Usługi opiekuńcze w Niemczech a VAT

Usługi opiekuńcze w Niemczech a polski VAT

W przypadku usług opiekuńczych wykonywanych w Niemczech przez polską firmę najpierw należy ustalić miejsce świadczenia usługi. Dopiero potem można odpowiedzieć na pytanie, czy należy wykazać polski VAT, zastosować zwolnienie, czy potraktować usługę jako niepodlegającą opodatkowaniu w Polsce.

Dla usług świadczonych na rzecz osób niebędących podatnikami, czyli najczęściej osób prywatnych lub rodzin zlecających opiekę, podstawową zasadę określa art. 28c ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. Zgodnie z tym przepisem miejscem świadczenia usług na rzecz podmiotów niebędących podatnikami jest miejsce, w którym usługodawca posiada siedzibę działalności gospodarczej.

W praktyce usługi opiekuńcze w Niemczech a VAT trzeba analizować przez pryzmat miejsca świadczenia usługi, statusu nabywcy oraz ewentualnego zwolnienia z VAT. Oznacza to, że jeżeli polska firma świadczy opiekę bezpośrednio na rzecz osoby prywatnej mieszkającej w Niemczech, miejscem opodatkowania jest zasadniczo Polska. Nie przesądza to jednak automatycznie o naliczeniu podatku według stawki 23%, ponieważ usługi opiekuńcze mogą korzystać ze zwolnienia z VAT.

Zwolnienie z VAT dla usług opieki

Najważniejszy przepis to art. 43 ust. 1 pkt 23 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. Zwalnia on od VAT usługi opieki nad osobami niepełnosprawnymi, przewlekle chorymi lub osobami w podeszłym wieku, świadczone w miejscu ich zamieszkania przez podmioty inne niż wymienione w art. 43 ust. 1 pkt 22 tej ustawy, oraz dostawę towarów ściśle z tymi usługami związaną.

Przepis obejmuje więc typowe usługi opieki domowej, jeżeli rzeczywistym celem świadczenia jest opieka nad osobą starszą, chorą przewlekle albo niepełnosprawną w jej miejscu zamieszkania. Nie jest wystarczające samo nazwanie umowy usługą opiekuńczą. Znaczenie ma faktyczny zakres czynności, stan osoby objętej opieką oraz miejsce wykonywania usługi.

W praktyce usługi opieki mogą obejmować pomoc przy higienie, ubieraniu, przygotowaniu posiłków, podawaniu leków zgodnie z zaleceniami, towarzyszeniu w codziennych czynnościach, robieniu zakupów czy utrzymaniu podstawowego porządku. Jeżeli czynności te tworzą jedno świadczenie, którego elementem dominującym jest opieka, zwolnienie może objąć całość usługi.

Kiedy zwolnienie nie obejmie całego świadczenia?

Zwolnienie z art. 43 ust. 1 pkt 23 ustawy o VAT trzeba stosować ostrożnie. Zgodnie z art. 43 ust. 17 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług zwolnienie nie ma zastosowania do dostawy towarów lub świadczenia usług ściśle związanych z usługami podstawowymi, jeżeli nie są one niezbędne do wykonania usługi podstawowej albo ich głównym celem jest osiągnięcie dodatkowego dochodu przez podatnika przez konkurencyjne wykonywanie tych czynności wobec podatników niekorzystających ze zwolnienia.

Z kolei art. 43 ust. 17a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług wskazuje, że zwolnienia dotyczące świadczeń ściśle związanych z usługą podstawową mają zastosowanie, jeżeli świadczenia te są dokonywane przez podmioty świadczące usługę podstawową.

W praktyce oznacza to, że podstawowe sprzątanie pokoju osoby podopiecznej, przygotowanie posiłku czy zakupy nie muszą wyłączać zwolnienia, jeżeli są pomocnicze wobec opieki. Inaczej może być, gdy firma faktycznie świadczy przede wszystkim sprzątanie, usługi hotelowe, transportowe lub pośrednictwo w znalezieniu opiekunki, a opieka jest tylko elementem ubocznym lub marketingowym.

