Donos do urzędu skarbowego a nieujawnione dochody

Jak napisać donos do urzędu skarbowego?

Przepisy podatkowe nie posługują się pojęciem donosu i nie przewidują jednego obowiązkowego wzoru takiego pisma. W praktyce jest to informacja przekazywana Krajowej Administracji Skarbowej o możliwych nieprawidłowościach podatkowych. Może trafić do naczelnika urzędu skarbowego, naczelnika urzędu celno-skarbowego albo innej jednostki KAS, która przekaże ją według właściwości.

Jeżeli chce Pan zgłosić, że przez kilka lat przekazywał Pan koledze pieniądze, a ma Pan podejrzenie, że nie zostały one rozliczone podatkowo, pismo powinno być rzeczowe i możliwie wolne od ocen. Organ podatkowy sam ocenia, czy opisane zdarzenia uzasadniają czynności sprawdzające, kontrolę podatkową, kontrolę celno-skarbową albo postępowanie podatkowe.

W piśmie warto podać przede wszystkim:

• dane osoby, której dotyczy zgłoszenie, jeżeli są znane: imię, nazwisko, adres, NIP albo PESEL, numer rachunku bankowego, miejsce prowadzenia działalności lub miejsce zamieszkania,
• okres, którego dotyczy sprawa, np. konkretne lata podatkowe i przybliżone miesiące przelewów,
• kwoty przekazywanej gotówki lub przelewów oraz tytuły przelewów, jeżeli były wpisywane,
• opis, za co pieniądze były przekazywane: udostępnienie pokoju, przechowywanie rzeczy, załatwianie spraw w kraju, organizowanie przejazdów, opłacanie rachunków,
• informację, jakie dowody posiada Pan do okazania, np. potwierdzenia przelewów, korespondencję, umowy, wiadomości SMS, e-maile, potwierdzenia płatności za ubezpieczenie lub przejazd.

Nie trzeba od razu kwalifikować podatkowo wszystkich zdarzeń. Wystarczy opisać, co się faktycznie działo. To organ podatkowy oceni, czy doszło do powstania przychodu, darowizny, zaległości podatkowej albo czynu zabronionego z Kodeksu karnego skarbowego.

Zobacz również: donos do US oraz skutki złożenia informacji do organów podatkowych.

Czy donos do US powinien zawierać dane osoby składającej?

Zgłoszenie może być podpisane albo anonimowe. Podpisane pismo zwykle ma większą wartość praktyczną, bo organ może wezwać zawiadamiającego do doprecyzowania faktów lub złożenia zeznań jako świadek. Anonimowe zgłoszenie również może zostać wykorzystane jako informacja operacyjna, ale organ ma mniejsze możliwości weryfikacji jego treści u źródła.

Trzeba jednak liczyć się z tym, że podanie własnych danych nie daje zawiadamiającemu statusu strony postępowania podatkowego prowadzonego wobec innej osoby. Stroną jest zasadniczo podatnik, którego praw i obowiązków dotyczy sprawa. Zawiadamiający nie ma więc roszczenia o wszczęcie kontroli, nie kieruje postępowaniem i zwykle nie otrzymuje informacji o jego wyniku.

Jeżeli organ uzna, że Pana wiedza ma znaczenie dowodowe, może wezwać Pana jako świadka. Wtedy trzeba mówić prawdę i przedstawić posiadane dokumenty. Warto więc już na etapie zgłoszenia oddzielić fakty od przypuszczeń: czym innym jest potwierdzony przelew na określoną kwotę, a czym innym domysł, że odbiorca nie rozliczył podatku.

Czy donos do urzędu skarbowego ma sens?

Takie zgłoszenie ma sens wtedy, gdy zawiera konkretne i sprawdzalne informacje. Największą wartość mają dane pozwalające organowi odtworzyć przepływ pieniędzy: numery rachunków, daty przelewów, kwoty, tytuły operacji, korespondencja i wskazanie, za co faktycznie płacono.

Nie należy jednak zakładać, że każde zgłoszenie automatycznie spowoduje kontrolę. KAS może wykorzystać informację od razu, połączyć ją z innymi danymi, odłożyć do analizy ryzyka albo uznać, że sama treść pisma nie uzasadnia dalszych czynności. Decyzja w tym zakresie należy do organu.

Jeżeli sprawa dotyczy przelewów dla znajomego, szczególnie istotne jest pokazanie, czy pieniądze były wynagrodzeniem za realną usługę, zapłatą za korzystanie z pokoju, darowizną, zwrotem kosztów poniesionych w Pana imieniu, czy mieszanką tych rozliczeń. Sama suma wpływów na rachunek nie przesądza jeszcze o rodzaju podatku.

Czy przekazane środki będą dochodem kolegi?

