Niestawienie się na sprawę o zniesienie współwłasności

Czy trzeba stawić się na sprawę o zniesienie współwłasności?

Sprawa o zniesienie współwłasności jest rozpoznawana w postępowaniu nieprocesowym. Zgodnie z art. 513 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego niestawiennictwo uczestników nie tamuje rozpoznania sprawy. Oznacza to, że sąd może przeprowadzić posiedzenie i wydać postanowienie także wtedy, gdy jeden z uczestników nie przyjdzie.

Nie oznacza to jednak, że wezwanie można zignorować. Ten sam art. 513 Kodeksu postępowania cywilnego pozwala sądowi uzależnić rozpoznanie sprawy od osobistego stawiennictwa uczestnika. Jeżeli w wezwaniu wskazano, że stawiennictwo jest obowiązkowe albo że nieobecność może skutkować grzywną, należy potraktować je poważnie.

W sprawach o współwłasność nieruchomości sąd często chce ustalić, czy uczestnicy zgadzają się na określony sposób podziału, czy domagają się spłat, czy kwestionują wartość nieruchomości albo czy zgłaszają roszczenia z tytułu nakładów i korzystania z rzeczy.

Co oznacza wezwanie do osobistego stawiennictwa?

Wezwanie do osobistego stawiennictwa oznacza, że sąd chce, aby uczestnik pojawił się osobiście, a nie tylko przez pełnomocnika. Podstawą odpowiedniego stosowania przepisów o procesie w postępowaniu nieprocesowym jest art. 13 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd może w szczególności chcieć wysłuchać uczestnika albo przeprowadzić dowód z przesłuchania stron odpowiednio na podstawie art. 299 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli sąd dopuścił dowód z przesłuchania uczestników, a jedna osoba nie stawi się bez usprawiedliwienia, sąd może - przy odpowiednim zastosowaniu art. 302 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego - pominąć dowód z jej przesłuchania albo przesłuchać tylko obecnych uczestników. W praktyce może to osłabić możliwość przedstawienia własnej wersji wydarzeń, zwłaszcza gdy chodzi o sposób korzystania z nieruchomości, wysokość nakładów, rozliczenia albo oczekiwaną spłatę.

Możliwe skutki niestawiennictwa

Konsekwencje zależą przede wszystkim od treści wezwania, dotychczasowej aktywności uczestnika oraz tego, czy sąd zna jego stanowisko. Poniższa tabela pokazuje najczęstsze sytuacje.

Dlaczego warto złożyć pisemne stanowisko?

Jeżeli nie możesz stawić się na posiedzeniu, najważniejsze jest to, aby sąd znał Twoje stanowisko. Zgodnie z art. 232 zdanie pierwsze Kodeksu postępowania cywilnego strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Przepis ten stosuje się odpowiednio w postępowaniu nieprocesowym na podstawie art. 13 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego.

W piśmie warto wskazać w szczególności:

• czy zgadzasz się na zniesienie współwłasności;
• jaki sposób zniesienia współwłasności akceptujesz: podział fizyczny, przyznanie rzeczy jednemu współwłaścicielowi ze spłatą albo sprzedaż;
• jakiej spłaty żądasz i z czego wynika jej wysokość;
• czy kwestionujesz wartość nieruchomości lub udziałów;
• czy zgłaszasz roszczenia o rozliczenie nakładów, pożytków albo korzystania z rzeczy;
• jakie dowody wnosisz, np. dokumenty, opinię biegłego, przesłuchanie świadków.

W sprawie o zniesienie współwłasności sąd rozstrzyga nie tylko o samym wyjściu ze współwłasności. Na podstawie art. 618 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w tym postępowaniu rozpoznaje się także spory o prawo żądania zniesienia współwłasności i prawo własności oraz wzajemne roszczenia współwłaścicieli z tytułu posiadania rzeczy. Dlatego brak aktywności może mieć realne znaczenie finansowe.

Jak usprawiedliwić nieobecność?

Jeżeli nie możesz przyjść, nie poprzestawaj na telefonie do sądu. Najlepiej przed terminem posiedzenia złożyć pismo, w którym wyjaśnisz przyczynę nieobecności, dołączysz dokumenty i wskażesz, czy wnosisz o odroczenie posiedzenia, czy o rozpoznanie sprawy pod Twoją nieobecność.

Jeżeli przyczyną nieobecności jest choroba, art. 214¹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego wymaga co do zasady zaświadczenia wystawionego przez lekarza sądowego. Zwykłe zwolnienie lekarskie może okazać się niewystarczające, zwłaszcza gdy sąd wyraźnie pouczył o wymogu zaświadczenia od lekarza sądowego.

Jak sąd znosi współwłasność?

Prawo żądania zniesienia współwłasności wynika z art. 210 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny. Każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności, chyba że uprawnienie to zostało czasowo wyłączone w granicach dopuszczalnych przez ustawę.

