Dwie emerytury: mundurowa i z ZUS – kiedy można je pobierać?

Czy emeryt mundurowy może mieć prawo do emerytury z ZUS?

Tak, emeryt wojskowy albo inny emeryt mundurowy może nabyć prawo do emerytury z ZUS, jeżeli spełni warunki przewidziane w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. podstawowym warunkiem jest osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego: 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn. Do przyznania emerytury powszechnej wystarczy posiadanie okresu ubezpieczenia, choćby bardzo krótkiego, np. z umowy o pracę, działalności gospodarczej albo innego tytułu, od którego były odprowadzane składki.

Nie należy jednak utożsamiać dwóch kwestii: nabycia prawa do emerytury z ZUS oraz wypłaty tej emerytury razem z emeryturą mundurową. ZUS może wydać decyzję przyznającą emeryturę, ale jej wypłata może zostać ograniczona z powodu zbiegu świadczeń. W praktyce właśnie ten element jest dla emerytów mundurowych najważniejszy.

Jeżeli interesuje Cię ogólna problematyka pracy po uzyskaniu świadczenia, zobacz również materiał: emeryt a składki ZUS i wpływ dalszej pracy na wysokość emerytury.

Zbieg emerytury mundurowej i emerytury z ZUS

W polskim systemie prawnym nadal obowiązuje zasada, że w razie zbiegu prawa do kilku świadczeń wypłaca się jedno z nich: wyższe albo wybrane przez zainteresowanego. Zasada ta wynika z art. 95 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a w odniesieniu do zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych także z art. 7 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin.

Oznacza to, że emeryt mundurowy może formalnie uzyskać decyzję o przyznaniu emerytury z ZUS, ale w typowym zbiegu świadczeń wypłacana będzie tylko jedna emerytura. Najczęściej będzie to świadczenie korzystniejsze, chyba że zainteresowany wybierze inaczej. Nie jest więc prawidłowe proste założenie, że każda praca po przejściu na emeryturę wojskową automatycznie pozwoli pobierać dwie pełne emerytury. Odrębnie trzeba ocenić sytuację, w której znaczenie dla świadczenia ma wyrok skazujący a emerytura mundurowa.

W ostatnich latach utrwaliło się bardziej rygorystyczne podejście do osób, które rozpoczęły służbę przed reformą z 1999 r. W uchwale składu siedmiu sędziów z 15 grudnia 2021 r., sygn. III UZP 7/21, Sąd Najwyższy wskazał, że żołnierz pozostający w zawodowej służbie wojskowej przed 2 stycznia 1999 r. i pobierający emeryturę wojskową w wysokości 75% podstawy wymiaru, obliczoną bez uwzględnienia cywilnych okresów składkowych i nieskładkowych, co do zasady nadal podlega regule wypłaty jednego świadczenia. To istotna zmiana praktyczna względem wcześniejszych, bardziej korzystnych interpretacji.

Dlaczego data rozpoczęcia służby ma tak duże znaczenie?

Data rozpoczęcia służby decyduje o tym, według jakich zasad obliczana jest emerytura mundurowa. Inne reguły dotyczą żołnierzy i funkcjonariuszy, którzy rozpoczęli służbę przed 2 stycznia 1999 r., a inne osób przyjętych do służby po reformie systemu emerytalnego.

W uproszczeniu: osoby, które rozpoczęły służbę przed 2 stycznia 1999 r., zwykle podlegają zasadzie jednego wypłacanego świadczenia przy zbiegu emerytury mundurowej i emerytury z FUS. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w której emerytura mundurowa została obliczona według starych reguł zaopatrzeniowych, a przepisy nie dają podstaw do jednoczesnej wypłaty obu świadczeń.

Inaczej może być przy emeryturach obliczanych według art. 15a albo art. 18e ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin. Chodzi o świadczenia naliczane według zasad właściwych dla osób, które rozpoczęły służbę po reformie i których emerytura wojskowa nie obejmuje cywilnych okresów ubezpieczenia w taki sposób jak w starszym systemie. W takich przypadkach przepisy przewidują wyjątek od zasady wypłaty tylko jednego świadczenia.

Dlatego przy analizie konkretnej sprawy trzeba sprawdzić nie tylko datę przejścia na emeryturę, lecz przede wszystkim datę pierwszego powołania do służby, podstawę prawną obliczenia emerytury mundurowej oraz to, czy przy obliczaniu świadczenia uwzględniono cywilne okresy składkowe. W sprawach dotyczących służb innych niż wojsko podobne reguły wynikają z odpowiednich ustaw zaopatrzeniowych. Zobacz również: emerytura funkcjonariusza celnego po wieloletniej służbie.

