Alimenty przy pracy za granicą – jak sąd ocenia dochody

Od czego sąd ustala wysokość alimentów?

Podstawową regułę zawiera art. 135 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z tym przepisem zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od dwóch elementów: usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.

W przypadku dzieci trzeba dodatkowo pamiętać o art. 135 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym wykonanie obowiązku alimentacyjnego może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie albo wychowanie dziecka. Oznacza to, że rodzic stale opiekujący się dziećmi realizuje część obowiązku nie pieniędzmi, lecz własną pracą i czasem.

Znaczenie ma także art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który stanowi, że rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie.

W praktyce sąd odpowiada na trzy pytania:

• jakie są rzeczywiste i usprawiedliwione koszty utrzymania dzieci,
• jakie są możliwości zarobkowe i majątkowe każdego z rodziców,
• w jakim zakresie rodzic opiekujący się dziećmi wykonuje obowiązek alimentacyjny osobistą pieczą.

Czy praca za granicą automatycznie oznacza wysokie alimenty?

Nie. Sam fakt uzyskiwania dochodów za granicą nie oznacza jeszcze, że sąd zasądzi alimenty w żądanej przez drugiego rodzica wysokości. Sąd bada nie tylko to, ile rodzic zarabia obecnie, ale także jakie ma faktyczne możliwości dalszego uzyskiwania podobnych dochodów, czy praca jest stała, sezonowa lub rotacyjna, jakie są koszty utrzymania i czy dochód jest regularny.

To wynika z pojęcia „możliwości zarobkowe i majątkowe” z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Chodzi więc nie tylko o wpływy wykazane na koncie, ale również o to, ile zobowiązany mógłby zarabiać przy pełnym wykorzystaniu swoich kwalifikacji, zdrowia i doświadczenia zawodowego.

Jeżeli dochody są nieregularne, warto to udowodnić dokumentami z dłuższego okresu, a nie jednym słabszym albo jednym wyjątkowo dobrym miesiącem. W sprawach, w których duże znaczenie mają zarobki za granicą, sąd zwykle analizuje średni poziom dochodów, a nie tylko deklaracje stron.

Jakie wydatki na dzieci sąd zwykle uzna za usprawiedliwione?

Do usprawiedliwionych potrzeb dziecka co do zasady zalicza się koszty wyżywienia, mieszkania, odzieży, obuwia, środków higieny, leczenia, edukacji, opieki, transportu oraz odpowiedniego rozwoju dziecka. Podstawą prawną jest tu ponownie art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który mówi o usprawiedliwionych potrzebach uprawnionego.

Nie oznacza to jednak, że każdy wydatek podany przez rodzica sprawującego opiekę zostanie zaakceptowany w całości. Sąd ocenia, czy wydatek:

• rzeczywiście dotyczy dziecka,
• jest adekwatny do jego wieku i stanu zdrowia,
• odpowiada dotychczasowemu poziomowi życia rodziny,
• nie jest zawyżony w stosunku do realiów rynkowych.

Przy dwójce małych dzieci sąd zwykle uzna za zasadne m.in. część kosztów przedszkola, leków, wyżywienia, ubrań, opłat mieszkaniowych przypadających na dzieci czy podstawowych zajęć rozwojowych. Natomiast wydatki na wiele drogich aktywności dodatkowych mogą być ocenione bardziej krytycznie, jeżeli nie są konieczne albo zostały przeszacowane.

Które koszty można kwestionować?

Można podważać te pozycje, które nie mieszczą się w usprawiedliwionych potrzebach dzieci albo nie zostały należycie wykazane. W praktyce najczęściej kwestionuje się:

• zawyżone wydatki na zabawki i rozrywkę,
• drogie zajęcia dodatkowe, gdy dziecko korzysta z wielu płatnych aktywności jednocześnie,
• ubrania i obuwie wyliczone ponad realne potrzeby,
• kosmetyki i środki czystości podane zbiorczo bez rozróżnienia, co rzeczywiście dotyczy dzieci,
• ubezpieczenia, gdy brak polisy albo nie wiadomo, jaka część składki dotyczy dziecka.

Jeżeli druga strona przedstawi jedynie własne zestawienie kosztów, można wnosić o zobowiązanie jej do przedłożenia rachunków, faktur, potwierdzeń przelewów, umów, polis lub zaświadczeń. Podstawą procesową dla zgłaszania takich wniosków dowodowych są m.in. art. 227 oraz art. 232 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, ponieważ przedmiotem dowodu są fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, a strony powinny wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne.

Czy kredyty i raty obniżają alimenty?

Z reguły nie mają pierwszeństwa przed alimentami na dzieci. Obowiązek alimentacyjny wobec małoletnich dzieci ma szczególnie silną ochronę prawną, a sąd zwykle stoi na stanowisku, że zobowiązania dobrowolnie zaciągnięte przez rodzica nie mogą prowadzić do przerzucania ryzyka finansowego na dzieci.

Nie oznacza to jednak, że kredyty są całkowicie bez znaczenia. Jeżeli dotyczą podstawowych potrzeb życiowych albo powstały jeszcze w czasie wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego, mogą być jednym z elementów oceny sytuacji majątkowej zobowiązanego. Nadal jednak kluczowe pozostają dzieci i ich potrzeby w rozumieniu art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jakie dowody warto przygotować przed sprawą?

