Jak udowodnić pracę męża za granicą przy alimentach?

Alimenty w wyroku rozwodowym a rzeczywiste możliwości zarobkowe rodzica

W sprawie rozwodowej sąd rozstrzyga nie tylko o samym rozwodzie, lecz także o sprawach małoletnich dzieci. Zgodnie z art. 58 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w wyroku rozwodowym sąd rozstrzyga m.in. o władzy rodzicielskiej, kontaktach oraz o tym, w jakiej wysokości każdy z małżonków ma ponosić koszty utrzymania i wychowania wspólnego małoletniego dziecka.

Jeżeli mąż przedstawia zaświadczenie z urzędu pracy, że jest bezrobotny, nie oznacza to automatycznie, że sąd powinien ustalić alimenty na minimalnym poziomie. Dla alimentów kluczowe znaczenie ma art. 135 § 1 K.r.o., zgodnie z którym zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.

Oznacza to, że sąd nie bada wyłącznie tego, ile rodzic oficjalnie zarabia w danej chwili. Bada także to, ile mógłby zarabiać przy wykorzystaniu swoich kwalifikacji, zdrowia, doświadczenia, wieku, znajomości języków, dotychczasowego zatrudnienia i realnych możliwości podjęcia pracy. Jeżeli więc mąż faktycznie pracuje za granicą albo celowo ukrywa dochody, trzeba pokazać sądowi, że formalne bezrobocie nie oddaje jego rzeczywistej sytuacji.

Jak udowodnić, że mąż pracuje za granicą?

Udowodnienie pracy za granicą, zwłaszcza pracy bez umowy albo pracy ukrywanej przed rodziną i sądem, bywa trudne, ale jest możliwe. W postępowaniu cywilnym strony powinny wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Wynika to z art. 232 K.p.c. Sąd może również dopuścić dowód niewskazany przez stronę, ale nie należy liczyć na to, że zrobi to za rodzica dochodzącego alimentów.

W praktyce warto zgromadzić i przedstawić sądowi wszystko, co pozwala ustalić, że mąż przebywa za granicą w celach zarobkowych, wykonuje konkretną pracę albo ma realną możliwość jej wykonywania. Mogą to być w szczególności:

• zeznania świadków, którzy wiedzą, że mąż pracuje w Niemczech lub innym państwie, znają miejsce pracy, branżę, pracodawcę, stawkę albo system wyjazdów;
• wiadomości SMS, e-maile, komunikatory, wpisy w mediach społecznościowych, zdjęcia z miejsca pracy lub zdjęcia potwierdzające regularny pobyt za granicą;
• potwierdzenia przelewów, wpłat gotówkowych, zakupów, kosztownych wydatków albo stylu życia niezgodnego z deklarowanym brakiem dochodów;
• informacje o częstych wyjazdach, biletach, opłatach za paliwo, trasach przejazdu, rezerwacjach noclegów lub zamieszkaniu za granicą;
• dane o branży i typowych zarobkach osoby o podobnych kwalifikacjach, jeżeli nie da się ustalić dokładnej pensji;
• wniosek o zobowiązanie męża do przedłożenia dokumentów dotyczących zatrudnienia, rachunków, umów, rozliczeń podatkowych, historii rachunku bankowego lub innych dokumentów mających znaczenie dla sprawy.

Dowody nie muszą zawsze wprost pokazywać umowy o pracę. Sąd może korzystać z domniemań faktycznych. Zgodnie z art. 231 K.p.c. sąd może uznać za ustalone fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, jeżeli taki wniosek można wyprowadzić z innych ustalonych faktów. Jeżeli więc rodzic regularnie przebywa za granicą, wykonuje tam czynności zawodowe, utrzymuje się, przesyła pieniądze lub ponosi wydatki nieadekwatne do deklarowanego bezrobocia, sąd może oceniać te okoliczności łącznie.

Co zrobić, gdy wyrok ma zapaść za kilka dni?

Jeżeli rozprawa nie została jeszcze zamknięta, trzeba jak najszybciej złożyć pismo procesowe z wnioskami dowodowymi. W piśmie należy krótko wskazać, jakie nowe okoliczności zostały ustalone, skąd wynika informacja o pracy męża za granicą, jakich świadków należy przesłuchać i na jakie fakty mają zeznawać.

Jeżeli rozprawa została już zamknięta, ale wyrok jeszcze nie zapadł, nadal można złożyć pismo z wnioskiem o otwarcie rozprawy na nowo. Zgodnie z art. 316 § 2 K.p.c. rozprawa powinna być otwarta na nowo, jeżeli istotne okoliczności ujawniły się dopiero po jej zamknięciu. Trzeba więc podkreślić, że informacja o pracy za granicą ma znaczenie dla wysokości alimentów i nie była możliwa do wcześniejszego przedstawienia albo została dopiero teraz potwierdzona.

Wniosek powinien być konkretny. Nie wystarczy napisać, że mąż prawdopodobnie pracuje. Lepiej wskazać: gdzie pracuje, od kiedy, kto to widział, jakie są dowody, jak często wyjeżdża, jaki rodzaj pracy wykonuje, jakie wydatki ponosi i dlaczego przeczy to twierdzeniu o braku dochodów.

Czy sąd może ustalić alimenty, mimo że mąż formalnie jest bezrobotny?

