Praca w Niemczech i Polsce a podatki

Rezydencja podatkowa przy pracy w Niemczech i życiu rodzinnym w Polsce

Podstawowym pytaniem jest nie to, gdzie znajduje się pracodawca, ale gdzie podatnik ma miejsce zamieszkania dla celów podatkowych. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych osoba mająca miejsce zamieszkania w Polsce podlega w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, czyli rozlicza co do zasady całość swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania.

Art. 3 ust. 1a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wskazuje dwa samodzielne kryteria polskiej rezydencji podatkowej. Za osobę mającą miejsce zamieszkania w Polsce uważa się osobę fizyczną, która:

• posiada w Polsce centrum interesów osobistych lub gospodarczych, czyli ośrodek interesów życiowych, albo
• przebywa w Polsce dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

W opisanej sytuacji rodzina pozostaje w Polsce, a podatnik ma spędzać w Polsce około 60% roku. To oznacza, że najprawdopodobniej zostaną spełnione oba polskie kryteria rezydencji: ośrodek interesów życiowych oraz pobyt przekraczający 183 dni. Sama umowa o pracę z niemieckim pracodawcą nie wystarcza więc do uznania, że podatnik przestaje być polskim rezydentem podatkowym.

Polsko-niemiecka umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania

Jeżeli przepisy wewnętrzne Polski i Niemiec jednocześnie uznają podatnika za swojego rezydenta, trzeba zastosować art. 4 ust. 2 umowy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec z dnia 14 maja 2003 r. w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku.

Art. 4 ust. 2 tej umowy przewiduje kolejność kryteriów rozstrzygających konflikt rezydencji. Najpierw bada się stałe miejsce zamieszkania. Jeżeli podatnik ma stałe miejsce zamieszkania w obu państwach, decyduje państwo, z którym ma ściślejsze powiązania osobiste i gospodarcze, czyli ośrodek interesów życiowych. Dopiero gdy tego nie da się ustalić, bierze się pod uwagę zwykłe przebywanie, obywatelstwo, a w ostateczności porozumienie właściwych organów państw.

W praktyce przy rodzinie pozostającej w Polsce, mieszkaniu w Polsce i znaczącej obecności w Polsce bardzo trudno jest wykazać, że ośrodek interesów życiowych przeniósł się do Niemiec. Byłoby to bardziej realne, gdyby podatnik faktycznie przeniósł do Niemiec centrum życia rodzinnego, mieszkanie, główne aktywności osobiste i gospodarcze.

Gdzie opodatkować wynagrodzenie za pracę w Niemczech?

Zgodnie z art. 15 ust. 1 polsko-niemieckiej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania pensje, płace i podobne wynagrodzenia osoby mającej miejsce zamieszkania w Polsce podlegają opodatkowaniu tylko w Polsce, chyba że praca jest wykonywana w Niemczech. Jeżeli praca jest wykonywana w Niemczech, wynagrodzenie za tę pracę może być opodatkowane także w Niemczech.

Oznacza to, że decydujące jest faktyczne miejsce wykonywania pracy, a nie wyłącznie siedziba pracodawcy. Jeżeli część obowiązków jest wykonywana zdalnie z Polski, wynagrodzenie za tę część pracy co do zasady nie powinno być traktowane jako dochód z pracy wykonywanej w Niemczech w rozumieniu art. 15 ust. 1 umowy. W praktyce trzeba wtedy prowadzić ewidencję dni pracy w Polsce i w Niemczech oraz odpowiednio przypisać wynagrodzenie.

Wyjątek z art. 15 ust. 2 umowy, popularnie nazywany zasadą 183 dni, nie zwalnia automatycznie z podatku w Niemczech, jeżeli pracodawca ma siedzibę w Niemczech. Ten przepis wymaga łącznego spełnienia trzech warunków: pobytu w drugim państwie nie dłuższego niż 183 dni w określonym okresie, wypłaty wynagrodzenia przez pracodawcę niebędącego rezydentem państwa wykonywania pracy oraz braku ponoszenia wynagrodzenia przez zakład pracodawcy w tym państwie.

Metoda wyłączenia z progresją w polskim PIT

Jeżeli podatnik pozostaje polskim rezydentem, a dochód z pracy wykonywanej w Niemczech może być opodatkowany w Niemczech, Polska stosuje metodę wyłączenia z progresją. Wynika to z art. 24 ust. 2 lit. a polsko-niemieckiej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania oraz z art. 27 ust. 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Metoda ta oznacza, że dochód z pracy wykonywanej w Niemczech jest w Polsce zwolniony z podatku, ale wpływa na stopę procentową podatku stosowaną do innych dochodów opodatkowanych w Polsce według skali podatkowej. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy podatnik uzyskuje w Polsce dodatkowe dochody, na przykład z umowy o pracę, działalności wykonywanej osobiście, najmu opodatkowanego skalą albo innych źródeł rozliczanych według art. 27 ust. 1 ustawy o PIT.

