca, w których można wyprowadzać psa. Bardziej problematyczny byłby całkowity zakaz wyprowadzania psów na całym osiedlu, jeżeli w praktyce uniemożliwiałby mieszkańcom normalne korzystanie z lokali i części wspólnych.

Jeżeli zakaz wynika z uchwały wspólnoty mieszkaniowej, właściciel lokalu może zaskarżyć uchwałę do sądu na podstawie art. 25 ust. 1 ustawy o własności lokali, jeżeli jest ona niezgodna z prawem, z umową właścicieli, narusza zasady prawidłowego zarządzania nieruchomością wspólną albo w inny sposób narusza jego interesy. Termin na wniesienie powództwa wynosi 6 tygodni od dnia podjęcia uchwały na zebraniu albo od dnia powiadomienia właściciela o treści uchwały podjętej w trybie indywidualnego zbierania głosów, co wynika z art. 25 ust. 1a ustawy o własności lokali.

Smycz i kaganiec na klatce schodowej, w windzie i na korytarzu

Klatka schodowa, korytarz, winda, garaż podziemny i wejście do budynku są zazwyczaj częściami wspólnymi nieruchomości. W takich miejscach obowiązek prowadzenia psa na smyczy jest zwykle uzasadniony, bo służy bezpieczeństwu innych mieszkańców, dzieci, osób starszych oraz innych zwierząt.

Obowiązek kagańca dla każdego psa w każdej sytuacji wymaga ostrożniejszej oceny. Jeżeli dotyczy psów ras uznawanych za agresywne, psów dużych, psów zachowujących się agresywnie albo sytuacji podwyższonego ryzyka, łatwiej go uzasadnić. Jeżeli natomiast regulamin nakazuje kaganiec bez wyjątku również małym psom, psom z przeciwwskazaniami zdrowotnymi albo psom, dla których kaganiec byłby nieadekwatny, takie postanowienie może być oceniane jako nadmierne. Ostateczna ocena zależy od treści regulaminu, uchwały oraz okoliczności na danym osiedlu.

Sprzątanie po psie

Obowiązek sprzątania po psie wynika najczęściej z regulaminu utrzymania czystości i porządku w gminie uchwalonego na podstawie art. 4 ust. 2 pkt 6 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Regulaminy zwykle nakazują natychmiastowe usuwanie zanieczyszczeń pozostawionych przez zwierzęta w miejscach publicznych oraz na terenach przeznaczonych do wspólnego użytku, takich jak chodniki, zieleńce, klatki schodowe czy windy.

Niewykonanie takiego obowiązku może skutkować odpowiedzialnością z art. 10 ust. 2a ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Niezależnie od tego, jeżeli zanieczyszczenie powoduje szkodę albo uciążliwość dla właściciela lub zarządcy terenu, mogą wchodzić w grę roszczenia cywilne, w szczególności na podstawie art. 415 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, jeżeli można wykazać winę, szkodę i związek przyczynowy.

Kiedy administracja może egzekwować zakazy?

Administracja osiedla może zwracać mieszkańcom uwagę, wzywać do przestrzegania regulaminu, zgłaszać naruszenia straży miejskiej lub Policji, a także dochodzić roszczeń cywilnych, jeżeli doszło do szkody. Jeżeli jednak chce nakładać opłaty, kary porządkowe albo inne sankcje finansowe, musi mieć do tego wyraźną podstawę prawną lub umowną. Sama kartka na klatce schodowej zwykle nie wystarcza do nakładania kar pieniężnych.

Wspólnota mieszkaniowa powinna działać w granicach ustawy o własności lokali, uchwał właścicieli i zasad prawidłowego zarządu nieruchomością wspólną. Spółdzielnia mieszkaniowa opiera się na statucie, regulaminach i uchwałach swoich organów. W każdym przypadku mieszkaniec może żądać wskazania podstawy prawnej lub regulaminowej danego zakazu.

Praktyczne zestawienie zasad

Czy można żądać usunięcia tabliczek?

Można żądać wyjaśnienia podstawy prawnej tabliczek i usunięcia tych, które wprowadzają mieszkańców w błąd albo sugerują nieistniejące sankcje. Samo ustawienie tabliczki z informacją o zakazie nie jest jednak automatycznie bezprawne. Jeżeli zakaz wynika z prawidłowo przyjętego regulaminu, uchwały właścicieli albo zasad korzystania z terenu prywatnego, administracja może takie informacje umieszczać.

Jeżeli mieszkaniec uważa, że zakaz jest nadmierny, powinien najpierw ustalić, czy wynika on z uchwały wspólnoty, regulaminu spółdzielni, decyzji zarządcy czy z uchwały rady gminy. Od tego zależy dalsza droga działania: wniosek do zarządu, żądanie zwołania zebrania, projekt zmiany regulaminu, zaskarżenie uchwały wspólnoty na podstawie art. 25 ustawy o własności lokali albo zawiadomienie organu nadzoru, jeżeli problem dotyczy aktu prawa miejscowego.

FAQ

Podsumowanie

Przepisy nie sprowadzają się do prostej zasady, że każdy pies zawsze musi być na smyczy i w kagańcu. Ustawy wymagają przede wszystkim zachowania kontroli nad zwierzęciem i stosowania zwykłych lub nakazanych środków ostrożności. Konkretne obowiązki mogą wynikać z gminnego regulaminu utrzymania czystości, regulaminu osiedla, uchwały wspólnoty albo regulaminu spółdzielni.

Zakaz wyprowadzania psów na określone trawniki na zamkniętym osiedlu może być zgodny z prawem, jeżeli ma podstawę w zasadach korzystania z nieruchomości i jest proporcjonalny. Jeżeli jednak zakaz jest całkowity, niejasny, nie ma podstawy w uchwale lub regulaminie albo administracja grozi karami bez podstawy prawnej, mieszkaniec może żądać wyjaśnień i rozważyć formalne zakwestionowanie takich zasad.

Źródła

• Art. 77 § 1 i § 2 oraz art. 24 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń.
• Art. 4 ust. 1, art. 4 ust. 2 pkt 6 oraz art. 10 ust. 2a ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.
• Art. 10 ust. 1, art. 10a ust. 3 oraz art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt.
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 kwietnia 2003 r. w sprawie wykazu ras psów uznawanych za agresywne.
• Art. 12 ust. 1, art. 13 ust. 1 oraz art. 25 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali.
• Art. 94 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.