Oświadczenie o niekaralności a wykroczenie drogowe

Czy grzywna za wykroczenie drogowe oznacza karalność?

Jeżeli pracownik został ukarany wyrokiem nakazowym za wykroczenie drogowe wyłącznie karą grzywny, to co do zasady nie jest osobą karaną w rozumieniu informacji ujawnianych w Krajowym Rejestrze Karnym. Wynika to z art. 1 ust. 2 pkt 1 i pkt 5 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym: rejestr obejmuje m.in. osoby prawomocnie skazane za przestępstwa lub przestępstwa skarbowe oraz osoby prawomocnie skazane za wykroczenia, ale tylko na karę aresztu.

Oznacza to, że typowa grzywna za wykroczenie drogowe nie powinna pojawić się w zaświadczeniu z KRK jako skazanie. Inaczej byłoby wtedy, gdyby za wykroczenie orzeczono karę aresztu albo gdyby czyn w rzeczywistości był przestępstwem, np. prowadzeniem pojazdu w stanie nietrzeźwości z art. 178a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.

Co dokładnie obejmuje Krajowy Rejestr Karny?

Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym w KRK gromadzi się m.in. dane o osobach prawomocnie skazanych za przestępstwa lub przestępstwa skarbowe, osobach, wobec których prawomocnie warunkowo umorzono postępowanie karne w sprawach o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, osobach, wobec których prawomocnie orzeczono środki zabezpieczające, oraz osobach prawomocnie skazanych za wykroczenia na karę aresztu.

W praktyce oznacza to, że informacja z KRK nie jest pełnym wykazem wszystkich mandatów, grzywien za wykroczenia i dawnych postępowań wykroczeniowych. Jeżeli więc sprawa dotyczyła wyłącznie wykroczenia drogowego i zakończyła się grzywną, problemem zwykle nie jest wpis w KRK, lecz brzmienie samego oświadczenia składanego pracodawcy.

Postępowanie karne a postępowanie w sprawie o wykroczenie

Warto odróżnić postępowanie karne od postępowania w sprawach o wykroczenia. Przestępstwa są objęte ustawą z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, a procedura w tych sprawach jest uregulowana w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego. Wykroczenia są natomiast uregulowane w ustawie z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, a postępowanie prowadzi się na podstawie ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia.

Jeżeli oświadczenie brzmi: „nie byłem karany i nie jest prowadzone wobec mnie żadne postępowanie karne”, to druga część takiego oświadczenia dotyczy aktualnie prowadzonego postępowania karnego. Dawne, zakończone postępowanie wykroczeniowe nie jest toczącym się postępowaniem karnym. Jeżeli jednak przeciwko pracownikowi aktualnie toczy się sprawa o przestępstwo, taka okoliczność wymaga odrębnej analizy i nie można jej utożsamiać z dawną sprawą wykroczeniową.

Zatarcie ukarania za wykroczenie

Istotne znaczenie ma również art. 46 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń. Zgodnie z tym przepisem ukaranie uważa się za niebyłe po upływie 2 lat od wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania kary. Jeżeli więc grzywna została zapłacona albo wyegzekwowana, a od wykonania kary minęły 2 lata, ukaranie za wykroczenie jest traktowane tak, jakby go nie było.

Trzeba jednak pamiętać o art. 46 § 2 Kodeksu wykroczeń. Jeżeli obok kary orzeczono środek karny, przepadek, obowiązek naprawienia szkody albo nawiązkę, uznanie ukarania za niebyłe nie może nastąpić przed wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania tych rozstrzygnięć. Dlatego sama informacja, że wyrok zapadł „dwa lata temu”, nie zawsze wystarcza. Znaczenie ma data wykonania kary i ewentualnych dodatkowych obowiązków.

Czy pracodawca może żądać oświadczenia o niekaralności?

To osobna kwestia. Dane o karalności są szczególną kategorią informacji z punktu widzenia prawa pracy i ochrony danych osobowych. Art. 10 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679, czyli RODO, stanowi, że przetwarzania danych osobowych dotyczących wyroków skazujących i naruszeń prawa można dokonywać wyłącznie pod nadzorem władz publicznych albo gdy zezwala na to prawo Unii lub prawo państwa członkowskiego przewidujące odpowiednie zabezpieczenia.