Zgodnie z art. 27 ust. 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych mechanizm polega na tym, że do dochodów opodatkowanych w Polsce dodaje się dochody zwolnione, od sumy oblicza się podatek według skali, ustala się stopę procentową i stosuje tę stopę wyłącznie do dochodu podlegającego opodatkowaniu w Polsce.

Kiedy trzeba złożyć PIT w Polsce?

Jeżeli polski rezydent uzyskał w roku podatkowym dochody opodatkowane w Polsce oraz dochody z pracy w Niemczech zwolnione z progresją, powinien złożyć zeznanie PIT-36 z załącznikiem PIT/ZG. Termin złożenia zeznania wynika z art. 45 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i przypada od 15 lutego do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. Jeżeli ostatni dzień terminu przypada na dzień ustawowo wolny od pracy lub sobotę, stosuje się art. 12 § 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, czyli termin przesuwa się na następny dzień roboczy.

Jeżeli podatnik uzyskuje wyłącznie dochód z pracy wykonywanej w Niemczech, który w Polsce korzysta z metody wyłączenia z progresją, a nie ma innych dochodów opodatkowanych w Polsce, obowiązek złożenia polskiego zeznania może zależeć od szczegółowej sytuacji, w tym od sposobu rozliczenia z małżonkiem, ulg i innych źródeł przychodu. Warto to zweryfikować przed terminem rozliczenia.

Podatki a składki na ubezpieczenia społeczne

Opodatkowanie wynagrodzenia to odrębna kwestia od ubezpieczeń społecznych. Jeżeli praca jest wykonywana w więcej niż jednym państwie Unii Europejskiej, zastosowanie mogą mieć przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r., w szczególności art. 13 dotyczący osób normalnie wykonujących pracę w dwóch lub więcej państwach członkowskich.

W praktyce dla składek ZUS lub niemieckich składek znaczenie może mieć zaświadczenie A1. Jeżeli znaczna część pracy jest wykonywana w Polsce, właściwe ustawodawstwo ubezpieczeniowe może być inne niż państwo siedziby pracodawcy. Nie należy więc utożsamiać rezydencji podatkowej z podleganiem ubezpieczeniom społecznym.

FAQ

Czy mogę zostać niemieckim rezydentem podatkowym, jeżeli rodzina zostaje w Polsce?

Jest to możliwe tylko w szczególnych okolicznościach, ale sama praca w Niemczech zwykle nie wystarczy. Jeżeli rodzina, mieszkanie i główne sprawy życiowe pozostają w Polsce, art. 3 ust. 1a ustawy o PIT oraz art. 4 ust. 2 polsko-niemieckiej umowy najczęściej prowadzą do wniosku, że rezydencja pozostaje w Polsce.

Czy niemiecki dochód z pracy trzeba wykazać w polskim PIT?

Jeżeli polski rezydent ma również dochody opodatkowane w Polsce według skali, niemiecki dochód z pracy wykonywanej w Niemczech zwykle wykazuje się w PIT-36 i PIT/ZG w celu obliczenia stopy procentowej zgodnie z art. 27 ust. 8 ustawy o PIT.

Czy podatek zapłacony w Niemczech odlicza się w Polsce?

Przy dochodach z pracy w Niemczech objętych metodą wyłączenia z progresją co do zasady nie odlicza się niemieckiego podatku od polskiego podatku. Dochód jest w Polsce zwolniony, ale wpływa na stawkę podatku od innych dochodów opodatkowanych w Polsce.

Co, jeżeli niemiecki pracodawca pobiera podatek także od dni pracy w Polsce?

W takiej sytuacji warto sprawdzić, czy pobór podatku w Niemczech jest zgodny z art. 15 ust. 1 polsko-niemieckiej umowy. Jeżeli część pracy była wykonywana w Polsce, może być konieczne skorygowanie rozliczeń albo wystąpienie o zwrot nadpłaty w Niemczech.

Czy 183 dni zawsze decyduje o rezydencji?

Nie. Art. 3 ust. 1a ustawy o PIT przewiduje dwa niezależne kryteria: ośrodek interesów życiowych lub pobyt ponad 183 dni. Można być polskim rezydentem nawet przy krótszym pobycie w Polsce, jeżeli centrum interesów osobistych lub gospodarczych znajduje się w Polsce.

Źródła

• Art. 3 ust. 1, art. 3 ust. 1a, art. 27 ust. 1, art. 27 ust. 8 oraz art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
• Art. 4 ust. 2, art. 15 ust. 1, art. 15 ust. 2 oraz art. 24 ust. 2 lit. a umowy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec z dnia 14 maja 2003 r. w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku.
• Art. 12 § 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.
• Art. 13 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.