Oszukany przez firmę remontową – co zrobić i jak odzyskać pieniądze?

W opisanej sytuacji można rozważyć dwie równoległe ścieżki: cywilną i karną. To, która okaże się skuteczniejsza, zależy od stanu faktycznego, zwłaszcza od tego, czy wykonawca rzeczywiście tylko nienależycie wykonał umowę, czy od początku działał z zamiarem wyłudzenia pieniędzy.

Kiedy to jest sprawa cywilna, a kiedy może być oszustwo?

Nie każde porzucenie remontu jest automatycznie przestępstwem. Jeżeli strony zawarły umowę, wykonawca rozpoczął prace, ale ich nie dokończył albo zrobił je wadliwie, zwykle podstawowym trybem dochodzenia roszczeń jest postępowanie cywilne. Wynika to z art. 471 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym dłużnik ma obowiązek naprawić szkodę wynikłą z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że wykaże brak swojej odpowiedzialności.

Z kolei o podejrzeniu oszustwa można mówić wtedy, gdy wykonawca już w chwili pobierania pieniędzy wprowadzał w błąd co do zamiaru wykonania prac, swojej firmy, możliwości realizacji zlecenia albo od początku działał po to, by doprowadzić klienta do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Podstawą jest art. 286 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.

W praktyce oba tryby mogą się uzupełniać: zawiadomienie do policji lub prokuratury nie zamyka drogi do pozwu o zapłatę.

Co zrobić od razu po przerwaniu remontu?

Najpierw trzeba zabezpieczyć materiał dowodowy. W takiej sprawie istotne są nie tylko umowa i faktury, ale też:

• potwierdzenia przelewów lub wypłat gotówki,
• pokwitowania przyjęcia pieniędzy,
• SMS-y, e-maile, wiadomości z komunikatorów,
• ogłoszenie wykonawcy, jeśli nadal jest dostępne,
• zdjęcia zakresu i stanu prac,
• dane świadków obecnych przy ustaleniach lub przekazaniu pieniędzy,
• dane firmy z CEIDG albo KRS.

Następnie warto wysłać do wykonawcy pisemne wezwanie listem poleconym za potwierdzeniem nadania albo doręczyć je w sposób pozwalający wykazać odbiór. W wezwaniu należy wskazać:

• jaką umowę zawarto i kiedy,
• jakie kwoty zostały zapłacone,
• na czym polega niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy,
• termin na zwrot pieniędzy albo dokończenie prac,
• zapowiedź skierowania sprawy do sądu i ewentualnie do organów ścigania.

Jeżeli umowa jest umową o dzieło, zastosowanie może mieć art. 635 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym gdy przyjmujący zamówienie opóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne ukończenie go w czasie umówionym, zamawiający może odstąpić od umowy jeszcze przed upływem terminu do wykonania dzieła. W zależności od treści umowy i przebiegu prac znaczenie może mieć też art. 636 § 1 Kodeksu cywilnego, pozwalający wezwać wykonawcę do zmiany sposobu wykonania i wyznaczyć mu odpowiedni termin z zagrożeniem odstąpienia od umowy.

Jeżeli w umowie zastrzeżono zadatek, a nie zwykłą zaliczkę, trzeba pamiętać o art. 394 § 1 Kodeksu cywilnego. W razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczania terminu dodatkowego odstąpić od umowy i zachować otrzymany zadatek, a jeżeli sama go dała – żądać sumy dwukrotnie wyższej. To uprawnienie dotyczy jednak wyłącznie zadatku w znaczeniu prawnym, a nie każdej wpłaty nazwanej potocznie zadatkiem.

Jakie roszczenia możesz zgłosić przeciwko firmie remontowej?

Zakres roszczeń zależy od tego, co dokładnie zostało ustalone i na jakim etapie prace przerwano. Najczęściej w grę wchodzą:

Jeżeli musisz zatrudnić inną ekipę, dobrze jest zebrać oferty, kosztorysy i faktury. To pomaga wykazać wysokość szkody w rozumieniu art. 361 § 2 Kodeksu cywilnego oraz związek przyczynowy wymagany przez art. 361 § 1 Kodeksu cywilnego.

Pozew cywilny – do jakiego sądu i za ile?

Jeżeli wykonawca nie odda pieniędzy dobrowolnie, możesz wnieść pozew o zapłatę. Właściwość sądu zależy od wartości sporu i rodzaju żądania.

Co do zasady zgodnie z art. 27 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania, a gdy pozwanym jest przedsiębiorca – także według zasad dotyczących jego siedziby. Dodatkowo w sprawach o wykonanie umowy zastosowanie może mieć właściwość przemienna z art. 34 Kodeksu postępowania cywilnego – pozew można wnieść przed sąd miejsca wykonania umowy, jeżeli da się to wykazać.

W praktyce przy remoncie mieszkania często broni się wybór sądu właściwego dla miejsca położenia lokalu jako miejsca wykonania zobowiązania. W pozwie trzeba jednak dobrze uzasadnić, dlaczego właśnie ten sąd jest właściwy.

Opłata od pozwu w sprawie o prawa majątkowe jest obecnie ustalana na podstawie art. 13 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. W sprawach o roszczenia pieniężne pobiera się opłatę stosunkową w wysokości 5% wartości przedmiotu sporu, nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 200 000 zł.

Jeżeli roszczenie jest dobrze udokumentowane, można rozważyć również postępowanie upominawcze, w którym sąd może wydać nakaz zapłaty.

Czy można dochodzić pieniędzy w sprawie karnej?

