Założenie fundacji – koszty, statut, KRS i finansowanie

Kiedy warto założyć fundację?

Fundacja jest osobą prawną powoływaną do realizacji celów społecznie lub gospodarczo użytecznych. Ustawa o fundacjach wskazuje przykładowo takie cele jak ochrona zdrowia, rozwój gospodarki i nauki, oświata i wychowanie, kultura i sztuka, opieka i pomoc społeczna, ochrona środowiska oraz opieka nad zabytkami. Katalog ten ma charakter przykładowy, ale cel fundacji musi być zgodny z podstawowymi interesami Rzeczypospolitej Polskiej i mieć użyteczny, a nie wyłącznie prywatny charakter.

Fundacja może być dobrym rozwiązaniem, gdy planowane działania mają służyć np. pomocy dzieciom z uboższych rodzin, edukacji, produkcji wartościowego filmu edukacyjnego, ochronie przyrody, wspieraniu osób chorych albo prowadzeniu długofalowych projektów społecznych. Nie jest natomiast właściwą formą, jeżeli głównym celem ma być zabezpieczenie prywatnych interesów fundatora lub prowadzenie działalności wyłącznie dla jego korzyści.

Fundator, akt fundacyjny i statut

Fundację może ustanowić osoba fizyczna, niezależnie od obywatelstwa i miejsca zamieszkania, albo osoba prawna mająca siedzibę w Polsce lub za granicą. Fundatorów może być kilku. Podstawowym dokumentem jest oświadczenie woli o ustanowieniu fundacji, nazywane aktem fundacyjnym albo aktem założycielskim.

Akt fundacyjny powinien zostać złożony w formie aktu notarialnego, chyba że ustanowienie fundacji następuje w testamencie. W akcie należy wskazać cel fundacji oraz składniki majątkowe przeznaczone na jego realizację. Mogą to być pieniądze, papiery wartościowe, rzeczy ruchome, nieruchomości albo inne prawa majątkowe.

Drugim kluczowym dokumentem jest statut. Określa on nazwę, siedzibę, majątek, cele, zasady działania, organy fundacji, sposób reprezentacji, zasady zmiany statutu oraz ewentualne prowadzenie działalności gospodarczej. Jeżeli fundator chce po rejestracji zachować określony wpływ na fundację, np. prawo powoływania członków zarządu albo zasiadania w organie fundacji, musi to wynikać ze statutu.

Przy tworzeniu statutu trzeba szczególnie uważać na opis celów i działalności. Zbyt wąski cel może utrudnić rozwój fundacji, a zbyt ogólny może powodować problemy przy rejestracji, rozliczaniu dotacji albo korzystaniu ze zwolnień podatkowych. W praktyce warto także sprawdzić, jak statut powinien opisywać działalność gospodarczą i kody PKD — zobacz również omówienie: statut fundacji a PKD.

Majątek i fundusz założycielski fundacji

Ustawa o fundacjach nie wskazuje jednej minimalnej kwoty funduszu założycielskiego dla każdej fundacji. Majątek powinien jednak realnie umożliwiać rozpoczęcie działalności i realizację celów statutowych. W praktyce przy fundacji, która nie prowadzi działalności gospodarczej, fundatorzy często przeznaczają od kilkuset do kilku tysięcy złotych, zależnie od skali planowanych działań.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy fundacja ma prowadzić działalność gospodarczą. Wtedy wartość środków majątkowych przeznaczonych na działalność gospodarczą nie może być niższa niż 1000 zł. Dodatkowo działalność gospodarcza powinna mieć charakter pomocniczy wobec działalności statutowej, a dochód z niej powinien służyć realizacji celów fundacji.

Majątek przekazany fundacji przestaje być majątkiem fundatora. Fundator nie może go dowolnie odzyskać, wypłacić sobie ani traktować jako prywatnego kapitału. Fundacja działa przez swoje organy, przede wszystkim zarząd, i to one odpowiadają za zgodne z prawem gospodarowanie majątkiem.

Ile kosztuje założenie fundacji?

Koszty założenia fundacji zależą głównie od wartości majątku przekazywanego fundacji, sposobu przygotowania dokumentów oraz tego, czy fundacja będzie wpisywana także do rejestru przedsiębiorców.

