Dokumenty do urzędu skarbowego po nabyciu spadku

Kiedy następuje nabycie spadku?

W sprawach spadkowych kluczowe jest odróżnienie daty śmierci spadkodawcy od daty sądowego potwierdzenia dziedziczenia. Zgodnie z art. 924 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy. Zgodnie z art. 925 Kodeksu cywilnego spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku. Oznacza to, że postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku nie przenosi własności, lecz potwierdza stan prawny istniejący od dnia śmierci spadkodawcy.

Jeżeli zatem matka zmarła w 2006 r., to nabycie spadku nastąpiło w 2006 r., nawet jeżeli postanowienie sądu uprawomocniło się dopiero w 2012 r. lub później. Ma to zasadnicze znaczenie dla ustalenia, które przepisy podatkowe stosować.

W przypadku spadków nabytych przed 1 stycznia 2007 r. znaczenie ma art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Przepis ten nakazuje stosować przepisy dotychczasowe do nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych, które nastąpiło przed dniem wejścia w życie tej nowelizacji. Praktycznie oznacza to, że do spadku po osobie zmarłej w 2006 r. nie stosuje się późniejszego zwolnienia dla najbliższej rodziny z art. 4a ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.

Jeżeli analizujesz podobne nabycie spadku sprzed 2007 r., przydatne może być omówienie: spadek przed 2007.

SD-3 czy SD-Z2 po nabyciu spadku?

Formularz zależy od daty nabycia spadku, stopnia pokrewieństwa i tego, czy można skorzystać ze zwolnienia podatkowego. Aktualnie art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn przewiduje zwolnienie dla małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwa, ojczyma i macochy, jeżeli spełnione są warunki ustawowe, w tym zgłoszenie nabycia na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Ten przepis nie obejmuje jednak spadków nabytych przed 1 stycznia 2007 r.

W opisanej sytuacji, czyli przy śmierci spadkodawcy w 2006 r., córka nie składa SD-Z2. Właściwe jest zeznanie SD-3. Jeżeli zeznanie składane jest wspólnie z innymi spadkobiercami, stosuje się także załączniki SD-3/A dotyczące pozostałych podatników.

Przy spadkach po dalszej rodzinie warto dodatkowo sprawdzić zasady opodatkowania, zwłaszcza gdy chodzi o nabycie spadku po cioci, wuju albo innej osobie spoza najbliższej grupy zwolnionej. Zobacz również: spadek a SD.

Termin na złożenie SD-3

Zgodnie z art. 17a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn podatnicy są obowiązani złożyć właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego zeznanie podatkowe o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego. W przypadku nabycia w drodze dziedziczenia obowiązek podatkowy zasadniczo powstaje na zasadach określonych w art. 6 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Dla sytuacji, w której nabycie nie zostało wcześniej zgłoszone do opodatkowania, szczególne znaczenie ma art. 6 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jeżeli nabycie niezgłoszone do opodatkowania stwierdzono następnie pismem, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą sporządzenia tego pisma. Jeżeli takim pismem jest orzeczenie sądu, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia. W praktyce przy sądowym stwierdzeniu nabycia spadku termin miesiąca na SD-3 liczy się od dnia uprawomocnienia postanowienia.

Jeżeli termin został przekroczony, nie należy czekać na wezwanie urzędu. Zazwyczaj należy złożyć zaległe SD-3 i rozważyć czynny żal na podstawie art. 16 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy, o ile organ nie ma już udokumentowanej wiadomości o popełnieniu czynu zabronionego. Praktyczne omówienie takiej sytuacji znajdziesz tutaj: spóźnione SD-3.

Jakie dokumenty dołączyć do SD-3?

Zgodnie z art. 17a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn do zeznania podatkowego dołącza się dokumenty mające wpływ na określenie podstawy opodatkowania. Szczegółowe wzory formularzy i zakres danych wynikają z rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 listopada 2015 r. w sprawie zeznania podatkowego składanego przez podatników podatku od spadków i darowizn.

W typowej sprawie spadkowej do SD-3 dołącza się w szczególności:

• odpis prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia;
• testament, jeżeli dziedziczenie nastąpiło na jego podstawie i podatnik posiada jego odpis;
• dokumenty dotyczące nieruchomości, na przykład numer księgi wieczystej, akt nabycia, wypis z rejestru gruntów, zaświadczenie ze spółdzielni mieszkaniowej;
• dokumenty dotyczące rachunków bankowych, lokat, jednostek funduszy, papierów wartościowych lub udziałów;
• dokumenty dotyczące samochodów i innych rzeczy ruchomych o istotnej wartości;
• dokumenty potwierdzające długi i ciężary spadkowe, jeżeli mają zostać odliczone od wartości spadku.

Długi i ciężary uwzględnia się przy ustalaniu czystej wartości spadku na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. W praktyce mogą to być na przykład udokumentowane koszty pogrzebu w części niepokrytej z zasiłku pogrzebowego, koszty ostatniej choroby spadkodawcy, niespłacone zobowiązania spadkodawcy, hipoteka obciążająca nieruchomość albo roszczenia o zachowek, jeżeli są zasadne i udokumentowane. Każdy taki wydatek powinien wynikać z faktur, rachunków, umów, zaświadczeń lub innych dokumentów.

Czy urząd wymaga oryginałów, czy wystarczą kopie?

Przepisy nie sprowadzają załączników do jednego sztywnego katalogu. Z art. 180 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa wynika, że jako dowód można dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy i nie jest sprzeczne z prawem. Z kolei art. 181 Ordynacji podatkowej wymienia przykładowe dowody, w tym dokumenty urzędowe i prywatne.

