Najważniejsze:- Sama praca pełnoletniego dziecka, nawet na pełen etat, nie kończy automatycznie obowiązku alimentacyjnego.
- Decydujące jest to, czy dziecko jest w stanie samodzielnie pokryć usprawiedliwione koszty utrzymania i nauki.
- Jeżeli rodzic chce zakończyć alimenty ustalone wyrokiem lub ugodą, powinien wystąpić do sądu o uchylenie obowiązku albo o obniżenie alimentów.
- Sąd ocenia nie tylko wysokość zarobków dziecka, ale też jego realne wydatki, tok studiów oraz to, czy dokłada starań do usamodzielnienia.
Obowiązek alimentacyjny wobec pełnoletniego dziecka – podstawa prawna
Podstawą oceny jest art. 133 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.
W przypadku dziecka pełnoletniego szczególne znaczenie ma także art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten stanowi, że rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem albo jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.
Zakres alimentów wyznacza ponadto art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym wysokość świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.
Oznacza to, że w sprawach o alimenty na dorosłe dziecko sąd bada zawsze konkretny stan faktyczny. Nie ma przepisu, który mówiłby, że po ukończeniu 18 lat, rozpoczęciu studiów zaocznych albo podjęciu pracy alimenty automatycznie wygasają.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Czy praca studiującego dziecka automatycznie kończy alimenty?
Nie. Sam fakt zatrudnienia nie jest wystarczający do zakończenia obowiązku alimentacyjnego. Dla oceny znaczenie ma to, czy dziecko osiągnęło realną samodzielność finansową, czyli czy z własnych dochodów może zaspokoić swoje usprawiedliwione potrzeby.
W praktyce sąd bierze pod uwagę w szczególności:
- wysokość i regularność dochodów dziecka,
- rodzaj zatrudnienia i jego stabilność,
- koszty mieszkania, dojazdów, wyżywienia, leczenia i nauki,
- to, czy studia są rzeczywiście kontynuowane i w normalnym toku,
- czy dziecko wykorzystuje swoje możliwości do usamodzielnienia się.
Jeżeli dochód z pracy jedynie częściowo pokrywa wydatki, alimenty mogą nadal przysługiwać. Jeżeli natomiast dziecko zarabia na tyle, że samodzielnie utrzymuje się i opłaca naukę, rodzic może mieć podstawy do żądania uchylenia alimentów albo ich obniżenia.
W podobnych stanach faktycznych znaczenie mają także okoliczności dodatkowe, np. czy jest to tylko praca wakacyjna, czy stałe zatrudnienie pozwalające utrzymać się przez cały rok.
Studia dzienne, zaoczne i faktyczna samodzielność
To, że dziecko studiuje zaocznie, nie oznacza jeszcze automatycznie, że powinno utrzymywać się samodzielnie. Z drugiej strony sądy często bardziej rygorystycznie oceniają sytuację studenta zaocznego niż dziennego, ponieważ tryb niestacjonarny zwykle łatwiej łączyć z pracą.
Nadal jednak rozstrzygające pozostają konkrety: wysokość zarobków, koszty życia oraz rzeczywisty przebieg studiów. Jeśli praca jest konieczna tylko po to, by częściowo pokryć czynsz, transport i czesne, a bez wsparcia rodzica dziecko nie byłoby w stanie się utrzymać, obowiązek alimentacyjny może trwać dalej.
Znaczenie może mieć też to, czy dziecko wynajmuje mieszkanie z powodu odległości od uczelni lub pracy. Takie wydatki mogą być uznane za usprawiedliwione, jeżeli są racjonalne i pozostają w związku z nauką lub zatrudnieniem.
Ważne: Jeżeli pełnoletnie dziecko pracuje, ale jego dochód jest niestabilny, sezonowy albo nie wystarcza na czynsz, wyżywienie, leczenie i koszty nauki, ocena sądu może być inna niż przy stałym zatrudnieniu na poziomie pozwalającym na pełne samoutrzymanie. W takiej sytuacji warto przeanalizować dokumenty finansowe przed wniesieniem pozwu.