Maksymalne stawki taksy notarialnej przy akcie fundacyjnym zależą od wartości majątku i wynoszą obecnie m.in.:

• do 3000 zł – 100 zł,
• powyżej 3000 zł do 10 000 zł – 100 zł + 3% od nadwyżki powyżej 3000 zł,
• powyżej 10 000 zł do 30 000 zł – 310 zł + 2% od nadwyżki powyżej 10 000 zł,
• powyżej 30 000 zł do 60 000 zł – 710 zł + 1% od nadwyżki powyżej 30 000 zł,
• powyżej 60 000 zł do 1 000 000 zł – 1010 zł + 0,4% od nadwyżki powyżej 60 000 zł,
• powyżej 1 000 000 zł do 2 000 000 zł – 4770 zł + 0,2% od nadwyżki powyżej 1 000 000 zł,
• powyżej 2 000 000 zł – 6770 zł + 0,25% od nadwyżki powyżej 2 000 000 zł, nie więcej niż 10 000 zł, a w określonych czynnościach między osobami z I grupy podatkowej nie więcej niż 7500 zł.

Do taksy notarialnej należy doliczyć VAT oraz koszt wypisów aktu notarialnego. Jeżeli notariusz podaje inną podstawę obliczenia taksy, warto poprosić o wskazanie podstawy prawnej i porównać ofertę z inną kancelarią notarialną.

Opłata sądowa za wpis fundacji do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej wynosi 250 zł. Jeżeli wniosek dotyczy jednocześnie wpisu fundacji do rejestru przedsiębiorców, opłata sądowa wynosi 500 zł. Od 29 listopada 2025 r. wpisy w KRS nie podlegają już obowiązkowemu ogłoszeniu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, więc nie dolicza się dawnej opłaty 100 zł za takie ogłoszenie.

Osobno mogą pojawić się koszty przygotowania statutu, obsługi prawnej, księgowości, rachunku bankowego, podpisów elektronicznych lub pełnomocnictwa. Więcej o bieżących obciążeniach fundacji przeczytasz w materiale: jakie opłaty i podatki płaci fundacja.

Rejestracja fundacji w KRS krok po kroku

Fundacja uzyskuje osobowość prawną dopiero z chwilą wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego. Sam akt fundacyjny i statut nie wystarczą jeszcze do rozpoczęcia pełnoprawnego działania jako fundacja.

Do wniosku o wpis do KRS należy zwykle przygotować: akt fundacyjny, statut, uchwały o przyjęciu statutu i powołaniu organów, dane członków zarządu, oświadczenia wymagane przez sąd rejestrowy oraz formularze KRS właściwe dla fundacji. Jeżeli fundacja ma prowadzić działalność gospodarczą, trzeba uwzględnić także zgłoszenie przedmiotu działalności do rejestru przedsiębiorców.

Sąd rejestrowy bada, czy dokumenty są zgodne z ustawą i czy statut pozwala ustalić sposób działania fundacji. W razie braków formalnych sąd wezwie do ich uzupełnienia. Dlatego przed złożeniem wniosku warto sprawdzić spójność statutu, aktu fundacyjnego, uchwał i sposobu reprezentacji.

Co trzeba zrobić po wpisie fundacji do KRS?

Po wpisie do KRS fundacja otrzymuje NIP i REGON zasadniczo automatycznie w ramach systemu rejestrowego. Nie oznacza to jednak końca formalności. Fundacja musi przekazać dane uzupełniające na formularzu NIP-8, jeżeli są wymagane, oraz zorganizować księgowość i dokumentację wewnętrzną.

Po rejestracji należy w szczególności:

• założyć rachunek bankowy fundacji,
• zgłosić dane uzupełniające do urzędu skarbowego na formularzu NIP-8, jeśli są wymagane,
• ustalić zasady prowadzenia ksiąg rachunkowych, ponieważ fundacja jako osoba prawna ma obowiązki rachunkowe,
• zgłosić beneficjentów rzeczywistych do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych w terminie 14 dni od wpisu do KRS, przy czym do biegu terminu nie wlicza się sobót i dni ustawowo wolnych od pracy,
• sprawdzić, czy fundacja będzie podatnikiem VAT, płatnikiem składek ZUS albo płatnikiem PIT od wynagrodzeń,
• przygotować dokumentację darowizn, umów, uchwał i regulaminów potrzebnych do bieżącego działania.

Jeżeli fundacja zamierza korzystać z dotacji, grantów albo darowizn od firm, praktyczne znaczenie ma także przejrzysty statut, regulamin przyjmowania środków oraz wyraźne oddzielenie działalności statutowej od ewentualnej działalności gospodarczej.

Czy fundacja może prowadzić działalność gospodarczą?

