Nieujawniony dochód z zagranicy a przedawnienie podatku

Rezydencja podatkowa i obowiązek rozliczenia dochodów zagranicznych

Pierwszym krokiem jest ustalenie, czy w latach uzyskiwania dochodów osoba była polskim rezydentem podatkowym. Zgodnie z art. 3 ustawy o PIT osoba mająca miejsce zamieszkania w Polsce podlega nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, czyli rozlicza w Polsce całość swoich dochodów bez względu na miejsce ich uzyskania. Za osobę mającą miejsce zamieszkania w Polsce uważa się zasadniczo osobę, która ma tu centrum interesów osobistych lub gospodarczych albo przebywa w Polsce dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

Jeżeli podatnik nie był polskim rezydentem, w Polsce rozlicza co do zasady tylko dochody osiągane na terytorium Polski. Jeżeli był polskim rezydentem, trzeba ustalić, w którym państwie powstał dochód, jakiego roku dotyczył, jaki charakter miał ten dochód oraz jaką metodę unikania podwójnego opodatkowania przewidywała wtedy właściwa umowa międzynarodowa. Może to być metoda wyłączenia z progresją albo metoda proporcjonalnego odliczenia. W praktyce nie wolno automatycznie zakładać, że wszystkie zarobki z Irlandii, Jersey, Wielkiej Brytanii czy innego państwa były w Polsce całkowicie obojętne podatkowo.

Jeżeli problem dotyczy pieniędzy zarobionych poza Polską i później przeniesionych albo utrzymywanych na zagranicznym rachunku, pomocne może być także omówienie podobnej sytuacji: legalizacja zagranicznych zarobków.

Czy dochody z pracy za granicą sprzed wielu lat są przedawnione?

Jeżeli chodzi o zwykłe zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych, podstawowa zasada z Ordynacji podatkowej jest taka, że zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Dla dochodów z pracy uzyskanych przed 2006 r. oznacza to, że z perspektywy 2026 r. typowe zobowiązanie w PIT jest już co do zasady przedawnione, chyba że w danej sprawie wystąpiły szczególne zdarzenia wpływające na bieg przedawnienia.

Trzeba jednak odróżnić przedawnienie zaległego PIT od późniejszej kontroli źródeł finansowania majątku. Jeżeli podatnik dzisiaj kupuje mieszkanie, przenosi duże kwoty do Polski albo organ widzi środki na zagranicznym rachunku, urząd może pytać, skąd pochodziły pieniądze. Wtedy znaczenie ma nie tylko to, czy dawny PIT można jeszcze wymierzyć, lecz także czy podatnik potrafi wykazać źródło, kwotę i okres uzyskania środków.

W sprawach dotyczących zakupu nieruchomości i pytań urzędu skarbowego o pochodzenie pieniędzy przydatne może być omówienie, jak wygląda weryfikacja źródeł majątku.

Podatek 75% od źródeł nieujawnionych

Obecnie przepisy o przychodach nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach i przychodach ze źródeł nieujawnionych znajdują się przede wszystkim w rozdziale 5a ustawy o PIT. Organ podatkowy nie opodatkowuje w takim trybie samego faktu posiadania rachunku za granicą. Bada, czy poniesione wydatki albo zgromadzone mienie mają pokrycie w przychodach opodatkowanych albo w przychodach nieopodatkowanych, których pochodzenie da się ustalić co do tytułu, kwoty i okresu.

Jeżeli podatnik nie wykaże legalnego i podatkowo wyjaśnionego źródła finansowania, podatek może wynieść 75% podstawy opodatkowania. Podstawą jest nadwyżka wydatku nad przychodami opodatkowanymi lub nieopodatkowanymi, a nie całe życie majątkowe podatnika. W toku postępowania ciężar wykazania przychodów stanowiących pokrycie wydatków zasadniczo spoczywa na podatniku, chyba że dane są znane organowi z urzędu albo możliwe do ustalenia z rejestrów i ewidencji.

Istotne jest również to, że przepisy uznają za przychody nieopodatkowane także takie środki, których pochodzenie zostało ustalone i które były objęte właściwym podatkiem, ale zobowiązanie wygasło wskutek przedawnienia. Dlatego w praktyce przedawnienie może pomóc, ale tylko wtedy, gdy podatnik jest w stanie udowodnić, z jakiego źródła, w jakiej kwocie i w jakim okresie uzyskał pieniądze.

Więcej o podobnym ryzyku opisuje materiał dotyczący sytuacji, gdy organ analizuje nieujawnione dochody i dawne wpływy pieniężne.

Automatyczna wymiana informacji CRS i FATCA

W starszych omówieniach spotyka się twierdzenie, że wymiana informacji dotyczyła głównie odsetek od pieniędzy zgromadzonych na rachunkach. To ujęcie jest obecnie zbyt wąskie. Polska uczestniczy w systemach automatycznej wymiany informacji podatkowych, w tym CRS oraz FATCA. Dzięki nim Krajowa Administracja Skarbowa może otrzymywać informacje o rachunkach finansowych, ich posiadaczach, saldach, określonych przychodach finansowych i innych danych raportowanych przez instytucje finansowe.

Informacja z banku zagranicznego albo funduszu inwestycyjnego nie oznacza automatycznie, że trzeba zapłacić zaległy podatek od dawnych zarobków. Może jednak spowodować wezwanie do wyjaśnień, sprawdzenie rezydencji podatkowej, porównanie zgromadzonego majątku z deklarowanymi dochodami oraz analizę, czy środki były opodatkowane albo korzystały ze zwolnienia.