Sposoby zniesienia współwłasności wynikają przede wszystkim z art. 211 i art. 212 Kodeksu cywilnego. W praktyce sąd może:

• podzielić rzecz fizycznie, jeżeli jest to możliwe i zgodne z przepisami oraz społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy;
• przyznać rzecz jednemu albo kilku współwłaścicielom z obowiązkiem spłaty pozostałych;
• zarządzić sprzedaż rzeczy i podział uzyskanej ceny, jeżeli inne rozwiązania nie są możliwe albo zasadne.

Jeżeli uczestnik nie przedstawi własnego stanowiska, sąd będzie opierał się na zgromadzonym materiale, w tym na wniosku drugiej strony, dokumentach, opinii biegłego i wypowiedziach obecnych uczestników. Nieobecność nie oznacza automatycznej przegranej, ale może ograniczyć wpływ na wybór sposobu podziału i wysokość rozliczeń.

Co zrobić, gdy nie możesz przyjść na rozprawę?

Praktycznie warto działać według następującej kolejności:

1. Przeczytaj dokładnie wezwanie i sprawdź, czy zawiera obowiązek osobistego stawiennictwa oraz rygor grzywny.
2. Przygotuj pisemne stanowisko w sprawie o zniesienie współwłasności.
3. Dołącz dokumenty potwierdzające Twoje żądania, np. dowody nakładów, potwierdzenia przelewów, umowy, korespondencję, zdjęcia.
4. Jeżeli kwestionujesz wartość nieruchomości, wskaż, dlaczego i rozważ wniosek o opinię biegłego.
5. Jeżeli nie możesz stawić się z ważnej przyczyny, złóż usprawiedliwienie i ewentualny wniosek o odroczenie posiedzenia.
6. Jeżeli nie chcesz odroczenia, napisz wyraźnie, że wnosisz o rozpoznanie sprawy pod Twoją nieobecność.

FAQ

Czy nieobecność na sprawie o zniesienie współwłasności oznacza przegraną?

Nie. Art. 513 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że niestawiennictwo uczestników nie tamuje rozpoznania sprawy. Ryzyko polega jednak na tym, że sąd może rozpoznać sprawę bez Twoich wyjaśnień, a niezakwestionowane twierdzenia drugiej strony mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia.

Czy sąd może nałożyć grzywnę za niestawiennictwo?

Tak, jeżeli sąd uzależnił rozpoznanie sprawy od osobistego stawiennictwa uczestnika, a uczestnik nie stawił się bez usprawiedliwienia. Wynika to z art. 513 Kodeksu postępowania cywilnego. Wysokość grzywny należy oceniać z uwzględnieniem art. 163 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy mogę wysłać pełnomocnika zamiast przyjść osobiście?

Pełnomocnik może reprezentować uczestnika w sprawie, jeżeli ma prawidłowe umocowanie. Jeżeli jednak sąd wyraźnie wezwał Cię do osobistego stawiennictwa, obecność pełnomocnika może nie wystarczyć do wykonania tego zobowiązania, zwłaszcza gdy sąd chce Cię wysłuchać albo przesłuchać.

Co napisać w piśmie, jeśli nie mogę przyjść?

W piśmie wskaż przyczynę nieobecności, dołącz dokumenty ją potwierdzające i napisz, czy wnosisz o odroczenie posiedzenia, czy o rozpoznanie sprawy pod Twoją nieobecność. Koniecznie dodaj stanowisko co do sposobu zniesienia współwłasności, spłat, wartości rzeczy i dowodów.

Czy zwykłe zwolnienie lekarskie usprawiedliwia nieobecność?

Co do zasady nie wystarczy samo zwykłe zwolnienie. Art. 214¹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego wymaga zaświadczenia lekarza sądowego, jeżeli choroba ma usprawiedliwiać niestawiennictwo strony, uczestnika, pełnomocnika, świadka lub innej osoby wezwanej przez sąd.

Podsumowanie

Niestawienie się na sprawę o zniesienie współwłasności nie zawsze powoduje negatywne konsekwencje, ale nie należy go lekceważyć. Jeżeli sąd wezwał Cię osobiście, może oczekiwać wyjaśnień ważnych dla sposobu podziału, wartości rzeczy, spłat albo rozliczeń między współwłaścicielami.

Najbezpieczniejsze rozwiązanie to złożenie przed rozprawą pisemnego stanowiska. Dzięki temu sąd będzie wiedział, czego żądasz, z czym się nie zgadzasz i jakie dowody powinien przeprowadzić. Jeżeli nie możesz przyjść, zadbaj również o prawidłowe usprawiedliwienie nieobecności.

Źródła

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 13 § 2, art. 163 § 1, art. 214¹ § 1, art. 230, art. 232, art. 299, art. 302 § 1, art. 510 § 1, art. 513 oraz art. 617-625 - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296.
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 210-212 - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.