W relacji pracodawca–pracownik znaczenie ma art. 22¹ § 4 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, zgodnie z którym pracodawca żąda podania innych danych osobowych niż podstawowe dane pracownicze, gdy jest to niezbędne do zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Dodatkowo art. 22^1b § 3 Kodeksu pracy przewiduje, że przetwarzanie danych dotyczących wyroków skazujących i naruszeń prawa jest dopuszczalne, gdy obowiązek ich podania wynika z odrębnych przepisów.

W praktyce oznacza to, że pracodawca może wymagać niekaralności np. tam, gdzie wynika to z przepisów dotyczących konkretnego stanowiska, zawodu lub dostępu do określonych informacji. Jeżeli nie ma takiej podstawy prawnej, żądanie bardzo szerokiego oświadczenia o niekaralności może być dyskusyjne.

Czy można podpisać takie oświadczenie?

Jeżeli dana osoba została ukarana wyłącznie grzywną za wykroczenie drogowe, nie ma wpisu w KRK z tego tytułu, nie toczy się wobec niej postępowanie karne o przestępstwo, a ukaranie za wykroczenie uległo już zatarciu zgodnie z art. 46 § 1 Kodeksu wykroczeń, to podpisanie oświadczenia o braku karalności rozumianej jako brak skazania za przestępstwo lub brak wpisu w KRK co do zasady będzie zgodne z prawdą.

Ostrożność jest potrzebna wtedy, gdy oświadczenie brzmi bardzo ogólnie: „nie byłem karany”. Literalnie takie sformułowanie może obejmować także ukaranie za wykroczenie, zwłaszcza jeśli nie doszło jeszcze do zatarcia ukarania. Najbezpieczniej zaproponować doprecyzowanie, np. „nie byłem prawomocnie skazany za przestępstwo ani przestępstwo skarbowe” albo „nie figuruję w Krajowym Rejestrze Karnym jako osoba karana”.

Jeżeli pracownik podpisze nieprawdziwe oświadczenie, konsekwencje zależą od sytuacji. Jeżeli oświadczenie składane jest pod rygorem odpowiedzialności karnej na podstawie przepisu ustawy, zastosowanie może mieć art. 233 § 1 i § 6 Kodeksu karnego. Jeżeli takiego ustawowego rygoru nie ma, konsekwencje mogą mieć przede wszystkim charakter pracowniczy, np. utrata zaufania lub rozwiązanie umowy, ale każdorazowo wymaga to oceny konkretnego stanowiska, treści oświadczenia i znaczenia informacji dla zatrudnienia.

Jak praktycznie postąpić przed podpisaniem?

Przed podpisaniem oświadczenia warto sprawdzić trzy rzeczy. Po pierwsze, czy sprawa dotyczyła na pewno wykroczenia, a nie przestępstwa. Po drugie, jaka kara została orzeczona: grzywna, areszt, zakaz prowadzenia pojazdów lub inny środek. Po trzecie, czy od wykonania kary i ewentualnych dodatkowych obowiązków minęły 2 lata, co ma znaczenie dla zatarcia ukarania na podstawie art. 46 Kodeksu wykroczeń.

Jeżeli pracodawca oczekuje po prostu potwierdzenia braku wpisu w KRK, można uzyskać informację z Krajowego Rejestru Karnego. Jeżeli dokument ma być oświadczeniem pracownika, a jego treść jest nieprecyzyjna, warto poprosić o zmianę brzmienia na bardziej jednoznaczne. Z punktu widzenia pracownika korzystniejsze jest oświadczenie o braku skazania za przestępstwo lub braku wpisu w KRK niż ogólne sformułowanie o tym, że „nigdy nie byłem karany”.

FAQ

Podsumowanie

Samo ukaranie grzywną za wykroczenie drogowe nie powoduje wpisu do Krajowego Rejestru Karnego i nie jest tym samym co skazanie za przestępstwo. Jeżeli kara została wykonana, po 2 latach ukaranie za wykroczenie uważa się za niebyłe na podstawie art. 46 § 1 Kodeksu wykroczeń. Przy podpisywaniu oświadczenia kluczowe jest jednak jego dokładne brzmienie oraz to, czy pracodawca ma podstawę prawną do żądania informacji o niekaralności.

Źródła

• Art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym.
• Art. 46 § 1 i § 2 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń.
• Art. 178a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.
• Art. 22¹ § 4 i § 5 oraz art. 22^1b § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.
• Art. 10 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. – RODO.
• Art. 233 § 1 i § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.