W praktyce do urzędu skarbowego można złożyć kopie dokumentów, ale organ może zażądać okazania oryginału albo przedłożenia odpisu urzędowego lub kopii poświadczonej za zgodność. Najbezpieczniej dołączyć odpis prawomocnego postanowienia sądu albo kopię poświadczoną notarialnie lub urzędowo, zwłaszcza gdy dokument ma zasadnicze znaczenie dla powstania obowiązku podatkowego.

Jeżeli podatnik wysyła dokumenty pocztą, warto pozostawić sobie komplet kopii oraz zachować potwierdzenie nadania. Na podstawie art. 12 § 6 pkt 2 Ordynacji podatkowej termin uważa się za zachowany, jeżeli pismo zostało nadane przed jego upływem w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego. W praktyce chodzi o nadanie przesyłki rejestrowanej, tak aby można było wykazać datę nadania.

Jak ustalić wartość spadku?

Podstawą opodatkowania jest czysta wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych. Wynika to z art. 7 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Czystą wartość ustala się po potrąceniu długów i ciężarów, według stanu rzeczy i praw majątkowych z dnia nabycia oraz cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. Przy spadku po osobie zmarłej w 2006 r. oznacza to co do zasady stan majątku na dzień śmierci spadkodawcy, ale ceny rynkowe z dnia powstania obowiązku podatkowego, na przykład z dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu, jeżeli zastosowanie ma art. 6 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Podatnik podaje wartość samodzielnie. Nie ma ogólnego obowiązku dołączania operatu szacunkowego rzeczoznawcy. Przy nieruchomości można posłużyć się cenami transakcyjnymi podobnych lokali lub działek z tej samej okolicy, ogłoszeniami, danymi rynkowymi albo wyceną rzeczoznawcy, jeśli majątek jest nietypowy lub sporny.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych przyjmuje się w wysokości określonej przez nabywcę, jeżeli odpowiada ona wartości rynkowej. Jeżeli wartość podana przez podatnika nie odpowiada wartości rynkowej, art. 8 ust. 4 tej ustawy pozwala naczelnikowi urzędu skarbowego wezwać podatnika do jej określenia, podwyższenia lub obniżenia w terminie nie krótszym niż 14 dni. Jeżeli organ powoła biegłego, a wartość określona z uwzględnieniem jego opinii różni się o więcej niż 33% od wartości podanej przez podatnika, koszty opinii ponosi podatnik.

Jak urząd oblicza podatek?

W przypadku spadku po matce spadkobierca należy do I grupy podatkowej w rozumieniu art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przy spadku nabytym w 2006 r. urząd stosuje przepisy obowiązujące przed 1 stycznia 2007 r., w tym ówczesne kwoty wolne i skalę podatkową. W takim przypadku podatnik w SD-3 podaje składniki majątku, ich wartość oraz długi i ciężary, a wysokość podatku wynika z decyzji naczelnika urzędu skarbowego.

W aktualnych sprawach, gdy śmierć spadkodawcy nastąpiła od 1 stycznia 2007 r., najbliższa rodzina może uniknąć podatku po spełnieniu warunków z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jeżeli warunki nie są spełnione, zastosowanie mają kwoty wolne z art. 9 ust. 1 tej ustawy oraz skale podatkowe określone w art. 15 tej ustawy. Dlatego przed wyborem formularza trzeba zawsze ustalić datę śmierci spadkodawcy i relację rodzinną.

FAQ

Czy przy spadku po matce zmarłej w 2006 r. można złożyć SD-Z2?

Nie. SD-Z2 służy do korzystania ze zwolnienia z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, a przepis ten obowiązuje od 1 stycznia 2007 r. Przy spadku nabytym przed tą datą stosuje się przepisy dotychczasowe, więc właściwy jest SD-3.

Od kiedy liczyć miesiąc na SD-3 przy postanowieniu sądu?

Jeżeli nabycie nie było wcześniej zgłoszone i zostało stwierdzone orzeczeniem sądu, art. 6 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn wiąże powstanie obowiązku podatkowego z uprawomocnieniem się orzeczenia. Termin miesiąca z art. 17a ust. 1 tej ustawy liczy się więc od dnia uprawomocnienia postanowienia.

Czy dokumenty do urzędu skarbowego można wysłać pocztą?

Tak. Dla celów dowodowych najlepiej wysłać zeznanie i załączniki listem poleconym. Termin jest zachowany, jeżeli pismo zostanie nadane przed jego upływem w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego, co wynika z art. 12 § 6 pkt 2 Ordynacji podatkowej.

Czy trzeba dołączać operat rzeczoznawcy?

Nie ma takiego ogólnego obowiązku. Podatnik sam wskazuje wartość rynkową. Operat może być pomocny, gdy majątek jest trudny do wyceny, ale urząd może sam zweryfikować wartość na zasadach z art. 8 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Czy urząd skarbowy przyjmie kserokopie dokumentów?

Często tak, ale organ może zażądać oryginału do wglądu albo kopii poświadczonej za zgodność. Najważniejsze dokumenty, takie jak prawomocne postanowienie sądu, warto złożyć jako odpis urzędowy albo kopię poświadczoną.

Źródła

• art. 924, art. 925 i art. 1025 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny;
• art. 4a ust. 1, art. 6 ust. 4, art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1 i 4, art. 9 ust. 1, art. 14 ust. 3 pkt 1, art. 15 oraz art. 17a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn;
• art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych;
• art. 12 § 6 pkt 2, art. 180 § 1 i art. 181 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa;
• art. 16 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy;
• rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 27 listopada 2015 r. w sprawie zeznania podatkowego składanego przez podatników podatku od spadków i darowizn;
• wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2008 r., sygn. III SA/Wa 1036/08.