Fundacja może prowadzić działalność gospodarczą, ale tylko w rozmiarach służących realizacji jej celów statutowych. Nie powinna być zakładana wyłącznie po to, aby zastąpić zwykłą firmę fundatora i umożliwiać mu prywatne zarobkowanie z majątku fundacji.

Działalność gospodarcza musi być przewidziana w statucie i ujawniona w KRS. Należy wskazać jej przedmiot, zwykle przez odpowiednie kody PKD. Dochód z działalności gospodarczej powinien być przeznaczany na cele statutowe fundacji. Jeżeli fundacja prowadzi działalność odpłatną pożytku publicznego, trzeba dodatkowo odróżnić ją od działalności gospodarczej, ponieważ mają one różne konsekwencje organizacyjne, podatkowe i sprawozdawcze.

Przykładowo fundacja edukacyjna może prowadzić odpłatne szkolenia, wydawać materiały edukacyjne lub świadczyć usługi wspierające jej cele. Musi jednak zadbać, aby działalność zarobkowa nie zdominowała celu statutowego i aby rozliczenia były rynkowe, udokumentowane oraz zgodne ze statutem.

Finansowanie fundacji: darowizny, dotacje, spadki, zapisy i sponsoring

Fundacja może finansować swoją działalność z różnych źródeł: funduszu założycielskiego, darowizn, spadków, zapisów, dotacji, grantów, sponsoringu, odpłatnej działalności pożytku publicznego oraz działalności gospodarczej. Każde źródło finansowania powinno być zgodne ze statutem i prawidłowo udokumentowane.

Darowizny od osób fizycznych i firm są jednym z najczęstszych sposobów finansowania fundacji. Wpłata darowizny na rachunek bankowy fundacji nie jest sama w sobie zbiórką publiczną. Trzeba jednak jasno wskazywać cel darowizny, prowadzić ewidencję wpływów i wydatków oraz pamiętać o ewentualnych skutkach podatkowych po stronie darczyńcy i fundacji.

Jeżeli celem fundacji jest np. zgromadzenie środków na produkcję filmu przyrodniczego, można przyjmować darowizny, szukać grantów, zawierać umowy sponsorskie albo prowadzić odpłatną działalność zgodną ze statutem. Warto jednak tak sformułować cele fundacji, aby nie ograniczały się wyłącznie do jednego projektu, który po zakończeniu wyczerpie sens istnienia fundacji. Zobacz również: ulgi podatkowe przy założeniu fundacji.

Zbiórki publiczne i zbieranie pieniędzy przez kilka lat

Nie każde pozyskiwanie pieniędzy przez fundację jest zbiórką publiczną. Zbiórką publiczną jest co do zasady zbieranie ofiar w gotówce lub w naturze w miejscu publicznym na określony, zgodny z prawem cel pozostający w sferze zadań publicznych albo na cel religijny.

Przykładem zbiórki publicznej będzie kwestowanie do puszek na ulicy, zbieranie darów rzeczowych podczas wydarzenia publicznego albo publiczna akcja zbierania gotówki do skarbon. Taką zbiórkę należy zgłosić na portalu zbiórek publicznych i następnie rozliczyć w wymaganych terminach.

Z kolei przelewy na rachunek bankowy fundacji, płatności elektroniczne, crowdfunding prowadzony przez system płatności bezgotówkowych, sprzedaż cegiełek w określonym modelu albo darowizny od oznaczonych darczyńców nie zawsze będą zbiórką publiczną w rozumieniu ustawy. Nadal jednak wymagają prawidłowego rozliczenia księgowego, podatkowego i sprawozdawczego.

Fundacja może gromadzić środki przez dłuższy czas, nawet przez kilka lat, jeżeli jest to uzasadnione celem projektu i zgodne ze statutem. W praktyce trzeba jednak przygotować budżet, harmonogram, zasady wydatkowania pieniędzy oraz sposób informowania darczyńców o wykorzystaniu środków.

Fundator a faktury, wynagrodzenie i konflikt interesów

Fundator po wpisie fundacji do KRS nie jest właścicielem fundacji. Fundacja jest odrębną osobą prawną, a jej majątek nie należy już do fundatora. Dlatego fundator nie może swobodnie wystawiać faktur fundacji tylko po to, aby odzyskać wniesiony majątek albo czerpać korzyści z jej środków.

Nie oznacza to, że każda umowa między fundacją a fundatorem jest zakazana. Możliwe jest np. zatrudnienie fundatora, powołanie go do zarządu z wynagrodzeniem albo zawarcie umowy z jego firmą, ale tylko wtedy, gdy pozwala na to statut, zachowane są zasady reprezentacji, wynagrodzenie odpowiada realnie wykonanej pracy lub usłudze, a transakcja nie narusza interesu fundacji.

