Nękanie i prześladowanie przez internet – co zrobić?

Czy nękanie w internecie może być stalkingiem?

Tak. Jeżeli ktoś wielokrotnie wysyła obraźliwe wiadomości, publikuje prywatne informacje, ośmiesza, grozi, zakłada fałszywe profile, rozpowszechnia zdjęcia albo stale kontaktuje się mimo wyraźnego sprzeciwu, sprawa może zostać oceniona jako uporczywe nękanie, czyli stalking.

Podstawą prawną jest art. 190a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Zgodnie z tym przepisem odpowiedzialności karnej podlega ten, kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza jej prywatność. Za taki czyn grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.

W praktyce znaczenie ma nie pojedyncza przykra wiadomość, lecz uporczywość i skutek zachowania sprawcy. Trzeba wykazać, że działania były powtarzalne, uciążliwe i obiektywnie mogły wywołać poczucie zagrożenia, poniżenia, udręczenia albo istotnie naruszyć prywatność pokrzywdzonego.

Cyberstalking, podszywanie się i publikowanie cudzych danych

Cyberstalking to nękanie prowadzone przy użyciu internetu, komunikatorów, poczty elektronicznej, portali społecznościowych, forów, serwisów z opiniami albo innych narzędzi online. Może polegać między innymi na wysyłaniu setek wiadomości, publicznym ośmieszaniu, komentowaniu każdego wpisu, śledzeniu aktywności, ujawnianiu prywatnych informacji lub namawianiu innych osób do atakowania pokrzywdzonego.

Jeżeli sprawca podszywa się pod pokrzywdzonego, wykorzystuje jego wizerunek, dane osobowe albo inne dane pozwalające publicznie go zidentyfikować, zastosowanie może mieć art. 190a § 2 Kodeksu karnego. Przepis ten obejmuje działanie podjęte w celu wyrządzenia szkody majątkowej lub osobistej i przewiduje taką samą karę jak art. 190a § 1 Kodeksu karnego, czyli pozbawienie wolności od 6 miesięcy do 8 lat.

Jeżeli następstwem czynu z art. 190a § 1 lub § 2 Kodeksu karnego jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, art. 190a § 3 Kodeksu karnego przewiduje karę pozbawienia wolności od 2 do 15 lat.

Zniewaga, zniesławienie, groźby i złośliwe niepokojenie

Opisane zachowania mogą wypełniać także inne typy czynów zabronionych. To, który przepis będzie właściwy, zależy od treści wpisów, sposobu działania sprawcy, częstotliwości kontaktów i skutków po stronie pokrzywdzonego.

Publikacja zdjęć, wizerunku i intymnych informacji bez zgody

Rozpowszechnianie cudzego wizerunku wymaga co do zasady zezwolenia osoby przedstawionej na zdjęciu. Wynika to z art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wyjątki z art. 81 ust. 2 tej ustawy dotyczą między innymi osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem funkcji publicznych, oraz osoby stanowiącej jedynie szczegół całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz lub publiczna impreza.

Jeżeli publikowane są zdjęcia intymne, sprawa może być znacznie poważniejsza. Art. 191a § 1 Kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność za utrwalanie wizerunku nagiej osoby lub osoby w trakcie czynności seksualnej przy użyciu przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu, a także za rozpowszechnianie takiego wizerunku bez zgody tej osoby. Czyn ten jest zagrożony karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Zgodnie z art. 191a § 2 Kodeksu karnego ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

W przypadku publikacji prywatnych informacji, zdjęć lub opisów życia osobistego można powoływać się również na ochronę prywatności, czci, dobrego imienia i wizerunku jako dóbr osobistych chronionych przez art. 23 Kodeksu cywilnego.

Jak zabezpieczyć dowody nękania online?

Przed zablokowaniem sprawcy lub usunięciem wiadomości warto zabezpieczyć materiał dowodowy. Organy ścigania mogą później żądać danych od administratorów serwisów, ale pokrzywdzony powinien przedstawić jak najpełniejszy obraz sytuacji.

• wykonaj zrzuty ekranu pokazujące treść, datę, godzinę, nazwę profilu i adres URL,
• zapisz linki do wpisów, komentarzy, profili i wiadomości,
• nie usuwaj e-maili – zachowaj także nagłówki techniczne wiadomości,
• zapisz identyfikatory kont, numery telefonów, adresy e-mail, nazwy komunikatorów,
• sporządź chronologiczną listę zdarzeń z datami i krótkim opisem,
• zabezpiecz dane świadków, którzy widzieli wpisy lub otrzymywali wiadomości,
• w poważniejszych sprawach rozważ notarialny protokół z oględzin strony internetowej.