Kiedy rodzic może żądać uchylenia albo obniżenia alimentów?
Jeżeli alimenty zostały ustalone wyrokiem sądu albo ugodą, rodzic nie powinien samodzielnie przestać płacić tylko dlatego, że dziecko podjęło pracę. Dopóki istnieje tytuł wykonawczy, brak płatności może prowadzić do powstania zaległości i egzekucji komorniczej.
Podstawą do zmiany wcześniejszego rozstrzygnięcia jest art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego.
W praktyce rodzic może zatem:
- żądać uchylenia obowiązku alimentacyjnego – gdy dziecko osiągnęło samodzielność,
- żądać obniżenia alimentów – gdy dziecko częściowo utrzymuje się samo, ale nadal potrzebuje wsparcia.
W pozwie trzeba wykazać zmianę stosunków, np. stałe zatrudnienie dziecka, wzrost jego dochodów, zakończenie nauki, brak postępów w nauce albo brak starań o usamodzielnienie. Jeżeli problem dotyczy przerw w nauce, znaczenie może mieć również to, czy doszło jedynie do czasowego przerwania studiów, czy do trwałej rezygnacji.
Jakie dowody są ważne w sprawie o alimenty na dorosłe dziecko?
W sprawie o uchylenie lub obniżenie alimentów największe znaczenie mają dokumenty. Sąd nie opiera się wyłącznie na ogólnych twierdzeniach stron.
| Rodzaj okoliczności | Przykładowe dowody |
|---|
| Dochody dziecka | umowa o pracę, zaświadczenie o zarobkach, PIT, wyciągi bankowe |
| Koszty utrzymania | umowa najmu, rachunki, faktury za media, bilety, koszty leczenia, wydatki na żywność |
| Kontynuowanie nauki | zaświadczenie z uczelni, harmonogram zjazdów, potwierdzenia opłat za studia, indeks elektroniczny |
| Starania o usamodzielnienie | historia zatrudnienia, przebieg studiów, informacje o zaliczeniach i postępach |
| Sytuacja rodzica | zaświadczenie o dochodach, wydatki na leczenie, obowiązki wobec innych dzieci, zadłużenie |
Jeżeli rodzic powołuje się na nadmierny uszczerbek po swojej stronie, musi to udowodnić. Wynika to z art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Chodzi np. o sytuację, w której dalsze płacenie alimentów realnie zagraża zaspokojeniu podstawowych potrzeb zobowiązanego lub jego nowej rodziny.
Czy brak chęci do nauki lub pracy ma znaczenie?
Tak. Jeżeli pełnoletnie dziecko nie dokłada starań, by się usamodzielnić, rodzic może powołać się na art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten chroni rodzica przed finansowaniem bierności dorosłego dziecka.
Może to dotyczyć sytuacji, gdy dziecko formalnie pozostaje studentem, ale nie zalicza semestrów, wielokrotnie powtarza rok bez uzasadnienia, rezygnuje z pracy mimo realnych możliwości albo nie podejmuje żadnych działań w kierunku ukończenia edukacji czy zdobycia zawodu. W takim szerszym kontekście warto też przeanalizować problem, gdy dorosłe dziecko nie chce się uczyć ani pracować.
Jednocześnie sam fakt, że dziecko nie osiąga jeszcze pełnej samodzielności, nie przesądza o jego złej woli. Jeżeli studiuje, pracuje i racjonalnie organizuje swoją sytuację życiową, obowiązek alimentacyjny może nadal istnieć.
Orzecznictwo – co wynika z praktyki sądów?
W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka nie jest związany sztywno z wiekiem, lecz z możliwością samodzielnego utrzymania się. Takie podejście odpowiada treści art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Przywołany w poprzedniej wersji artykułu wyrok Sądu Rejonowego w Chełmnie z 18 marca 2020 r., sygn. III RC 17/19, trafnie akcentuje, że zasadniczym kryterium jest osiągnięcie zdolności do samodzielnego utrzymywania się. Trzeba jednak pamiętać, że orzeczenie sądu rejonowego nie ma mocy zasady prawnej i każda sprawa jest oceniana indywidualnie.