Usługi dla osoby prywatnej a usługi dla niemieckiej firmy

Kluczowa różnica dotyczy statusu nabywcy. Jeżeli odbiorcą usługi jest osoba prywatna, stosuje się zasadę z art. 28c ust. 1 ustawy o VAT. Jeżeli jednak odbiorcą jest niemiecka firma, agencja opiekuńcza albo inny podmiot będący podatnikiem, należy zastosować art. 28b ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. Zgodnie z tym przepisem miejscem świadczenia usług na rzecz podatnika jest miejsce, w którym usługobiorca posiada siedzibę działalności gospodarczej, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie.

Definicję podatnika na potrzeby ustalania miejsca świadczenia zawiera art. 28a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. Obejmuje ona między innymi podmioty wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, bez względu na cel lub rezultat tej działalności.

Jeżeli więc polska firma zawiera umowę z niemiecką agencją będącą podatnikiem, usługa może nie podlegać opodatkowaniu VAT w Polsce. Wtedy trzeba sprawdzić niemieckie przepisy o podatku od wartości dodanej oraz obowiązki dokumentacyjne po stronie polskiego usługodawcy. W podobnych sprawach dotyczących miejsca świadczenia przy działalności transgranicznej przydatne może być omówienie: usługi za granicą.

Faktura, VAT-UE i dokumentowanie usługi

Jeżeli usługa jest świadczona na rzecz osoby prywatnej i podlega opodatkowaniu w Polsce, ale korzysta ze zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 23 ustawy o VAT, faktura powinna wskazywać podstawę zwolnienia, jeżeli podatnik wystawia fakturę. Obowiązek wskazania podstawy zwolnienia wynika z art. 106e ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.

Jeżeli usługa jest świadczona na rzecz niemieckiego podatnika i miejscem świadczenia jest Niemcy na podstawie art. 28b ust. 1 ustawy o VAT, polska faktura co do zasady nie wykazuje polskiego VAT. W określonych przypadkach faktura powinna zawierać wyrazy "odwrotne obciążenie", o czym stanowi art. 106e ust. 1 pkt 18 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.

Dodatkowo, jeżeli polski podatnik świadczy na rzecz podatnika z innego państwa Unii Europejskiej usługę, do której stosuje się art. 28b ustawy o VAT, może powstać obowiązek wykazania usługi w informacji podsumowującej VAT-UE. Wynika to z art. 100 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. Rejestrację jako podatnik VAT UE reguluje natomiast art. 97 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.

Umowy z opiekunkami a VAT

Fakt, że usługi wykonują osoby zatrudnione na podstawie umowy zlecenia, nie przesądza samodzielnie o opodatkowaniu VAT. Dla VAT istotne jest to, kto świadczy usługę na rzecz klienta, kto jest stroną umowy z klientem oraz jaki jest charakter świadczenia. Jeżeli usługodawcą wobec klienta jest polska firma, to ona rozlicza usługę według zasad ustawy o VAT.

Delegowanie zleceniobiorców do Niemiec może natomiast powodować odrębne obowiązki z zakresu prawa pracy, ubezpieczeń społecznych, koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz niemieckich regulacji administracyjnych. Nie zmienia to automatycznie miejsca świadczenia dla celów VAT, ale w praktyce powinno być ocenione razem z modelem wykonywania usług.

FAQ

Podsumowanie

Usługi opiekuńcze świadczone przez polską firmę w Niemczech wymagają odrębnego ustalenia miejsca świadczenia i podstawy ewentualnego zwolnienia. Przy usługach dla osób prywatnych miejscem opodatkowania jest zwykle Polska na podstawie art. 28c ust. 1 ustawy o VAT, ale usługa może korzystać ze zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 23 ustawy o VAT. Przy usługach dla niemieckich podatników zasadniczo stosuje się art. 28b ust. 1 ustawy o VAT, co może oznaczać brak polskiego VAT i obowiązki związane z rozliczeniem transgranicznym.

Źródła

• Art. 28a, art. 28b ust. 1, art. 28c ust. 1, art. 43 ust. 1 pkt 22 i 23, art. 43 ust. 17 i 17a, art. 97, art. 100 ust. 1 pkt 4 oraz art. 106e ust. 1 pkt 18 i 19 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.
• Interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 9 grudnia 2016 r., sygn. 2461-IBPP1.4512.634.2016.2.ES.
• Interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z 5 maja 2014 r., sygn. ILPP2/443-130/14-4/JK.