Jeżeli istnieje realne zagrożenie dla bezpieczeństwa, nie czekaj na skompletowanie wszystkich dowodów – skontaktuj się z Policją lub numerem alarmowym 112.

Gdzie zgłosić nękanie przez internet?

W przypadku stalkingu z art. 190a § 1 Kodeksu karnego, podszywania się z art. 190a § 2 Kodeksu karnego, gróźb z art. 190 § 1 Kodeksu karnego lub rozpowszechniania intymnego wizerunku z art. 191a § 1 Kodeksu karnego można złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na Policji albo w prokuraturze.

Przy przestępstwach ściganych na wniosek trzeba wyraźnie złożyć wniosek o ściganie. Ma to znaczenie między innymi przy art. 190a § 1 i § 2 Kodeksu karnego, art. 190 § 1 Kodeksu karnego oraz art. 191a § 1 Kodeksu karnego. Art. 12 § 1 Kodeksu postępowania karnego przewiduje, że w sprawach o przestępstwa ścigane na wniosek po złożeniu wniosku postępowanie toczy się z urzędu.

Jeżeli sprawa dotyczy zniesławienia z art. 212 Kodeksu karnego albo zniewagi z art. 216 Kodeksu karnego, zasadą jest oskarżenie prywatne. Art. 212 § 4 Kodeksu karnego i art. 216 § 5 Kodeksu karnego wskazują, że ściganie odbywa się z oskarżenia prywatnego. W praktyce oznacza to prywatny akt oskarżenia do sądu. Zgodnie z art. 488 § 1 Kodeksu postępowania karnego Policja może jednak przyjąć ustną lub pisemną skargę pokrzywdzonego i w razie potrzeby zabezpieczyć dowody, po czym przesłać skargę do właściwego sądu.

Równolegle warto zgłosić naruszające treści administratorowi portalu. Art. 16 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2065, czyli aktu o usługach cyfrowych, przewiduje mechanizmy zgłaszania nielegalnych treści dostawcom usług hostingowych. Takie zgłoszenie nie zastępuje zawiadomienia o przestępstwie, ale może pomóc szybciej usunąć wpisy lub zablokować profil.

Ochrona dóbr osobistych i roszczenia cywilne

Nękanie internetowe może jednocześnie naruszać dobra osobiste. Art. 23 Kodeksu cywilnego wymienia przykładowo zdrowie, wolność, cześć, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnicę korespondencji i nietykalność mieszkania. Katalog ten jest otwarty, dlatego ochronie podlegają także prywatność, dobre imię, godność i poczucie bezpieczeństwa.

Na podstawie art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego osoba, której dobro osobiste zostało zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie naruszenia może żądać usunięcia skutków naruszenia, w szczególności złożenia oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie.

Na podstawie art. 448 Kodeksu cywilnego poszkodowany może żądać zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę albo zasądzenia odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny. Jeżeli wskutek naruszenia powstała szkoda majątkowa, możliwe jest także dochodzenie odszkodowania na zasadach ogólnych, w szczególności na podstawie art. 415 Kodeksu cywilnego.

W pozwie cywilnym można wnioskować o zabezpieczenie roszczenia. Art. 730 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje możliwość udzielenia zabezpieczenia w każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd, a art. 755 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego pozwala sądowi uregulować prawa i obowiązki stron na czas procesu. W praktyce może to obejmować zakaz publikowania kolejnych treści albo nakaz czasowego usunięcia wskazanych wpisów, jeżeli są spełnione przesłanki zabezpieczenia.

Co napisać w zawiadomieniu lub pozwie?

W zawiadomieniu o podejrzeniu popełnienia przestępstwa warto wskazać: dane pokrzywdzonego, dane sprawcy, jeżeli są znane, opis zdarzeń w kolejności chronologicznej, linki i dowody, informację o skutkach nękania oraz wyraźny wniosek o ściganie, jeżeli czyn jest ścigany na wniosek.

W pozwie o ochronę dóbr osobistych należy precyzyjnie wskazać, jakie dobro osobiste naruszono, jakie działania były bezprawne, czego żąda powód i jakie dowody potwierdzają naruszenie. Żądania mogą obejmować usunięcie wpisów, zakaz dalszych publikacji, przeprosiny, zadośćuczynienie, zapłatę na cel społeczny albo odszkodowanie, zależnie od okoliczności sprawy.

FAQ

Źródła

• art. 190, art. 190a, art. 191a, art. 212 i art. 216 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 23, art. 24, art. 415 i art. 448 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 12 § 1 i art. 488 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego
• art. 730 § 1 i art. 755 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 107 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń
• art. 81 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych
• art. 16 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2065 z dnia 19 października 2022 r. w sprawie jednolitego rynku usług cyfrowych oraz zmiany dyrektywy 2000/31/WE