Jakie dokumenty warto przygotować?

Największe znaczenie mają dokumenty pozwalające powiązać obecny majątek z dawnym źródłem finansowania. Mogą to być w szczególności umowy o pracę, paski wynagrodzeń, zagraniczne zeznania podatkowe, decyzje lub potwierdzenia rozliczeń z obcym urzędem, wyciągi bankowe, potwierdzenia przelewów, dokumenty funduszu inwestycyjnego, historia rachunku, potwierdzenia zamknięcia lokat, a także dokumenty pokazujące, gdzie podatnik miał centrum interesów życiowych w danym okresie.

Jeżeli dokumentów nie ma, warto próbować je odtworzyć: zwrócić się do banku, pracodawcy, funduszu, zagranicznego organu podatkowego albo archiwum instytucji finansowej. Nie należy natomiast tworzyć dokumentów pozornych ani dopasowywać wyjaśnień do kwot bez pokrycia w dowodach. W sprawach o źródła nieujawnione spójność dokumentów, dat i przepływów pieniężnych bywa ważniejsza niż samo ogólne twierdzenie, że pieniądze pochodzą z pracy sprzed lat.

Korekta zeznania i czynny żal

Jeżeli okaże się, że dochód zagraniczny nie jest przedawniony i powinien był zostać rozliczony w Polsce, należy rozważyć złożenie korekty zeznania, zapłatę podatku z odsetkami oraz ewentualnie czynny żal albo inne rozwiązanie przewidziane w Kodeksie karnym skarbowym. Czynny żal nie jest jednak uniwersalną ochroną. Co do zasady musi zostać złożony odpowiednio wcześnie, ujawniać istotne okoliczności czynu i wiązać się z wykonaniem zaległego obowiązku, jeżeli taki obowiązek nadal istnieje.

Jeżeli zobowiązanie jest już przedawnione, sprawa wymaga ostrożności. Nie zawsze sensowne jest składanie korekt i wpłacanie kwot, których organ nie może już skutecznie dochodzić. Czasem ważniejsze jest przygotowanie dokumentacji pochodzenia majątku i argumentacji na wypadek wezwania. Ocena zależy od roku uzyskania dochodu, państwa źródła, rezydencji podatkowej, rodzaju dochodu, dotychczasowych deklaracji i tego, czy organ wszczął już czynności.

FAQ

Czy urząd skarbowy może dostać informację o zagranicznym koncie?

Tak. W ramach automatycznej wymiany informacji podatkowych KAS może otrzymywać dane o rachunkach finansowych z państw uczestniczących w wymianie. Zakres danych jest szerszy niż same odsetki bankowe.

Czy informacja o koncie automatycznie oznacza podatek do zapłaty?

Nie. Samo posiadanie rachunku nie jest jeszcze dochodem. Organ może jednak pytać o źródło pieniędzy, rezydencję podatkową, historię wpływów oraz to, czy dochody były opodatkowane lub zwolnione z podatku.

Czy dochody sprzed 2006 r. są już przedawnione?

W typowej sprawie zaległy PIT od dochodów z tamtego okresu jest obecnie przedawniony. Trzeba jednak sprawdzić indywidualnie, czy nie wystąpiły zdarzenia zawieszające albo przerywające bieg przedawnienia oraz czy problem nie dotyczy późniejszych wydatków finansowanych z tych środków.

Czy przedawnione dochody mogą wyjaśniać zakup mieszkania?

Tak, ale trzeba wykazać ich pochodzenie. Przychody, których źródło, kwota i okres uzyskania są ustalone, mogą być potraktowane jako przychody nieopodatkowane, jeżeli zobowiązanie wygasło wskutek przedawnienia. Bez dokumentów taka argumentacja będzie znacznie słabsza.

Kiedy grozi podatek 75%?

Podatek 75% grozi wtedy, gdy organ ustali przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach albo przychody ze źródeł nieujawnionych. W praktyce chodzi o sytuację, w której wydatki lub majątek nie mają pokrycia w dochodach opodatkowanych albo podatkowo wyjaśnionych.

Czy dochody z Irlandii zawsze były zwolnione w Polsce?

Nie należy przyjmować tego automatycznie. Sposób rozliczenia zależy od roku uzyskania dochodu, treści obowiązującej wtedy umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, rodzaju dochodu i rezydencji podatkowej. Dla każdego roku trzeba sprawdzić właściwe przepisy.

Czy czynny żal zawsze chroni przed odpowiedzialnością karnoskarbową?

Nie. Czynny żal musi spełniać warunki z Kodeksu karnego skarbowego i powinien być złożony zanim organ skutecznie ujawni czyn. W sprawach przedawnionych albo już badanych przez urząd trzeba najpierw ustalić, czy czynny żal ma sens i czy może być skuteczny.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, w szczególności art. 3 oraz rozdział 5a dotyczący przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach i przychodów ze źródeł nieujawnionych: ISAP.
• Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, w szczególności art. 68 i art. 70: ISAP.
• Ustawa z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy, w szczególności art. 16 i art. 54: ISAP.
• Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o wymianie informacji podatkowych z innymi państwami: ISAP.
• Ministerstwo Finansów, informacje o rozliczaniu dochodów z pracy wykonywanej za granicą: podatki.gov.pl.
• Ministerstwo Finansów, automatyczna wymiana informacji podatkowych CRS/FATCA: podatki.gov.pl.