Nękanie SMS-ami – co zrobić i jak udowodnić stalking?

Kiedy nękanie SMS-ami jest stalkingiem?

Opisane zachowanie, czyli wielokrotne wysyłanie niechcianych SMS-ów, grożenie, śledzenie i informowanie pokrzywdzonej o miejscu jej pobytu, może stanowić przestępstwo stalkingu. Podstawą prawną jest art. 190a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, zgodnie z którym kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza jej prywatność, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

W praktyce nie każdy pojedynczy SMS będzie jeszcze stalkingiem. Znaczenie ma przede wszystkim uporczywość, powtarzalność i skutek zachowania sprawcy. Jeżeli wiadomości są liczne, pojawiają się mimo sprzeciwu, zawierają groźby, kontrolowanie miejsca pobytu albo ingerują w życie rodzinne, można mówić o realnym naruszeniu prywatności i poczuciu zagrożenia.

Szersze omówienie tego, jak rozpoznawać uporczywe nękanie przez telefon, warto odnieść do konkretnego stanu faktycznego, bo o odpowiedzialności sprawcy decydują szczegóły: częstotliwość kontaktów, treść wiadomości, reakcja pokrzywdzonego i możliwość identyfikacji sprawcy.

Groźby w SMS-ach i zapowiedź ujawnienia zdjęć

Jeżeli sprawca pisze, że pokrzywdzoną „zniszczy”, skrzywdzi ją albo jej rodzinę, trzeba ocenić, czy wiadomość zawiera groźbę popełnienia przestępstwa. Art. 190 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny przewiduje odpowiedzialność za grożenie innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub szkodę osoby najbliższej, jeżeli groźba wzbudza w zagrożonym uzasadnioną obawę, że będzie spełniona. Czyn ten jest zagrożony grzywną, karą ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności do lat 2.

Zapowiedź wysłania kompromitujących zdjęć mężowi może być elementem stalkingu, szantażu emocjonalnego albo naruszenia dóbr osobistych. Jeżeli chodzi o zdjęcia intymne lub wizerunek nagiej osoby utrwalony albo rozpowszechniany bez zgody, należy dodatkowo rozważyć art. 191a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny. Przepis ten penalizuje utrwalanie wizerunku nagiej osoby lub osoby w trakcie czynności seksualnej przy użyciu przemocy, groźby bezprawnej albo podstępu, a także rozpowszechnianie takiego wizerunku bez zgody.

W sprawach, w których pojawiają się niechciane SMS-y od osoby trzeciej, przydatny może być także przykład nękających SMS-ów, pokazujący, jak reagować na kontakt naruszający spokój i prywatność.

Jak zabezpieczyć dowody nękania SMS-ami?

Dowody są kluczowe, ponieważ organ ścigania musi ustalić nie tylko treść wiadomości, ale też ich częstotliwość, kontekst i wpływ na pokrzywdzonego. Nie należy usuwać SMS-ów ani blokować dostępu do telefonu bez wcześniejszego zabezpieczenia materiału.

Praktycznie warto przygotować:

• zrzuty ekranu SMS-ów z widoczną datą, godziną i numerem nadawcy,
• eksport wiadomości lub kopię zapasową telefonu, jeżeli urządzenie na to pozwala,
• chronologiczną listę zdarzeń: kiedy zaczęły się wiadomości, jak często przychodzą i czy sprawca pojawia się w pobliżu,
• numery telefonów, nazwy kont w komunikatorach, adresy e-mail i inne dane identyfikujące sprawcę,
• dane świadków, którzy widzieli śledzenie, słyszeli groźby albo znają skutki nękania,
• nagrania połączeń, jeżeli zostały wykonane przez uczestnika rozmowy i mają dokumentować przebieg rozmowy.

Telefon warto zabrać na policję. Organ prowadzący postępowanie może zatrzymać urządzenie jako dowód, dlatego przed zgłoszeniem dobrze wykonać kopię kontaktów i ważnych danych. Jeżeli sprawca korzysta z nieznanego numeru, policja lub prokurator mogą żądać od operatora danych potrzebnych do ustalenia użytkownika numeru na podstawie art. 218 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego. Trzeba jednak pamiętać, że operator co do zasady nie jest najlepszym źródłem treści SMS-ów zapisanych w telefonie pokrzywdzonego, dlatego własne zabezpieczenie wiadomości ma duże znaczenie.

Gdzie zgłosić nękanie SMS-ami?