Tak. Formalne bezrobocie nie zwalnia rodzica z obowiązku utrzymywania dzieci. Rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych wobec dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Wynika to z art. 133 § 1 K.r.o. Zasady ustalania świadczenia w takiej sytuacji szerzej opisujemy przy alimentach od bezrobotnego ojca.

Sąd powinien oceniać nie tylko obecne dochody, ale także możliwości zarobkowe. Jeżeli ojciec dzieci jest zdrowy, ma doświadczenie zawodowe, pracował już za granicą, zna rynek pracy i może osiągać dochody wyższe niż w Polsce, sąd może przyjąć, że jego możliwości zarobkowe są wyższe niż kwota wykazana w zaświadczeniu z urzędu pracy.

Znaczenie może mieć również art. 136 K.r.o. Jeżeli osoba zobowiązana do alimentów bez ważnego powodu zrzeka się zatrudnienia, doprowadza do utraty zarobków albo rezygnuje z korzyści majątkowych, sąd może nie uwzględnić pogorszenia jej sytuacji przy ustalaniu alimentów. Przepis ten służy przeciwdziałaniu sytuacjom, w których rodzic celowo obniża oficjalne dochody, aby płacić mniej na dzieci.

Jak sformułować wnioski dowodowe w sprawie o alimenty?

Wnioski dowodowe powinny być precyzyjne. Warto unikać ogólnych twierdzeń typu: „wnoszę o sprawdzenie męża”. Zamiast tego należy wskazać konkretny dowód i fakt, który ma zostać wykazany.

Przykładowo można wnosić o:

• przesłuchanie wskazanego świadka na okoliczność tego, że mąż od określonego czasu pracuje w Niemczech, wykonuje konkretną pracę i uzyskuje z niej dochody;
• zobowiązanie męża do przedłożenia dokumentów potwierdzających zatrudnienie, umowy, rozliczenia podatkowe, zaświadczenia o dochodach, wyciągów z rachunku lub dokumentów dotyczących pobytu za granicą;
• dopuszczenie dowodu z korespondencji, zdjęć, wydruków z komunikatorów lub mediów społecznościowych, które pokazują pracę, wyjazdy albo osiągane dochody;
• przesłuchanie strony na okoliczność regularnych wyjazdów męża, ponoszonych przez niego wydatków, braku udziału w kosztach utrzymania dzieci i informacji uzyskanych od osób trzecich;
• zwrócenie się do właściwych instytucji, jeżeli sąd uzna to za potrzebne i możliwe, o informacje istotne dla ustalenia sytuacji majątkowej zobowiązanego.

Trzeba pamiętać, że sąd ocenia dowody według zasad doświadczenia życiowego i logiki. Pojedynczy dowód może być niewystarczający, ale kilka spójnych okoliczności może stworzyć przekonujący obraz sytuacji: formalne bezrobocie w Polsce, regularne pobyty w Niemczech, zdjęcia z pracy, świadkowie, przelewy i brak racjonalnego źródła utrzymania za granicą.

Co zrobić po niekorzystnym wyroku?

Jeżeli sąd zasądzi alimenty w zbyt niskiej wysokości, trzeba najpierw ocenić, czy są podstawy do zaskarżenia wyroku w części dotyczącej alimentów. W sprawie rozwodowej może to oznaczać konieczność złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku w terminie przewidzianym przez przepisy, a następnie ewentualnej apelacji. Terminy są krótkie, dlatego nie należy czekać z analizą rozstrzygnięcia.

Jeżeli wyrok jest już prawomocny albo po jego wydaniu pojawią się nowe dowody lub zmienią się okoliczności, można rozważyć pozew o podwyższenie alimentów. Podstawą jest art. 138 K.r.o., zgodnie z którym w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego.

Zmianą stosunków może być m.in. ujawnienie rzeczywistych dochodów ojca, podjęcie przez niego pracy za granicą, wzrost kosztów utrzymania dzieci, choroba dziecka, rozpoczęcie szkoły, wzrost kosztów mieszkaniowych albo inne okoliczności wpływające na potrzeby dzieci i możliwości finansowe rodziców.

Ukrywanie dochodów a wykonywanie alimentów

Jeżeli alimenty zostaną zasądzone, a ojciec dzieci nadal nie będzie płacił, można skierować sprawę do komornika. Do egzekucji potrzebny jest tytuł wykonawczy, czyli orzeczenie sądu zaopatrzone w klauzulę wykonalności, chyba że przepisy przewidują natychmiastową wykonalność w określonym zakresie. W praktyce warto jak najszybciej zadbać o dokumenty potrzebne do egzekucji.

Przy dłuższym uchylaniu się od alimentów mogą pojawić się również konsekwencje karne. Art. 209 Kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność za uchylanie się od wykonania obowiązku alimentacyjnego, gdy zaległość odpowiada co najmniej równowartości trzech świadczeń okresowych albo opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej trzy miesiące. Każdorazowo trzeba jednak zbadać konkretną sytuację, treść orzeczenia i przebieg płatności.

FAQ

Źródła

• art. 58, art. 133, art. 135, art. 136 i art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
• art. 231, art. 232 i art. 316 Kodeksu postępowania cywilnego,
• art. 209 Kodeksu karnego,
• orzecznictwo dotyczące ustalania alimentów według możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego, a nie wyłącznie według faktycznie wykazywanego dochodu.