Dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne po utracie statusu bezrobotnego

Czy po utracie statusu bezrobotnego można samemu opłacać ubezpieczenie zdrowotne?

Tak, ale formalnie nie polega to na „dobrowolnym opłacaniu składki w ZUS” bez żadnej podstawy. Jeżeli po wykreśleniu z rejestru bezrobotnych nie ma Pan innego tytułu do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego, może Pan wystąpić o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym na podstawie art. 68 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Przepis ten przewiduje, że osoba niewymieniona w art. 66 ust. 1 tej ustawy może ubezpieczyć się dobrowolnie na podstawie pisemnego wniosku złożonego w NFZ, jeżeli ma miejsce zamieszkania na terytorium Polski.

W praktyce oznacza to, że najpierw zawiera się umowę z NFZ, a następnie dokonuje zgłoszenia do ZUS i opłaca składki na zasadach obowiązujących dla tego tytułu ubezpieczenia.

Kiedy traci się ubezpieczenie po wykreśleniu z urzędu pracy?

Osoba bezrobotna podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako bezrobotny na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 24 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Sam status bezrobotnego i zgłoszenie do ubezpieczenia zapewnia więc ochronę zdrowotną tylko tak długo, jak długo trwa rejestracja.

W opisanej sytuacji znaczenie ma również to, czy wykreślenie z rejestru rzeczywiście nastąpi i z jaką datą. To zależy od podstawy wykreślenia oraz dokumentacji prowadzonej przez urząd pracy. Sam skutek w sferze ubezpieczenia zdrowotnego jest jednak prosty: po ustaniu tytułu bezrobotnego trzeba mieć inny tytuł do ubezpieczenia albo zawrzeć umowę dobrowolną z NFZ.

Zobacz również: czy podpisać wypowiedzenie zmieniające

Jak załatwić dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne krok po kroku?

Co do zasady procedura wygląda następująco:

1. składa Pan wniosek do właściwego oddziału wojewódzkiego NFZ o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym,
2. NFZ weryfikuje, czy nie ma Pan innego obowiązkowego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego,
3. po zawarciu umowy następuje zgłoszenie do ZUS oraz rozliczanie składki,
4. ochrona działa od dnia wskazanego w umowie, o ile zostały spełnione warunki formalne.

Podstawę objęcia ubezpieczeniem stanowi art. 68 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, zgodnie z którym osoba objęta dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym podlega temu ubezpieczeniu od dnia określonego w umowie zawartej z Funduszem.

Jeżeli sprawa dotyczy osoby wracającej z zagranicy, osoby po ustaniu działalności gospodarczej albo osoby mającej kilka potencjalnych tytułów, przed podpisaniem umowy warto ustalić, czy rzeczywiście nie istnieje już inna podstawa obowiązkowego ubezpieczenia. W przeciwnym razie NFZ może odmówić zawarcia umowy albo wskazać inny prawidłowy tryb zgłoszenia.

Ile wynosi składka i od czego zależy?

Przy dobrowolnym ubezpieczeniu zdrowotnym składka jest powiązana z podstawą wymiaru ustalaną według zasad wynikających z ustawy. W praktyce jej wysokość może się zmieniać, dlatego nie należy opierać się na stałych kwotach podawanych w starszych artykułach. Najbezpieczniej każdorazowo sprawdzić aktualne dane w NFZ lub ZUS przed zawarciem umowy.

Istotne jest to, że nieaktualne są dziś popularne informacje, jakoby zawsze trzeba było zapłacić dodatkową „karę” za przerwę w ubezpieczeniu. Zasady te były w przeszłości szczególnie istotne, ale w praktyce trzeba każdorazowo sprawdzić aktualny stan prawny i sposób stosowania przepisów przez NFZ w dacie składania wniosku. W razie dłuższej przerwy albo szczególnej sytuacji życiowej najlepiej potwierdzić w oddziale Funduszu, jakie dokładnie należności będą wymagane.

Nie można też zakładać, że sama zaległość w opłacaniu składek pozostanie bez skutków. Jeżeli warunki umowy nie są wykonywane, może dojść do ustania dobrowolnego ubezpieczenia, a następnie do problemów z ciągłością prawa do świadczeń.

Czy są tańsze lub prostsze alternatywy?

Tak. Zanim zawrze Pan umowę z NFZ, warto sprawdzić, czy może Pan uzyskać prawo do świadczeń z innego tytułu, bo wtedy dobrowolne ubezpieczenie nie będzie potrzebne.

Jeżeli mieszka Pan z osobą ubezpieczoną, najprostsze może być zgłoszenie jako członek rodziny. To rozwiązanie bywa szybsze i tańsze niż zawieranie umowy dobrowolnej z NFZ.