Zawiadomienie o przestępstwie można złożyć ustnie do protokołu w jednostce policji albo pisemnie w prokuraturze. Art. 304 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego przewiduje społeczny obowiązek zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu. W sprawie stalkingu z art. 190a § 1 Kodeksu karnego trzeba jednak pamiętać o dodatkowym wymogu: zgodnie z art. 190a § 4 Kodeksu karnego ściganie czynów z art. 190a § 1 i § 2 następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Oznacza to, że w zawiadomieniu warto wyraźnie napisać: „wnoszę o ściganie sprawcy przestępstwa z art. 190a § 1 Kodeksu karnego oraz innych czynów ujawnionych w toku postępowania”. Po złożeniu wniosku sprawa toczy się z urzędu, co wynika z art. 12 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego.

Jeżeli zastanawiasz się, gdzie zgłosić sprawę i jak przygotować pismo, pomocna może być procedura zgłoszenia nękania do organów ścigania.

Co powinno zawierać zawiadomienie?

Dobre zawiadomienie nie musi być napisane językiem prawniczym, ale powinno być konkretne. Należy opisać, kto nęka, od kiedy, jak często, jakimi numerami lub kontami się posługuje, jakie treści wysyła, czy pojawiają się groźby i czy sprawca śledzi pokrzywdzoną. Trzeba też wskazać, jaki skutek wywołuje zachowanie sprawcy: strach o siebie, rodzinę, dziecko, zmianę codziennych tras, problemy ze snem, konieczność blokowania numerów albo ograniczenie kontaktów społecznych.

W piśmie warto zawrzeć także wnioski dowodowe, na przykład o:

• zabezpieczenie telefonu i oględziny wiadomości,
• ustalenie abonenta numeru telefonu, z którego wysyłane są SMS-y,
• przesłuchanie wskazanych świadków,
• zabezpieczenie monitoringu z miejsc, w których sprawca śledził pokrzywdzoną,
• dołączenie wydruków wiadomości, zrzutów ekranu i chronologii zdarzeń.

Pokrzywdzony jest stroną postępowania przygotowawczego na podstawie art. 299 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego, dlatego może składać wnioski dowodowe i żądać informacji o toku sprawy. Jeżeli policja lub prokurator odmówi wszczęcia postępowania albo je umorzy, pokrzywdzony może złożyć zażalenie na podstawie art. 306 § 1 i § 1a Kodeksu postępowania karnego.

Czy można żądać zakazu kontaktu lub zbliżania się?

Tak, jeżeli okoliczności wskazują na realne zagrożenie, warto złożyć wniosek o zastosowanie środków zapobiegawczych. Art. 275 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego pozwala w ramach dozoru Policji nałożonego na podejrzanego określić obowiązki, w tym zakaz kontaktowania się z pokrzywdzonym, zakaz zbliżania się do określonych osób lub zakaz przebywania w określonych miejscach, jeżeli jest to potrzebne dla zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania albo zapobieżenia dalszym czynom.

Po skazaniu sąd może również orzec środki karne. Art. 41a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny pozwala orzec m.in. zakaz kontaktowania się z określonymi osobami, zakaz zbliżania się do określonych osób albo zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach w razie skazania za przestępstwo przeciwko wolności, do których należy stalking.

Jeżeli nękanie spowodowało rozstrój zdrowia, konieczność leczenia albo naruszenie dobrego imienia, niezależnie od sprawy karnej można rozważyć roszczenia cywilne. Art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny chroni dobra osobiste, takie jak cześć, wizerunek, prywatność i nietykalność mieszkania, a art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala żądać zaniechania naruszeń, usunięcia ich skutków oraz złożenia odpowiedniego oświadczenia. W określonych przypadkach art. 448 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala żądać zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dobra osobistego.

Praktyczna tabela: co zrobić krok po kroku?

FAQ

Podsumowanie

Nękanie SMS-ami nie powinno być bagatelizowane, zwłaszcza gdy towarzyszą mu groźby, śledzenie, kontrolowanie miejsca pobytu albo zapowiedź ujawnienia zdjęć. W opisanej sytuacji należy zabezpieczyć dowody, złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, wyraźnie złożyć wniosek o ściganie i opisać, jaki wpływ działania sprawcy mają na poczucie bezpieczeństwa pokrzywdzonej oraz jej rodziny.

Jeżeli zagrożenie trwa, warto od razu wnosić o zakaz kontaktowania się i zbliżania, a w razie odmowy wszczęcia lub umorzenia postępowania skorzystać z zażalenia przewidzianego w art. 306 § 1 i § 1a Kodeksu postępowania karnego.

Źródła

• Art. 190 § 1 i § 2, art. 190a § 1-4, art. 191a § 1, art. 41a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
• Art. 12 § 1, art. 218 § 1, art. 275 § 2, art. 299 § 1, art. 304 § 1, art. 306 § 1 i § 1a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego.
• Art. 23, art. 24 § 1 i art. 448 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.