Jeżeli fundator prowadzi biuro rachunkowe i chce obsługiwać księgowość fundacji, trzeba zachować szczególną ostrożność. Umowa powinna być rynkowa, właściwie zatwierdzona i rozliczana jak każda inna usługa. W statucie warto przewidzieć mechanizmy zapobiegające konfliktowi interesów, np. wymóg zgody rady fundacji albo wyłączenie zainteresowanego członka zarządu z podejmowania decyzji.

Status OPP i 1,5% podatku

Fundacja może ubiegać się o status organizacji pożytku publicznego, ale nie uzyskuje go automatycznie przy rejestracji. Co do zasady organizacja musi prowadzić działalność pożytku publicznego przez odpowiedni okres, spełnić wymogi dotyczące statutu, organów kontroli, przejrzystości działania i zakazów dotyczących dysponowania majątkiem.

Najbardziej znanym uprawnieniem OPP jest możliwość otrzymywania 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych. W starszych materiałach można spotkać informację o 1%, ale obecnie chodzi o 1,5% podatku.

Status OPP daje także określone przywileje, ale wiąże się z dodatkowymi obowiązkami, w tym obowiązkiem sporządzania, zatwierdzania i publikowania sprawozdań. Dlatego warto zaplanować tę ścieżkę już przy tworzeniu statutu, nawet jeśli fundacja będzie ubiegać się o status OPP dopiero po pewnym czasie.

FAQ

Czy fundację może założyć jedna osoba?

Tak. Fundację może założyć jedna osoba fizyczna albo jedna osoba prawna. Możliwe jest także ustanowienie fundacji przez kilku fundatorów.

Czy fundacja musi mieć minimalny fundusz założycielski?

Przy fundacji bez działalności gospodarczej ustawa nie wskazuje jednej minimalnej kwoty, ale majątek powinien pozwalać rozpocząć działalność. Jeżeli fundacja ma prowadzić działalność gospodarczą, na tę działalność trzeba przeznaczyć co najmniej 1000 zł.

Czy fundacja może prowadzić działalność gospodarczą?

Tak, ale działalność gospodarcza musi służyć realizacji celów statutowych, być przewidziana w statucie i wpisana do KRS. Dochód z takiej działalności powinien wspierać cele fundacji, a nie prywatne interesy fundatora.

Czy fundator może otrzymywać wynagrodzenie z fundacji?

Może, jeżeli wynika to ze statutu lub prawidłowo zawartej umowy, odpowiada rzeczywiście wykonywanym zadaniom i nie narusza interesu fundacji. Szczególnie ostrożnie trzeba podchodzić do umów zawieranych między fundacją a firmą fundatora.

Czy wpłaty na konto fundacji są zbiórką publiczną?

Co do zasady nie. Zbiórka publiczna dotyczy przede wszystkim zbierania gotówki lub darów w miejscu publicznym. Przelewy bankowe i płatności elektroniczne trzeba jednak prawidłowo udokumentować i rozliczyć.

Kiedy fundacja może otrzymać 1,5% podatku?

Dopiero po uzyskaniu statusu organizacji pożytku publicznego i spełnieniu dodatkowych wymogów ustawowych. Sam wpis fundacji do KRS nie daje prawa do otrzymywania 1,5% podatku.

Czy można zlikwidować fundację, jeśli cel się wyczerpie?

Tak, ale likwidacja wymaga podstawy w statucie albo w ustawie oraz przeprowadzenia odpowiednich czynności formalnych. Praktyczne omówienie znajdziesz w materiale: jak zlikwidować fundację.

Źródła

• Ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach, t.j. Dz.U. 2023 poz. 166 – tekst ustawy.
• Ustawa z dnia 14 marca 2014 r. o zasadach prowadzenia zbiórek publicznych, t.j. Dz.U. 2020 poz. 1672 – tekst ustawy.
• Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, t.j. Dz.U. 2024 poz. 1491 – tekst ustawy.
• Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych, t.j. Dz.U. 2026 poz. 554 – tekst ustawy.
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1228 – tekst ustawy.
• Ustawa z dnia 26 września 2025 r. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2025 poz. 1556 – tekst ustawy.
• Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, t.j. Dz.U. 2024 poz. 1566 – tekst rozporządzenia.
• Ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, t.j. Dz.U. 2025 poz. 644 – tekst ustawy.