W praktyce sądowej nie wystarcza więc odpowiedź na pytanie: „czy dziecko pracuje?”. Trzeba odpowiedzieć na pytanie: „czy dziecko, przy uwzględnieniu rzeczywistych kosztów życia i nauki, może już utrzymać się bez alimentów?”.
Co to oznacza w opisanej sytuacji?
Jeżeli wnuczka studiuje zaocznie, pracuje na pełen etat i wynajmuje stancję z uwagi na odległość od domu rodzinnego oraz uczelni, to sama ta okoliczność nie przesądza jeszcze o utracie prawa do alimentów. Trzeba porównać jej rzeczywiste miesięczne dochody z całością usprawiedliwionych wydatków.
Jeżeli po opłaceniu czynszu, mediów, wyżywienia, dojazdów, czesnego, materiałów do nauki oraz innych podstawowych kosztów nadal nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie, alimenty mogą być nadal zasadne. Jeżeli jednak zarobki wystarczają na pokrycie wszystkich rozsądnych kosztów życia i nauki, ojciec może wystąpić do sądu o uchylenie alimentów albo o ich obniżenie na podstawie art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Przykłady
Poniższe sytuacje pokazują, jak ta sama zasada działa w różnych konfiguracjach dochodów, kosztów i przebiegu nauki.
PRZYKŁAD 1
Studentka studiów dziennych pracuje w kawiarni w weekendy i zarabia około 1800 zł netto miesięcznie. Wynajmuje pokój, ponosi koszty leków i dojazdów na uczelnię, a jej miesięczne wydatki przekraczają 3200 zł. Mimo pracy nadal nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie, więc alimenty mogą być dalej należne.
PRZYKŁAD 2
Student zaoczny od roku pracuje na podstawie umowy o pracę i otrzymuje stałe wynagrodzenie 6200 zł netto. Nie ponosi czesnego, mieszka z partnerką i partycypuje tylko w części kosztów mieszkania. Jeżeli po zestawieniu wszystkich wydatków pozostaje mu znaczna nadwyżka, rodzic ma realne podstawy do wystąpienia o uchylenie alimentów.
PRZYKŁAD 3
Pełnoletnia córka formalnie figuruje jako studentka, ale od dwóch semestrów nie zalicza przedmiotów, nie uczęszcza na zajęcia i rezygnuje z kolejnych ofert pracy. W takiej sytuacji ojciec może powołać się nie tylko na możliwość samodzielnego utrzymania, ale również na art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, wskazując brak starań o usamodzielnienie.
FAQ
Czy rodzic może sam przestać płacić alimenty, gdy dziecko zaczęło pracować?
Nie powinien tego robić, jeśli alimenty wynikają z wyroku albo ugody. Bez zmiany orzeczenia mogą powstać zaległości, które będą podlegały egzekucji.
Czy studia zaoczne wykluczają alimenty?
Nie. Tryb studiów sam w sobie nie przesądza sprawy. Liczy się to, czy dziecko rzeczywiście może się samodzielnie utrzymać.
Czy praca na pełen etat zawsze oznacza koniec alimentów?
Nie. Jeśli dochód nie wystarcza na usprawiedliwione koszty utrzymania i nauki, obowiązek alimentacyjny może nadal trwać.
Jaki przepis pozwala zmienić wcześniejsze alimenty?
Podstawą jest art. 138 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, który pozwala żądać zmiany orzeczenia lub umowy w razie zmiany stosunków.
Czy alimenty można tylko uchylić, czy także obniżyć?
Można także żądać obniżenia. To częste rozwiązanie wtedy, gdy dziecko częściowo utrzymuje się samodzielnie, ale nadal potrzebuje wsparcia.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59.
2. Wyrok Sądu Rejonowego w Chełmnie z dnia 18 marca 2020 r., sygn. akt III RC 17/19.
Fundusz alimentacyjny po przekroczeniu dochodu – co można zrobić?
.jpg)
.jpg "Wykup udziału w nieruchomości od komornika po śmierci dłużnika")
.jpg "Rozwiązanie umowy po urlopie rodzicielskim i umowa na zastępstwo")