Czy trzeba przepracować 20 albo 25 lat w cywilu?

Nie zawsze. W obecnym systemie emerytura z ZUS dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. nie zależy od uzbierania 20 lat pracy przez kobietę albo 25 lat pracy przez mężczyznę jako warunku samego przyznania świadczenia. Te okresy mają znaczenie przede wszystkim dla prawa do podwyższenia bardzo niskiej emerytury do kwoty najniższej emerytury.

Jeżeli więc emerytka wojskowa osiąga 60 lat i ma opłacone składki w systemie powszechnym, ZUS może ustalić jej emeryturę nawet wtedy, gdy nie ma 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Brak wymaganego stażu może jednak sprawić, że jeżeli obliczona emerytura będzie niższa od minimalnej, ZUS nie podwyższy jej do najniższej emerytury.

Wysokość emerytury z ZUS zależy przede wszystkim od zwaloryzowanych składek, kapitału początkowego, środków zapisanych na subkoncie oraz średniego dalszego trwania życia przyjmowanego do obliczenia świadczenia. Dłuższa i lepiej opłacana praca cywilna zwiększa więc świadczenie, ale sama długość pracy nie rozstrzyga jeszcze, czy emerytura z ZUS będzie wypłacana razem z emeryturą mundurową.

Pełny etat, pół etatu czy działalność gospodarcza po służbie?

Z punktu widzenia przyszłej emerytury z ZUS najważniejsze jest to, czy od danej aktywności są odprowadzane składki emerytalne. Praca na pełny etat nie jest formalnym warunkiem nabycia prawa do emerytury powszechnej. Praca na pół etatu również może tworzyć okres ubezpieczenia, lecz zwykle oznacza niższe składki, a więc potencjalnie niższą emeryturę z ZUS.

Podobnie działalność gospodarcza może być tytułem do ubezpieczeń społecznych. Jeżeli przedsiębiorca opłaca składki emerytalne, są one zapisywane na jego koncie w ZUS i mogą wpływać na wysokość przyszłej emerytury powszechnej. Trzeba jednak pamiętać, że u emeryta mundurowego problemem może być nie tylko wysokość świadczenia z ZUS, ale także zasada zbiegu z emeryturą wojskową.

Jeżeli więc żołnierz rozpoczął służbę w 1998 r., po 15 latach przeszedł na emeryturę wojskową i później podejmuje pracę u prywatnego pracodawcy albo działalność gospodarczą, może budować konto składkowe w ZUS. Na obecnym stanie prawnym nie można jednak bezpiecznie obiecać mu, że po osiągnięciu 65 lat będzie jednocześnie pobierał pełną emeryturę wojskową i pełną emeryturę z ZUS. Przy służbie rozpoczętej przed 2 stycznia 1999 r. zasadniczo należy liczyć się z wypłatą jednego świadczenia, chyba że zmienią się przepisy albo konkretna decyzja organu i stan faktyczny uzasadnią inną ocenę.

Co zrobić po otrzymaniu decyzji ZUS?

Jeżeli ZUS przyzna emeryturę, ale zawiesi jej wypłatę z powodu zbiegu z emeryturą wojskową, należy dokładnie sprawdzić uzasadnienie decyzji. Warto porównać ją z decyzją wojskowego organu emerytalnego i ustalić, czy świadczenie mundurowe zostało obliczone na podstawie przepisów objętych wyjątkiem od zasady jednego świadczenia.

Od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Termin wynosi miesiąc od doręczenia decyzji. Odwołanie składa się za pośrednictwem jednostki ZUS, która wydała decyzję. W odwołaniu trzeba wskazać, z czym emeryt się nie zgadza, czego się domaga i jakie dokumenty potwierdzają jego stanowisko.

W sprawach emerytalnych duże znaczenie mają dokumenty potwierdzające przebieg służby, zatrudnienie, wysokość składek, kapitał początkowy i sposób obliczenia świadczenia. Przy pracy poza Polską dodatkowo mogą dojść przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego; więcej na zbliżony temat przeczytasz w materiale: polska emerytura po pracy za granicą.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w szczególności art. 2 i art. 95.
• Ustawa z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, w szczególności art. 7, art. 15a i art. 18e.
• Uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 15 grudnia 2021 r., sygn. III UZP 7/21.
• Informacje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczące emerytury w powszechnym wieku emerytalnym.