Odpowiedzialność pracownika za przeterminowany towar, kiedy pracodawca może potrącić z pensji?

Granice odpowiedzialności pracownika w Kodeksie pracy

Zgodnie z art. 115 i następnymi Kodeksu pracy: Pracownik ponosi odpowiedzialność za szkodę w granicach rzeczywistej straty poniesionej przez pracodawcę i tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego wynikła szkoda.

Pracownik nie ponosi odpowiedzialności za szkodę w takim zakresie, w jakim pracodawca lub inna osoba przyczyniły się do jej powstania albo zwiększenia. Nie ponosi też ryzyka związanego z działalnością pracodawcy, a w szczególności nie odpowiada za szkodę wynikłą w związku z działaniem w granicach dopuszczalnego ryzyka.

Jeżeli pracownik umyślnie wyrządził szkodę, jest obowiązany do jej naprawienia w pełnej wysokości.

Obowiązki pracodawcy w zapobieganiu szkodom

W piśmiennictwie wskazuje się, że: W sytuacji gdy pracownik dopuścił się uchybienia obowiązkom wynikającym z umowy o pracę, rozmiar jego odpowiedzialności za powstałą stąd szkodę należy rozważać także w świetle ciążącej na pracodawcy powinności w zakresie właściwego doboru pracowników na powierzone im stanowiska oraz skutecznego udzielania pomocy w wykonywaniu powierzonych pracownikom obowiązków. Pracodawca nie spełnia tej powinności, jeśli ogranicza się tylko do udzielania kar i upomnień, tolerując jednocześnie oczywiście nieudolne wykonywanie obowiązków przez pracownika, zagrażające powstaniem szkody w mieniu powierzonym temu pracownikowi (wyrok SN z 5.09.1972 r., O PR 360/71, OSNC 1973/6, poz. 107). (Gersdorf Małgorzata i in., Kodeks pracy. Komentarz, wyd. IV ).

Umowa o pracę to staranne działanie, a nie rezultat

Należy zdecydowanie podkreślić, że umowa o pracę (w przeciwieństwie do np. umowy o dzieło) jest umową starannego działania (a nie umową rezultatu). Tym samym pracownik zobowiązuje się do starannego wykonywania swoich obowiązków, a nie do osiągnięcia określonego rezultatu. Tym samym pracownik ponosi odpowiedzialność jedynie za skutki, które wynikają z jego zawinionego niewykonania lub nienależytego wykonania pracy.

Kiedy pracownik faktycznie ponosi odpowiedzialność?

Pracodawca może Pana obciążyć tylko w przypadku wyrządzenia szkody (nienależytego wykonania obowiązku w postaci np. niewyłożenia do sprzedaży, czyli na półkę, towaru ulegającego zepsuciu. Zatem Pan jako pracownik nie wyrządza pracodawcy szkody, wykonując należycie wszystkie swoje obowiązki, np. towar jest wyłożony, ale się nie sprzedaje, bo nie ma w danym okresie na niego popytu.

Za niezawinione działanie lub zaniechanie, z którego wynikła szkoda, pracownik odpowiedzialności materialnej nie ponosi. To samo dotyczy przypadku, kiedy szkoda powstaje w związku z działaniem pracownika w granicach ryzyka związanego z działalnością pracodawcy – taka okoliczność wyłącza bowiem winę pracownika, tak jak w podanym wyżej przykładzie, gdy na wyłożony towar brak popytu.

Wysokość odszkodowania – tylko rzeczywista strata

Ponadto może Pan jako pracownik ponosić odpowiedzialność za szkodę tylko w granicach rzeczywistej straty poniesionej przez pracodawcę. Zatem jeśli szkoda wyniosła nominalnie 6 zł (cena puszki napoju w hurtowni) i uległa ona zniszczeniu, to pracodawca może potrącić 6 zł. Odpowiedzialność pracownika jest ograniczona wielkością, która stanowi faktyczny ubytek w majątku pracodawcy (różnica między stanem majątku przed i po wyrządzeniu szkody), jaki nastąpił na skutek wyrządzenia szkody i nie obejmuje korzyści, których pracodawca mógł się spodziewać, gdyby obowiązki nie zostały naruszone i szkoda nie została wyrządzona. Pracodawca nie może potrącić każdemu pracownikowi wielokrotności kwoty np. za puszkę napoju; nie może potrącać kwoty za zakup napoju wraz ze swoją marżą. I co najważniejsze, musi Panu udowodnić, że Pan wyrządził szkodę – nie może się tego domyślać, lub obciążać proporcjonalnie innych pracowników.

Pełna odpowiedzialność przy działaniu umyślnym

Inaczej przedstawia się sytuacja, kiedy szkoda wynikła na skutek umyślnego działania pracownika (np. celowo uszkodził (zniszczył) puszkę z napojem) – w takim wypadku odpowiada on do pełnej wysokości wyrządzonej szkody. Oznacza to, iż odpowiedzialność w takim przypadku obejmuje zarówno straty, które pracodawca poniósł, jak i korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono, czyli pracodawca może obciążyć pracownika kosztem zakupu napoju wraz ze swoją marżą.

Wskazał Pan, że pracodawca obciąża aż 3 pracowników kosztem jednej puszki napoju – w świetle przedstawionych wyjaśnień należy uznać takie działanie za nieprawidłowe.

Źródła:

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141