Emerytura z Wielkiej Brytanii a ubezpieczenie zdrowotne w Polsce

Emerytura z Wielkiej Brytanii a prawo do leczenia w Polsce

W opisanej sytuacji najważniejsze jest rozróżnienie trzech kwestii: podatku dochodowego, ubezpieczenia zdrowotnego oraz państwa właściwego według zasad koordynacji zabezpieczenia społecznego. To, że emerytura z Wielkiej Brytanii jest opodatkowana w Polsce, nie tworzy samo przez się prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych przez NFZ.

Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego w Polsce wynika z konkretnych tytułów wskazanych w art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Dla emerytów istotny jest art. 66 ust. 1 pkt 16 tej ustawy, zgodnie z którym obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby pobierające emeryturę lub rentę. Przy świadczeniach zagranicznych trzeba jednak dodatkowo sprawdzić, czy pierwszeństwo mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

W relacjach z Wielką Brytanią po Brexicie znaczenie mogą mieć przepisy umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej, w szczególności art. 30 i art. 31 Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej, oraz Protokół w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego do Umowy o handlu i współpracy między Unią Europejską a Zjednoczonym Królestwem. W konkretnym przypadku trzeba ustalić, czy dana osoba jest objęta tymi regulacjami i czy Wielka Brytania wystawi formularz S1.

Kiedy Wielka Brytania finansuje leczenie w Polsce?

Jeżeli osoba mieszka w Polsce i pobiera brytyjską emeryturę państwową, w praktyce należy sprawdzić możliwość uzyskania formularza S1 z instytucji brytyjskiej. Formularz S1 potwierdza, że osoba mieszkająca w innym państwie ma prawo do świadczeń zdrowotnych w państwie zamieszkania, ale koszt tych świadczeń ponosi państwo właściwe, które wystawiło dokument.

Dla osób objętych unijną koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego zasady dotyczące emerytów wynikają z art. 23, art. 24 i art. 25 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. oraz z art. 24 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. Przepisy te przewidują między innymi korzystanie ze świadczeń zdrowotnych w państwie zamieszkania na koszt państwa wypłacającego emeryturę, jeżeli spełnione są warunki koordynacyjne.

Po uzyskaniu S1 dokument składa się w oddziale wojewódzkim NFZ właściwym ze względu na miejsce zamieszkania w Polsce. Dopiero po rejestracji S1 w NFZ osoba uzyskuje praktyczną możliwość korzystania z publicznej opieki zdrowotnej w Polsce na zasadach właściwych dla ubezpieczonych.

Czy trzeba płacić składkę zdrowotną w Polsce od emerytury z UK?

Jeżeli Wielka Brytania jest państwem właściwym i wystawiła formularz S1, co do zasady nie opłaca się w Polsce składki zdrowotnej od tej brytyjskiej emerytury tylko dlatego, że świadczenie wpływa na polski rachunek bankowy albo jest wykazywane w polskim zeznaniu podatkowym. Prawo do leczenia wynika wtedy z zarejestrowanego formularza S1, a rozliczenia kosztów odbywają się między instytucjami.

Inaczej może być, gdy dana osoba ma w Polsce odrębny tytuł do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Przykładowo, jeżeli pobiera polską emeryturę, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego wynika z art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, a składka zdrowotna wynosi 9% podstawy wymiaru zgodnie z art. 79 ust. 1 tej ustawy. Jeżeli osoba prowadzi działalność gospodarczą w Polsce, trzeba dodatkowo analizować przepisy o składce zdrowotnej przedsiębiorców, w tym art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz art. 81 ustawy.

Jeżeli emeryt pobiera emerytury z kilku państw, w tym z państwa zamieszkania, znaczenie ma art. 23 rozporządzenia nr 883/2004. W uproszczeniu: gdy osoba mieszka w Polsce i pobiera także polską emeryturę, Polska może stać się państwem właściwym dla świadczeń zdrowotnych. Wtedy składka zdrowotna jest rozliczana w Polsce na zasadach przewidzianych dla polskiego tytułu ubezpieczeniowego.

Co zrobić krok po kroku?

W pierwszej kolejności należy ustalić, jaki rodzaj świadczenia jest pobierany z Wielkiej Brytanii. Największe znaczenie ma to, czy jest to brytyjska emerytura państwowa, czyli State Pension, ponieważ właśnie przy takim świadczeniu najczęściej pojawia się możliwość uzyskania formularza S1.

Następnie trzeba skontaktować się z właściwą instytucją brytyjską, w praktyce z NHS Business Services Authority lub inną wskazaną przez brytyjskie organy instytucją, i wystąpić o potwierdzenie prawa do S1. Po otrzymaniu dokumentu należy zarejestrować go w polskim NFZ. NFZ może żądać dokumentów potwierdzających tożsamość, miejsce zamieszkania w Polsce oraz status emeryta.

Jeżeli S1 nie przysługuje, należy sprawdzić, czy istnieje inny tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego w Polsce. Może nim być na przykład praca, działalność gospodarcza, polska emerytura albo zgłoszenie jako członek rodziny osoby ubezpieczonej. Zgłoszenie członka rodziny jest możliwe na zasadach wynikających z art. 67 ust. 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, jeżeli spełnione są warunki ustawowe.