Tak, ale obecnie najpraktyczniejsze znaczenie ma złożenie wniosku o obowiązek naprawienia szkody. Zgodnie z art. 46 § 1 Kodeksu karnego w razie skazania sąd, na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej, orzeka obowiązek naprawienia w całości albo w części szkody wyrządzonej przestępstwem.

Trzeba natomiast uważać na starsze informacje dotyczące tzw. powództwa cywilnego adhezyjnego w procesie karnym. Ta instytucja została usunięta z Kodeksu postępowania karnego i obecnie nie jest już standardową drogą dochodzenia roszczeń w procesie karnym w takim kształcie, w jakim funkcjonowała dawniej. W praktyce pokrzywdzony najczęściej:

• składa zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa,
• wnosi o orzeczenie obowiązku naprawienia szkody z art. 46 § 1 Kodeksu karnego,
• niezależnie od tego dochodzi zapłaty w sądzie cywilnym.

Jeżeli prokurator odmówi wszczęcia dochodzenia albo śledztwa lub je umorzy, pokrzywdzonemu przysługuje zażalenie na zasadach określonych w Kodeksie postępowania karnego. Termin i sposób zaskarżenia zależą od rodzaju rozstrzygnięcia oraz prawidłowego doręczenia pouczenia.

Jak udowodnić roszczenie, jeśli nie masz formalnej umowy?

Brak rozbudowanej, pisemnej umowy nie przekreśla sprawy. Umowa o remont może być zawarta także ustnie, a jej treść można wykazywać innymi dowodami. Zgodnie z art. 74 § 1 Kodeksu cywilnego niezachowanie formy pisemnej zastrzeżonej dla celów dowodowych nie powoduje nieważności czynności prawnej, choć może wywołać ograniczenia dowodowe – te jednak w relacjach konsumenckich i przy wykorzystaniu dokumentów prywatnych, wiadomości czy przelewów często nie blokują skutecznego dochodzenia roszczeń.

W Twojej sytuacji szczególnie ważne mogą być:

• oświadczenie właściciela firmy o przyjęciu pieniędzy,
• pieczątka firmowa, numer NIP, dane z rejestru,
• historia połączeń i wiadomości,
• potwierdzenia zakupu materiałów, jeśli były finansowane oddzielnie,
• zdjęcia pokazujące, co faktycznie wykonano.

Jeżeli wykonawca prowadzi działalność gospodarczą, warto pobrać aktualny wydruk z CEIDG lub KRS i ustalić prawidłowe dane pozwanego. Błędne oznaczenie strony pozwanej często wydłuża sprawę.

Przedawnienie roszczeń

Roszczenia z umowy przedawniają się po określonym czasie, dlatego nie warto zwlekać. Co do zasady termin przedawnienia wynosi 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – 3 lata, zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego. W praktyce przy sporach z wykonawcą trzeba każdorazowo ocenić, jaki dokładnie termin ma zastosowanie do danego roszczenia i od kiedy zaczął biec.

Jeżeli dochodzisz zwrotu świadczenia po odstąpieniu od umowy, odszkodowania za niewykonanie umowy lub roszczeń związanych z wadami robót, sposób liczenia terminu może się różnić. Dlatego w sprawach starszych dobrze jest przeanalizować dokumenty indywidualnie.

Co wybrać w praktyce?

Jeżeli zależy Ci przede wszystkim na odzyskaniu pieniędzy, zwykle najważniejsze są: dobrze sporządzone wezwanie do zapłaty, prawidłowe ustalenie roszczenia i szybkie złożenie pozwu. Postępowanie karne może pomóc, gdy okoliczności wskazują na świadome wyłudzenie, ale nie zastępuje automatycznie działań cywilnych.

W sprawach remontowych bardzo często kluczowe znaczenie ma rozróżnienie między:

• zaliczką i zadatkiem,
• niewykonaniem umowy i wadliwym wykonaniem,
• zwykłym konfliktem kontraktowym i oszustwem z art. 286 § 1 Kodeksu karnego.

Od tego zależy treść pisma do wykonawcy, rodzaj żądania i materiał dowodowy.

FAQ

Czy samo pokwitowanie przyjęcia pieniędzy wystarczy do pozwu?

Może wystarczyć jako ważny dowód, ale najlepiej dołączyć też przelewy, wiadomości, zdjęcia i dane świadków. Sąd ocenia cały materiał dowodowy, a nie tylko jeden dokument.

Czy mogę od razu zgłosić sprawę na policję?

Tak, jeśli okoliczności wskazują na możliwość oszustwa. Samo zgłoszenie karne nie wyklucza jednak konieczności dochodzenia zapłaty w sądzie cywilnym.

Czy mam pozywać firmę czy właściciela?

To zależy od formy działalności. Przy jednoosobowej działalności gospodarczej pozwanym jest przedsiębiorca – osoba fizyczna prowadząca działalność. Przy spółce pozwanym będzie spółka. Dane trzeba sprawdzić w CEIDG albo KRS.

Czy mogę żądać kosztów nowej ekipy remontowej?

Tak, jeżeli wykażesz, że były normalnym następstwem niewykonania lub wadliwego wykonania umowy, zgodnie z art. 361 § 1 i § 2 oraz art. 471 Kodeksu cywilnego.

Ile kosztuje pozew o zwrot pieniędzy?

Co do zasady 5% wartości przedmiotu sporu, nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 200 000 zł – zgodnie z art. 13 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Źródła

• art. 286 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 46 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 471, art. 481 § 1 i § 2, art. 494 § 1, art. 394 § 1, art. 361 § 1 i § 2, art. 635, art. 636 § 1, art. 637, art. 74 § 1, art. 118 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 27 § 1 i art. 34 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 13 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych