Czy wyrok alimentacyjny z Irlandii obowiązuje w Polsce?

Czy wyrok o alimenty wydany w Irlandii jest ważny w Polsce?

Co do zasady tak. Orzeczenie wydane w Irlandii w sprawie alimentów może być skuteczne także w Polsce, ale sposób jego uznania i wykonania zależy przede wszystkim od:

• tego, kiedy zostało wydane,
• czy dotyczy alimentów, czy również kontaktów z dzieckiem albo władzy rodzicielskiej,
• czy chodzi o uznanie, egzekucję, czy o nowe postępowanie w Polsce.

W relacjach z Irlandią trzeba dziś odróżnić sytuację dotyczącą Irlandii jako państwa członkowskiego Unii Europejskiej od sytuacji dotyczących Wielkiej Brytanii po Brexicie. Irlandia pozostaje w UE, więc w sprawach alimentacyjnych nadal znaczenie mają unijne regulacje dotyczące jurysdykcji i współpracy między państwami członkowskimi.

W praktyce oznacza to, że jeżeli orzeczenie zapadło w Irlandii, nie jest ono „ważne tylko tam”. Może stanowić podstawę dochodzenia należności także w Polsce, a w określonych sytuacjach może również wpływać na to, czy w Polsce można wszcząć kolejną sprawę między tymi samymi stronami.

Czy wyrok alimentacyjny obejmuje też widzenia z dziećmi?

Nie automatycznie. Alimenty oraz kontakty z dzieckiem to dwa różne rodzaje spraw.

W polskim prawie obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka wynika z art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, a zakres świadczeń alimentacyjnych określa art. 135 § 1 tej ustawy. Natomiast kontakty rodziców z dzieckiem regulują art. 113 § 1 i nast. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli więc irlandzkie orzeczenie dotyczyło wyłącznie alimentów, to nie rozstrzyga ono samo przez się o kontaktach. Kontakty mogą być objęte tym samym zagranicznym postępowaniem tylko wtedy, gdy sąd rzeczywiście wydał osobne rozstrzygnięcie również w tym zakresie.

Jeżeli potrzebne jest uregulowanie kontaktów po przeprowadzce dziecka do Polski, trzeba osobno przeanalizować jurysdykcję w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej i kontaktów. Tu znaczenie ma przede wszystkim miejsce zwykłego pobytu dziecka.

Kiedy sąd polski będzie właściwy w sprawie o alimenty?

Jeżeli chodzi o sprawę alimentacyjną z elementem zagranicznym, nie wystarczy samo powołanie się na polskie przepisy o właściwości miejscowej. Najpierw trzeba ustalić jurysdykcję międzynarodową, czyli czy w ogóle sąd polski może rozpoznawać sprawę.

W sprawach alimentacyjnych w relacjach między państwami UE podstawowe znaczenie ma rozporządzenie Rady (WE) nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych. Zgodnie z art. 3 tego rozporządzenia, w sprawach dotyczących zobowiązań alimentacyjnych właściwe są między innymi sądy miejsca, w którym pozwany ma miejsce zwykłego pobytu, albo sądy miejsca, w którym wierzyciel alimentacyjny ma miejsce zwykłego pobytu.

W przypadku dziecka oznacza to bardzo często, że po realnym przeniesieniu centrum życia dziecka do Polski można oprzeć jurysdykcję sądu polskiego na zwykłym pobycie dziecka w Polsce. Nie chodzi jednak o sam meldunek czy chwilowy pobyt, ale o faktyczne miejsce codziennego życia: szkołę, lekarza, środowisko rodzinne i społeczne.

Dodatkowo w sprawach krajowych o alimenty właściwość miejscową w Polsce reguluje art. 32 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, który pozwala wnieść pozew o roszczenia alimentacyjne także przed sąd miejsca zamieszkania osoby uprawnionej. Natomiast ogólną właściwość pozwanego przewiduje art. 27 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

To rozróżnienie jest ważne: jurysdykcja międzynarodowa odpowiada na pytanie, czy sprawę może rozpoznać Polska, a właściwość miejscowa – który konkretnie polski sąd ma ją prowadzić.

Czy można złożyć w Polsce nową sprawę o alimenty?

Czasem tak, ale nie w każdym przypadku. Trzeba odróżnić trzy sytuacje:

W prawie polskim zmiana orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego jest możliwa wtedy, gdy nastąpiła zmiana stosunków, co wynika z art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli więc irlandzki wyrok już istnieje, to zamiast „zaczynać wszystko od zera” należy najpierw ustalić, czy nowa sprawa ma dotyczyć podwyższenia, obniżenia albo dostosowania alimentów do aktualnych warunków, a nie ponownego ustalania tego samego obowiązku między tymi samymi stronami.

W podobnych sprawach praktyczne znaczenie ma też miejsce pobytu dziecka. Jeśli szukasz szerszego omówienia tej kwestii, zobacz materiał: dziecko za granicą.

Od kiedy po przeprowadzce do Polski można pozwać przed polski sąd?

Nie ma przepisu, który wprowadzałby sztywny termin w rodzaju 3 czy 6 miesięcy „oczekiwania na jurysdykcję”. Kluczowe jest ustalenie, kiedy Polska stała się miejscem zwykłego pobytu dziecka lub wierzyciela alimentacyjnego w rozumieniu art. 3 rozporządzenia nr 4/2009.