Zobacz również: błędy w umowie o pracę i ich sprostowanie

Decyzja wójta, burmistrza albo prezydenta miasta – kiedy pomaga?

Jeżeli osoba nie ma ubezpieczenia zdrowotnego i spełnia kryterium dochodowe z pomocy społecznej, może ubiegać się o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w trybie decyzji administracyjnej.

Podstawę stanowi art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Zgodnie z tym przepisem prawo do świadczeń dla osoby innej niż ubezpieczona, posiadającej obywatelstwo polskie i miejsce zamieszkania w Polsce, która spełnia kryterium dochodowe określone w przepisach o pomocy społecznej, potwierdza wójt, burmistrz albo prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania tej osoby.

Takie potwierdzenie prawa do świadczeń jest wydawane co do zasady na okres 90 dni, o czym stanowi art. 54 ust. 7 tej ustawy. W praktyce wcześniej przeprowadza się wywiad środowiskowy i bada sytuację dochodową według ustawy o pomocy społecznej.

Kryteria dochodowe mogą ulegać zmianie na podstawie rozporządzeń wykonawczych do ustawy o pomocy społecznej, dlatego przed złożeniem wniosku trzeba sprawdzić aktualne stawki w ośrodku pomocy społecznej lub urzędzie gminy.

Co warto zrobić od razu po wykreśleniu z rejestru bezrobotnych?

1. ustalić dokładną datę ustania statusu bezrobotnego,
2. sprawdzić, czy może Pan być zgłoszony jako członek rodziny,
3. jeżeli nie ma innego tytułu – skontaktować się z właściwym oddziałem NFZ w sprawie dobrowolnego ubezpieczenia,
4. jeżeli sytuacja finansowa jest trudna – równolegle sprawdzić możliwość uzyskania decyzji z art. 54 ustawy zdrowotnej.

W opisanym stanie faktycznym kluczowe jest szybkie działanie, bo przerwa w ubezpieczeniu może utrudnić korzystanie ze świadczeń i powodować konieczność późniejszego wyjaśniania prawa do leczenia.

Wnioski

Po utracie statusu bezrobotnego może Pan co do zasady zachować ochronę zdrowotną przez dobrowolne ubezpieczenie w NFZ na podstawie art. 68 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Nie jest to jednak zwykłe „samodzielne opłacanie ZUS”, lecz procedura wymagająca wcześniejszego wniosku i zawarcia umowy z NFZ.

Zanim wybierze Pan to rozwiązanie, warto ustalić, czy nie ma prostszej podstawy do ubezpieczenia, zwłaszcza zgłoszenia jako członek rodziny albo uzyskania decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń z powodu trudnej sytuacji dochodowej. Ostateczna ocena zależy od konkretnych okoliczności: stanu rodzinnego, miejsca zamieszkania, dat przerwy w ubezpieczeniu i ewentualnych innych tytułów.

FAQ

Czy po utracie statusu bezrobotnego od razu tracę prawo do leczenia?

Co do zasady po ustaniu tytułu do ubezpieczenia trzeba oprzeć prawo do świadczeń na innej podstawie. W praktyce znaczenie ma dokładna data ustania ubezpieczenia oraz to, czy pojawił się inny tytuł, np. zgłoszenie jako członek rodziny.

Czy wniosek składa się do ZUS czy do NFZ?

Wniosek o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym składa się do NFZ. Po zawarciu umowy następują czynności związane ze zgłoszeniem i rozliczaniem składek w ZUS.

Czy każdy może zawrzeć umowę dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego?

Nie. Jest to rozwiązanie dla osoby, która nie ma innego tytułu do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego i ma miejsce zamieszkania w Polsce. Dlatego NFZ bada sytuację konkretnej osoby.

Czy mogę być zgłoszony do ubezpieczenia przez żonę albo rodzica?

Tak, jeżeli spełnia Pan warunki do zgłoszenia jako członek rodziny osoby ubezpieczonej. Często jest to rozwiązanie prostsze niż dobrowolna umowa z NFZ.

Czy urząd gminy może pomóc, jeśli nie mam pieniędzy na składkę?

Tak, w określonych sytuacjach można uzyskać decyzję potwierdzającą prawo do świadczeń zdrowotnych na podstawie art. 54 ustawy zdrowotnej, jeżeli spełnia się kryterium dochodowe z ustawy o pomocy społecznej.

Źródła

1. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – Dz.U. 2004 nr 210 poz. 2135.

2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

3. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej – Dz.U. 2004 nr 64 poz. 593.