W sprawie o alimenty najważniejsze są dokumenty pokazujące zarówno potrzeby dzieci, jak i rzeczywistą sytuację finansową rodziców. Warto przygotować:

• umowy o pracę, zlecenia, kontrakty zagraniczne, paski płacowe i roczne rozliczenia dochodów,
• historię wpływów na rachunek bankowy,
• dokumenty potwierdzające koszty mieszkania, dojazdów, zakwaterowania i leczenia,
• zestawienie stałych wydatków na dzieci z rachunkami i fakturami,
• zaświadczenia o opłatach za przedszkole, szkołę, zajęcia dodatkowe i leczenie,
• dowody osobistej opieki nad dziećmi, jeżeli taki udział występuje.

Warto również pilnować, aby zestawienie kosztów było realistyczne i miesięczne. Sąd porównuje bowiem konkretne liczby, a nie ogólne twierdzenia stron.

Jak sąd oceni sytuację, gdy drugi rodzic też dobrze zarabia?

To ma znaczenie. Rodzice powinni uczestniczyć w kosztach utrzymania dziecka stosownie do swoich sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych, co wynika z art. 135 § 1 i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w związku z art. 96 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który nakłada na rodziców obowiązek troski o fizyczny i duchowy rozwój dziecka.

Jeżeli drugi rodzic osiąga stabilne dochody, sąd nie powinien automatycznie obciążać jednego rodzica połową wszystkich deklarowanych wydatków, bez zbadania wkładu drugiej strony. Jednocześnie rodzic mieszkający z dziećmi zwykle realizuje część obowiązku przez codzienną opiekę, co również jest uwzględniane.

W sprawach międzynarodowych może też pojawić się problem dochodzenia albo wykonania orzeczenia za granicą, np. gdy chodzi o alimenty z Niemiec albo o to, czy zagraniczne orzeczenie, takie jak alimenty Irlandia, wywołuje skutki w Polsce.

Czy można umawiać się na część alimentów „poza sądem”?

Prywatne dopłaty są możliwe faktycznie, ale z punktu widzenia bezpieczeństwa prawnego nie zastępują wyroku ani ugody. Jeżeli alimenty zostaną zasądzone określoną kwotą, to właśnie ta kwota stanowi podstawę rozliczeń i ewentualnej egzekucji.

Jeżeli rodzice chcą uregulować sprawę polubownie, bezpieczniej zawrzeć ugodę przed sądem albo mediatorem zatwierdzoną przez sąd. Podstawę ugody sądowej przewiduje art. 223 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, a ugody zawartej przed mediatorem i zatwierdzonej przez sąd – art. 183(14) § 1 i 2 Kodeksu postępowania cywilnego.

Co grozi za niepłacenie alimentów?

Po pierwsze, możliwa jest egzekucja komornicza na podstawie prawomocnego wyroku, ugody sądowej albo ugody zatwierdzonej przez sąd. Po drugie, dług alimentacyjny obejmuje zaległe raty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, zgodnie z art. 481 § 1 i § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

W poważniejszych przypadkach może dojść również do odpowiedzialności karnej. Zgodnie z art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, kto uchyla się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem albo inną umową, jeżeli łączna wysokość powstałych zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych albo opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej 3 miesiące, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Jak przygotować linię obrony w sprawie o alimenty?

Najrozsądniej skupić się na faktach i dokumentach. W praktyce warto:

• przedstawić średni dochód z dłuższego okresu, a nie pojedynczy miesiąc,
• wykazać nieregularność pracy za granicą, jeśli rzeczywiście występuje,
• zakwestionować konkretne zawyżone pozycje kosztowe, a nie całe zestawienie „w całości”,
• pokazać koszty własnego utrzymania i pracy za granicą,
• wskazać dochody i możliwości drugiego rodzica,
• rozważyć ugodę, jeśli pozwala ona ograniczyć ryzyko procesu.

Jeżeli sytuacja faktyczna jest bardziej złożona, np. rodzic mieszka za granicą, a dziecko w Polsce, dochodzenie świadczeń może mieć charakter transgraniczny i wymagać odrębnej strategii procesowej.

FAQ

Czy sąd bierze pod uwagę dochód netto czy brutto?

W praktyce znaczenie mają realne możliwości finansowe, więc sąd analizuje przede wszystkim to, jaka kwota faktycznie pozostaje do dyspozycji po potrąceniu typowych obciążeń. Jednocześnie może badać cały model zatrudnienia i rzeczywisty poziom życia rodzica.

Czy brak stałej umowy za granicą pomaga obniżyć alimenty?

Może mieć znaczenie, ale tylko wtedy, gdy nieregularność dochodów zostanie wykazana dokumentami. Samo twierdzenie o niepewnej pracy zwykle nie wystarcza.

Czy drugi rodzic musi pokazać rachunki za wydatki na dzieci?

Jeżeli koszty są sporne, można wnosić o przedstawienie dokumentów potwierdzających wydatki. Sąd ocenia jednak cały materiał dowodowy, a nie tylko paragony.

Czy zajęcia dodatkowe zawsze wchodzą do alimentów?

Nie. Sąd bada, czy są one usprawiedliwione, adekwatne do wieku dziecka i zgodne z możliwościami finansowymi rodziców.

Czy można później zmienić wysokość alimentów?

Tak. Jeżeli zmienią się stosunki, można żądać zmiany orzeczenia lub ugody dotyczącej alimentów na podstawie art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Podsumowanie

W sprawie o alimenty przy pracy za granicą nie decyduje sam poziom zagranicznych zarobków, ale zestawienie potrzeb dzieci z realnymi możliwościami obojga rodziców. Największe znaczenie mają dokumenty: dochody z dłuższego okresu, rzeczywiste koszty pracy za granicą i wiarygodne potwierdzenie wydatków na dzieci. Jeżeli żądana kwota opiera się na zawyżonych albo słabo udokumentowanych pozycjach, można ją skutecznie podważać.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296

3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553