Polska emerytura po pracy za granicą – czy można ją pobierać osobno?

Prawo do emerytury po pracy w Polsce i za granicą

Z opisanego przez Panią stanu faktycznego wynika, że może Pani ubiegać się o emeryturę w Polsce. Sam fakt wykonywania pracy za granicą oraz zamieszkiwania obecnie w Islandii nie pozbawia prawa do polskiej emerytury.

W Polsce uprawnienia emerytalne reguluje ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, czyli tzw. ustawa emerytalna.

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy „podstawę wymiaru emerytur stanowi przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych wybranych przez ubezpieczonego, z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę”.

Jeżeli osoba ubezpieczona pracowała zarówno w Polsce, jak i w innych państwach Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w państwach związanych z Polską umowami o zabezpieczeniu społecznym, może ubiegać się o świadczenie emerytalne w Polsce.

Nie ma przy tym obowiązku „łączenia” emerytury polskiej z zagraniczną w znaczeniu pobierania jednego wspólnego świadczenia. Co do zasady każde państwo wypłaca własną część emerytury za okresy ubezpieczenia przebiegające na jego terytorium.

W praktyce oznacza to, że ZUS może przyznać emeryturę za okresy pracy w Polsce, natomiast instytucja islandzka lub włoska może wypłacać odrębne świadczenie za okresy zatrudnienia w tych państwach.

Niestety, Unia Europejska nie wprowadziła jednolitych warunków nabywania prawa do emerytury. Każde państwo członkowskie samodzielnie określa wiek emerytalny, sposób obliczania świadczeń oraz warunki ich przyznawania.

Czy 27 lat pracy w Polsce wystarczy do emerytury?

W przypadku kobiet urodzonych po 31 grudnia 1948 r. prawo do emerytury z ZUS powstaje po ukończeniu 60 lat. Obecnie przepisy nie przewidują minimalnego stażu pracy koniecznego do samego uzyskania prawa do emerytury.

Oznacza to, że osoba, która osiągnęła wiek emerytalny i posiada zgromadzone składki emerytalne, może otrzymać świadczenie nawet wtedy, gdy okres ubezpieczenia nie jest bardzo długi.

Jednocześnie długość stażu pracy ma ogromne znaczenie dla wysokości emerytury. Aby otrzymać minimalną gwarantowaną emeryturę w Polsce, kobieta powinna wykazać co najmniej 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych.

W opisanej sytuacji posiada Pani ponad 27 lat pracy w Polsce, dlatego okres ten co do zasady pozwala ubiegać się o polską emeryturę.

Koordynacja systemów emerytalnych w Unii Europejskiej

Aby uniknąć sytuacji, w której różnice pomiędzy przepisami krajowymi prowadziłyby do utraty uprawnień emerytalnych przez osoby pracujące w różnych państwach, Unia Europejska wprowadziła przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich UE oraz w państwach EOG.

Przepisy te obejmują osoby wykonujące działalność zawodową w jednym lub kilku państwach członkowskich UE, EOG albo Szwajcarii – zarówno kolejno, jak i równolegle. Dotyczy to pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, osób prowadzących działalność gospodarczą, a także osób wykonujących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych.

Koordynacją unijnych systemów zabezpieczenia społecznego objęte są:

1. obywatele państw członkowskich Unii Europejskiej,
2. obywatele państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego nienależących do UE, tj. Norwegii, Islandii i Liechtensteinu, oraz Szwajcarii,
3. bezpaństwowcy lub uchodźcy zamieszkali na terytorium jednego z państw członkowskich,
4. członkowie rodzin osób wymienionych wyżej,
5. osoby uprawnione do renty rodzinnej po zmarłym członku rodziny.

Czy można pobierać polską i zagraniczną emeryturę jednocześnie?

Tak. W większości przypadków osoba, która pracowała w kilku państwach UE lub EOG, może pobierać oddzielne świadczenia z każdego państwa, w którym podlegała ubezpieczeniu społecznemu.

ZUS ustala świadczenie za okresy pracy w Polsce, natomiast instytucje zagraniczne obliczają emerytury za okresy zatrudnienia w swoich systemach.

Nie oznacza to więc utraty prawa do polskiej emerytury tylko dlatego, że dana osoba mieszka za granicą lub ma prawo do zagranicznego świadczenia.

W praktyce często zdarza się, że jedna osoba otrzymuje:

• emeryturę z Polski,
• emeryturę z Włoch,
• emeryturę z Islandii lub innego państwa EOG.

Jak ZUS uwzględnia pracę za granicą?

Jeżeli okres pracy w Polsce byłby zbyt krótki do uzyskania prawa do świadczenia, ZUS może uwzględnić okresy ubezpieczenia przebiegające w innych państwach UE lub EOG.

Mechanizm ten nazywa się sumowaniem okresów ubezpieczenia. Dzięki niemu osoba pracująca w kilku państwach nie traci prawa do emerytury tylko dlatego, że jej staż został podzielony pomiędzy różne systemy.

Jednocześnie każde państwo oblicza i wypłaca świadczenie proporcjonalnie do okresów przepracowanych na jego terytorium.

Jak złożyć wniosek o polską emeryturę mieszkając w Islandii?

Osoba mieszkająca na stałe w Islandii może złożyć wniosek:

• bezpośrednio do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,
• za pośrednictwem islandzkiej instytucji ubezpieczeniowej,
• elektronicznie – jeżeli posiada odpowiednie środki identyfikacji.

Instytucje zabezpieczenia społecznego państw UE i EOG współpracują ze sobą przy ustalaniu okresów ubezpieczenia oraz wymianie dokumentów.

Do wniosku warto przygotować dokumenty potwierdzające zatrudnienie w Polsce i za granicą, w szczególności:

• świadectwa pracy,
• dokumenty potwierdzające okresy składkowe,
• zaświadczenia zagranicznych instytucji ubezpieczeniowych,
• dokument tożsamości.

Wniosek można złożyć również wtedy, gdy osoba nadal pracuje za granicą.

FAQ

Czy można pobierać polską i islandzką emeryturę jednocześnie?
Tak. Co do zasady każde państwo wypłaca własne świadczenie za okresy ubezpieczenia przebiegające w danym kraju.

Czy praca we Włoszech liczy się do polskiej emerytury?
Tak. Okresy pracy we Włoszech mogą zostać uwzględnione przy ustalaniu prawa do świadczenia zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Czy trzeba mieszkać w Polsce, aby otrzymywać polską emeryturę?
Nie. Polska emerytura może być wypłacana również osobom mieszkającym za granicą.

Gdzie złożyć wniosek o polską emeryturę z zagranicy?
Wniosek można złożyć bezpośrednio w ZUS albo za pośrednictwem instytucji ubezpieczeniowej państwa, w którym dana osoba mieszka.