To zależy od podstawy przekazywania pieniędzy. Nie każda wpłata na rachunek bankowy jest automatycznie opodatkowanym dochodem. Dla organu znaczenie ma to, czy odbiorca otrzymał realne przysporzenie majątkowe, czy tylko wykonywał płatności w imieniu innej osoby i otrzymywał zwrot poniesionych kosztów.

Jeżeli kolega tylko opłacał Pana rachunki, ubezpieczenie komunikacyjne albo przejazd z lotniska, a otrzymywał dokładny zwrot wydatków, co do zasady nie powinno to być jego dochodem. Jeżeli jednak zatrzymywał część pieniędzy jako wynagrodzenie za pomoc, udostępniał pokój odpłatnie albo przechowywał rzeczy za ustaloną kwotę, organ może badać przychód z najmu, usług, działalności gospodarczej albo innych źródeł.

Nieujawnione dochody i podatek 75%

W starszych opracowaniach często mówiło się ogólnie o dochodzie z nieujawnionych źródeł. Obecnie ustawa o PIT reguluje tę materię w przepisach o przychodach nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach albo pochodzących ze źródeł nieujawnionych. Stawka zryczałtowanego podatku wynosi 75% podstawy opodatkowania.

Nie oznacza to jednak, że każda nieopisana wpłata na rachunek automatycznie podlega opodatkowaniu stawką 75%. Jeżeli organ ustali konkretny tytuł przychodu, np. najem, odpłatną usługę, działalność gospodarczą albo darowiznę, powinien rozważyć właściwy dla tego tytułu sposób opodatkowania. Stawka 75% ma znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy podatnik nie wykaże pokrycia wydatków lub przyrostu majątku w przychodach opodatkowanych albo legalnie nieopodatkowanych.

W Pana sprawie organ mógłby więc rozważać kilka wariantów. Część przelewów może być zwrotem kosztów, część wynagrodzeniem za pomoc, część opłatą za korzystanie z pokoju, a część ewentualnie darowizną. Dopiero po analizie dowodów da się ocenić, czy chodzi o zwykłą zaległość podatkową, podatek od darowizny, przychód z najmu lub usług, czy o nieujawnione dochody.

Jeżeli natomiast w sprawie pojawiałyby się pieniądze z działalności zabronionej albo z całkowicie ukrytego źródła, mogą dojść także skutki karnoskarbowe. Sam fakt, że ktoś osiągnął nielegalne dochody, nie zwalnia go z ryzyka podatkowego i odpowiedzialności za nierzetelne rozliczenia.

Darowizna, najem czy zwrot wydatków?

Jeżeli przekazywane kwoty były darowizną dla kolegi, trzeba rozważyć przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn. W przypadku osób niespokrewnionych zasadniczo chodzi o III grupę podatkową. Dodatkowo, jeżeli podatnik powoła się na niezgłoszoną darowiznę dopiero w toku czynności sprawdzających, kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej lub postępowania podatkowego, może mieć zastosowanie 20% stawka podatku od spadków i darowizn.

Jeżeli pieniądze były czynszem za korzystanie z pokoju, organ może badać rozliczenie najmu. Jeżeli były zapłatą za regularne usługi, może analizować, czy była to działalność zarobkowa, działalność gospodarcza albo inne źródło przychodu. W przypadku zwrotu wydatków kluczowe będzie wykazanie, że odbiorca nie wzbogacił się, lecz jedynie zapłacił coś za Pana i otrzymał zwrot tej samej kwoty.

Zobacz również: kontrola podatkowa po donosie.

Jakie dowody warto dołączyć do zgłoszenia?

Do zgłoszenia można dołączyć kopie dokumentów albo wskazać, że dokumenty są do okazania na wezwanie organu. Praktycznie najważniejsze są potwierdzenia przelewów, historia rachunku, tytuły przelewów, korespondencja z kolegą oraz dokumenty pokazujące, czy konkretne kwoty były zwrotem wydatków.

Jeżeli część pieniędzy dotyczyła opłat ponoszonych w Pana imieniu, warto uporządkować je w zestawieniu: data przelewu do kolegi, kwota, cel, dokument potwierdzający wydatek kolegi i ewentualna różnica między przelewem a kosztem. Tak przygotowany materiał ułatwi organowi ocenę, czy doszło do przysporzenia majątkowego u odbiorcy.

FAQ

Podstawy prawne i źródła

• Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa.
• Ustawa z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej.
• Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, w szczególności art. 25b–25g, w tym art. 25e dotyczący stawki 75%.
• Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, w szczególności art. 15 ust. 4.
• Ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy, w szczególności przepisy o uchylaniu się od opodatkowania i nierzetelnych deklaracjach.