W praktyce sąd ocenia stan faktyczny. Znaczenie mogą mieć m.in.:

• długość pobytu w Polsce,
• zapisanie dziecka do szkoły lub przedszkola,
• leczenie i opieka zdrowotna w Polsce,
• stałe mieszkanie i codzienne funkcjonowanie,
• zamiar trwałego związania życia z Polską.

Dlatego odpowiedź zawsze zależy od konkretnej sytuacji rodzinnej. W niektórych sprawach jurysdykcję sądu polskiego można wykazać od razu po rzeczywistej przeprowadzce, a w innych sąd może uznać, że pobyt ma jeszcze charakter przejściowy.

Uznanie i wykonanie wyroku z Irlandii w Polsce

Jeżeli celem jest przymusowe dochodzenie alimentów w Polsce na podstawie wyroku irlandzkiego, trzeba zwykle przejść przez procedurę uznania lub wykonania orzeczenia właściwą dla danego rodzaju sprawy i danego reżimu prawnego. W sprawach alimentacyjnych w obrębie UE decydujące znaczenie ma wspomniane rozporządzenie nr 4/2009.

W zależności od podstawy wydania orzeczenia i wymaganych dokumentów potrzebne mogą być m.in. odpis orzeczenia, zaświadczenie przewidziane w przepisach unijnych oraz tłumaczenie dokumentów. W praktyce egzekucyjnej duże znaczenie ma też to, czy dłużnik ma majątek lub dochody w Polsce.

Jeżeli dłużnik przebywa za granicą, przydatne mogą być również materiały o egzekucji zagranicznej, np. alimenty z Niemiec, alimenty transgraniczne oraz alimenty USA.

Podwyższenie albo obniżenie alimentów po wcześniejszym wyroku zagranicznym

Jeżeli alimenty zostały już ustalone w Irlandii, ale potrzeby dziecka wzrosły albo sytuacja zarobkowa rodzica istotnie się zmieniła, możliwe jest żądanie zmiany zakresu obowiązku alimentacyjnego. W polskim prawie podstawą jest art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W dalszym ciągu trzeba jednak ustalić, czy sąd polski ma jurysdykcję do takiej sprawy. Sam fakt, że jeden z rodziców jest obywatelem polskim, nie wystarcza. Decydują przede wszystkim reguły jurysdykcyjne oraz rzeczywiste miejsce zwykłego pobytu dziecka lub stron.

W orzecznictwie polskim od dawna przyjmuje się, że art. 32 Kodeksu postępowania cywilnego służy ochronie osoby uprawnionej do alimentów także w sprawach o podwyższenie alimentów, natomiast nie działa w ten sam sposób na korzyść zobowiązanego żądającego obniżenia. W tym zakresie nadal zachowują znaczenie uchwała Sądu Najwyższego z 16 kwietnia 1991 r., III CZP 24/91, oraz uchwała Sądu Najwyższego z 19 marca 1955 r., I CO 8/55.

Jakie dokumenty warto przygotować przed złożeniem sprawy w Polsce?

W praktyce warto zgromadzić:

• odpis irlandzkiego wyroku lub ugody,
• dokument potwierdzający prawomocność albo wykonalność, jeśli jest wymagany,
• tłumaczenie przysięgłe dokumentów,
• dowody miejsca zwykłego pobytu dziecka w Polsce,
• dokumenty pokazujące potrzeby dziecka i koszty utrzymania,
• informacje o dochodach lub możliwościach zarobkowych drugiego rodzica.

Jeżeli sprawa dotyczy tylko egzekucji istniejącego orzeczenia, zakres dokumentów będzie inny niż przy pozwie o zmianę alimentów. Dlatego najlepiej od razu ustalić właściwy cel postępowania.

FAQ

Czy sam meldunek dziecka w Polsce wystarczy, aby pozwać o alimenty w Polsce?

Nie. Dla jurysdykcji zwykle ważniejszy jest rzeczywisty zwykły pobyt dziecka niż sam meldunek. Sąd bada, gdzie koncentruje się codzienne życie dziecka.

Czy mogę w Polsce od razu żądać nowych alimentów, jeśli mam już wyrok z Irlandii?

Nie zawsze. Jeżeli istnieje już prawomocne orzeczenie, najpierw trzeba ustalić, czy chodzi o jego wykonanie, czy o zmianę wysokości alimentów z powodu zmiany stosunków.

Czy wyrok z Irlandii o alimentach obejmuje kontakty z dzieckiem?

Tylko wtedy, gdy sąd wprost orzekł także o kontaktach. Samo rozstrzygnięcie alimentacyjne nie zastępuje orzeczenia o widzeniach.

Czy sprawę o alimenty zawsze wnosi się do sądu miejsca zamieszkania pozwanego?

Nie. W Polsce roszczenia alimentacyjne można wytoczyć także przed sąd miejsca zamieszkania osoby uprawnionej na podstawie art. 32 Kodeksu postępowania cywilnego, ale najpierw trzeba ustalić jurysdykcję międzynarodową.

Czy wyrok irlandzki trzeba tłumaczyć?

W praktyce bardzo często tak. Przy postępowaniu w Polsce zwykle potrzebne są dokumenty w języku polskim, najczęściej w formie tłumaczenia przysięgłego.

Źródła

• art. 133 § 1, art. 135 § 1, art. 138, art. 113 § 1 i nast. ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 27 § 1 i art. 32 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych
• uchwała Sądu Najwyższego z 16 kwietnia 1991 r., III CZP 24/91
• uchwała Sądu Najwyższego z 19 marca 1955 r., I CO 8/55