Nienależnie pobrane alimenty

Roszczenie o zwrot nadpłaconych alimentów

Po szczegółowej analizie przedstawionego przez Pana stanu faktycznego sprawy muszę wskazać, że kwestia roszczeń o zwrot nadpłaconych alimentów wciąż pozostaje w praktyce dyskusyjna, gdyż – jak stwierdził m.in. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 20 października 2010 r. (sygn. akt III CZP 59/10) – pobrane świadczenia tytułem zabezpieczenia roszczenia o alimenty nie podlegają zwrotowi.

Oceny roszczeń Pańskiego ojca w tym zakresie należy dokonać w zasadzie w oparciu o przepisy dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia oraz nienależnego świadczenia.

Zgodnie z przepisem art. 405 Kodeksu cywilnego (w skrócie: K.c.), kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości.

Z kolei art. 410 K.c. mówi o tym, że:

§ 1. Przepisy artykułów poprzedzających stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego.

§ 2. Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.

Warto również wskazać, że zgodnie z treścią art. 409 K.c. obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją, powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu.

Dlatego też słusznie podnosi Pan w swojej odpowiedzi na pozew, że obecnie nie jest już Pan wzbogacony otrzymanymi alimentami, przy czym warto podkreślać, że do chwili wytoczenia przeciwko Panu pozwu pozostawał Pan w przekonaniu, że alimenty wciąż się Panu należą, gdyż Pański ojciec miał związane z nimi zobowiązanie z tytułu zaległych odsetek.

Odsetki od nienależnie pobranych alimentów

Idąc dalej, należy się odnieść do ewentualnego roszczenia Pańskiego ojca o zapłatę odsetek od nienależnie pobranych alimentów.

Zgodnie zatem z treścią art. 481 § 1 K.c., jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Wobec tego termin początkowy naliczania odsetek zaczyna swój bieg od chwili powstania wymagalności danego roszczenia.

W tym miejscu podnieść należy zatem, że Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 26.11.2009 r. (III CZP 102/09) stwierdził, że w przypadku nienależnych świadczeń do ustalenia początku biegu terminu naliczania odsetek zastosowanie znajduje przepis art. 455 K.c., mówiący o tym, że jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania.

W związku z powyższym ewentualne roszczenie Pańskiego ojca o zapłatę odsetek może obejmować żądanie ich uregulowania za okres od dnia, w którym Pan – zgodnie z wezwaniem do zapłaty Pańskiego ojca – zobowiązany był zwrócić kwotę nienależnie pobranych alimentów (ewentualnie od dnia doręczenia Panu odpisu pozwu).

Jeżeli chodzi zaś o Pana wzajemne roszczenie względem Pańskiego ojca o wciąż nieuregulowane zaległości alimentacyjne, to z daleko idącej ostrożności procesowej – na wypadek uznania przez sąd, że jednak powinien Pan zwrócić ojcu nadpłatę – powinien Pan jak najbardziej okoliczność tę podnieść w toczącym się obecnie procesie, żądając potrącenia tych wzajemnych zobowiązań do kwoty niższego z nich.

Sąd zasadniczo powinien rozpoznać obie sprawy w wydziale rodzinnym, choć często zależy to od praktyki konkretnego sądu, co jednakże nie stanowi dla Pana żadnej przeszkody, aby zgłosić zarzut potrącenia.