Dobrowolne ubezpieczenie w NFZ, gdy nie ma S1

Jeżeli osoba mieszkająca w Polsce nie ma obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego, nie ma prawa do formularza S1 i nie może być zgłoszona jako członek rodziny, może zawrzeć umowę dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego z NFZ. Podstawą jest art. 68 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Składka przy dobrowolnym ubezpieczeniu jest obliczana od podstawy określonej w art. 68 ust. 4 tej ustawy, czyli od zadeklarowanej kwoty nie niższej niż przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw z poprzedniego kwartału, włącznie z wypłatami z zysku. Sama stawka składki wynosi 9% podstawy wymiaru na podstawie art. 79 ust. 1 ustawy.

Trzeba też pamiętać o opłacie dodatkowej. Zgodnie z art. 68 ust. 7 ustawy NFZ może pobrać dodatkową opłatę, jeżeli przerwa w ubezpieczeniu zdrowotnym i opłacaniu składek trwała dłużej niż 3 miesiące. Wysokość tej opłaty zależy od długości przerwy, dlatego przed podpisaniem umowy warto uzyskać aktualne wyliczenie w oddziale NFZ.

Rola banku, ZUS i NFZ

W praktyce emeryci często mylą składkę zdrowotną z podatkiem pobieranym przez bank albo rozliczanym w zeznaniu rocznym. Bank może pełnić rolę płatnika określonych należności, ale nie oznacza to, że każda wypłata brytyjskiej emerytury przez polski rachunek automatycznie daje prawo do leczenia w Polsce.

Jeżeli w konkretnej sprawie polskie przepisy przewidują obowiązek zgłoszenia osoby pobierającej emeryturę lub rentę z zagranicy, znaczenie ma art. 75 ust. 1 pkt 1a i pkt 1b ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W praktyce konieczne jest jednak potwierdzenie w NFZ, czy w danym stanie faktycznym Polska jest państwem właściwym, czy też właściwa jest Wielka Brytania i należy posługiwać się formularzem S1.

ZUS nie ustala samodzielnie prawa do brytyjskiego S1. W sprawach dostępu do świadczeń zdrowotnych w Polsce właściwy jest NFZ, natomiast dokument S1 wystawia instytucja państwa właściwego. Jeżeli państwem właściwym jest Wielka Brytania, dokumentu trzeba szukać po stronie brytyjskiej, a nie w ZUS.

Podatek w Polsce a ubezpieczenie zdrowotne

Rozliczanie podatku dochodowego od emerytury z Wielkiej Brytanii jest odrębną sprawą. O tym, gdzie i w jaki sposób opodatkowana jest emerytura, decydują przepisy ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz umowa między Rzecząpospolitą Polską a Zjednoczonym Królestwem w sprawie unikania podwójnego opodatkowania. Nie są to jednak przepisy, które same w sobie tworzą tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego w NFZ.

Dlatego można być polskim rezydentem podatkowym i płacić PIT w Polsce, a jednocześnie potrzebować formularza S1 albo dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego. To częsta sytuacja u osób, które po zakończeniu pracy w Wielkiej Brytanii przeprowadziły się na stałe do Polski.

FAQ

Czy płacenie podatku w Polsce od emerytury z UK daje ubezpieczenie zdrowotne?

Nie. Podatek dochodowy i ubezpieczenie zdrowotne to odrębne obowiązki. Prawo do leczenia w NFZ musi wynikać z tytułu wskazanego w art. 66 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych albo z zarejestrowanego formularza S1.

Czy przy brytyjskiej emeryturze zawsze potrzebny jest formularz S1?

Nie zawsze, ale przy osobie mieszkającej w Polsce i pobierającej brytyjską State Pension jest to najczęstsza i najbezpieczniejsza droga potwierdzenia prawa do leczenia w NFZ. O możliwości wystawienia S1 decyduje instytucja brytyjska, a dokument rejestruje polski NFZ.

Czy ZUS pobiera składkę zdrowotną od emerytury z Wielkiej Brytanii?

ZUS pobiera i rozlicza składki w ramach polskich tytułów ubezpieczeniowych. Przy emeryturze z Wielkiej Brytanii trzeba najpierw ustalić, czy właściwa jest Polska, czy Wielka Brytania. Jeżeli właściwa jest Wielka Brytania i jest S1, polska składka zdrowotna od tej emerytury zasadniczo nie powinna być podstawą dostępu do leczenia.

Co zrobić, jeżeli NFZ nie potwierdza ubezpieczenia?

Należy ustalić, czy można uzyskać S1 z Wielkiej Brytanii. Jeżeli nie, trzeba sprawdzić inne tytuły do ubezpieczenia w Polsce, takie jak praca, działalność, polska emerytura lub zgłoszenie jako członek rodziny. Ostatecznie można zawrzeć umowę dobrowolnego ubezpieczenia z NFZ na podstawie art. 68 ustawy.

Czy prywatna emerytura z UK daje prawo do S1?

Nie musi. Prawo do S1 najczęściej wiąże się z brytyjską emeryturą państwową i właściwymi przepisami koordynacyjnymi. Przy prywatnych świadczeniach emerytalnych trzeba indywidualnie ustalić, czy brytyjska instytucja wystawi S1 oraz czy istnieje inny tytuł do ubezpieczenia w Polsce.

Źródła

• Art. 66 ust. 1 pkt 16, art. 67 ust. 3, art. 68 ust. 1, ust. 4 i ust. 7, art. 75 ust. 1 pkt 1a i pkt 1b, art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
• Art. 23, art. 24 i art. 25 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
• Art. 24 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia nr 883/2004.
• Art. 30 i art. 31 Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej.
• Protokół w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego do Umowy o handlu i współpracy między Unią Europejską a Zjednoczonym Królestwem.