Wezwanie do zwrotu pożyczki

Jak odzyskać pieniądze pożyczone znajomej?

Jeżeli przekazałeś znajomej pieniądze z obowiązkiem ich zwrotu, co do zasady doszło do zawarcia umowy pożyczki. Zgodnie z art. 720 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

W praktyce pierwszym krokiem powinno być zebranie dowodów, a następnie wysłanie do dłużnika pisemnego wezwania do zapłaty. Jeżeli termin zwrotu pożyczki nie był ustalony, wezwanie powinno jednocześnie zawierać wypowiedzenie pożyczki, ponieważ art. 723 Kodeksu cywilnego przewiduje wtedy 6-tygodniowy termin na zwrot pieniędzy od chwili wypowiedzenia.

Jeżeli część pieniędzy została przelana bezpośrednio na rachunek spółdzielni mieszkaniowej w interesie znajomej, potwierdzenie przelewu jest ważnym dowodem. Warto jednak wykazać nie tylko sam przelew, lecz także to, że strony umówiły się na zwrot pieniędzy. Pomocne będą wiadomości, rozmowy, potwierdzenia uznania długu, prośby o odroczenie spłaty albo jakiekolwiek informacje, z których wynika, że znajoma traktowała przekazane kwoty jako pożyczkę, a nie darowiznę.

Czy pożyczka bez pisemnej umowy jest ważna?

Tak, pożyczka bez klasycznej umowy na piśmie może być ważna. Trzeba jednak odróżnić ważność umowy od możliwości jej udowodnienia w sądzie. Aktualnie art. 720 § 2 Kodeksu cywilnego stanowi, że umowa pożyczki, której wartość przekracza 1000 zł, wymaga zachowania formy dokumentowej.

Forma dokumentowa została uregulowana w art. 77² Kodeksu cywilnego. Do jej zachowania wystarcza złożenie oświadczenia woli w postaci dokumentu w sposób umożliwiający ustalenie osoby składającej oświadczenie. Dokumentem jest natomiast nośnik informacji umożliwiający zapoznanie się z jej treścią, co wynika z art. 77³ Kodeksu cywilnego. W praktyce dokumentem mogą być między innymi e-mail, SMS, komunikator internetowy, potwierdzenie przelewu z opisem, skan, nagranie albo inny nośnik informacji, jeżeli pozwala ustalić treść oświadczeń stron.

Jeżeli forma dokumentowa nie została zachowana, zastosowanie ma art. 74 § 1 Kodeksu cywilnego. Przepis ten ogranicza w sporze możliwość powoływania dowodu z zeznań świadków lub przesłuchania stron na fakt dokonania czynności. Ograniczenie to nie jest jednak bezwzględne. Zgodnie z art. 74 § 2 Kodeksu cywilnego dowód ze świadków albo z przesłuchania stron jest dopuszczalny między innymi wtedy, gdy fakt dokonania czynności prawnej został uprawdopodobniony za pomocą dokumentu.

Jeżeli masz podobny problem, przydatne może być także omówienie sytuacji, gdy występuje brak umowy pożyczki pisemnej albo gdy sporna jest sama pożyczka bez umowy.

Jakie dowody zebrać przed wezwaniem do zapłaty?

Ciężar udowodnienia pożyczki spoczywa na osobie, która dochodzi zwrotu pieniędzy. Wynika to z art. 6 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. W procesie cywilnym znaczenie ma także art. 232 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, zgodnie z którym strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne.

W sprawie o zwrot pożyczki warto przygotować przede wszystkim:

• potwierdzenia przelewów na rachunek dłużnika albo na rachunek osoby trzeciej, na przykład spółdzielni mieszkaniowej, jeżeli przelew był wykonany na prośbę dłużnika;
• historię korespondencji SMS, e-mail, komunikatorów internetowych lub listów, w której dłużnik prosi o pożyczkę, potwierdza dług, obiecuje spłatę albo wskazuje termin zwrotu;
• potwierdzenie wypłaty gotówki z banku, jeżeli część pożyczki została przekazana gotówką;
• dane świadków, którzy byli obecni przy przekazaniu pieniędzy albo słyszeli ustalenia stron;
• notatkę z chronologią zdarzeń: daty przekazania pieniędzy, kwoty, cel pożyczki, rozmowy o spłacie i próby polubownego odzyskania długu.

Przy gotówce sama wypłata z banku nie przesądza jeszcze, że pieniądze trafiły do dłużnika jako pożyczka. Może jednak wzmocnić całość materiału dowodowego, zwłaszcza gdy łączy się z wiadomościami, zeznaniami świadków lub późniejszymi deklaracjami dłużnika o spłacie.

Pożyczka bez ustalonego terminu zwrotu

Jeżeli strony nie ustaliły konkretnego terminu zwrotu, pożyczkodawca nie powinien od razu składać pozwu bez wcześniejszego wypowiedzenia pożyczki. Art. 723 Kodeksu cywilnego stanowi, że jeżeli termin zwrotu pożyczki nie jest oznaczony, dłużnik obowiązany jest zwrócić pożyczkę w ciągu 6 tygodni po wypowiedzeniu przez dającego pożyczkę.

Wypowiedzenie nie musi zawierać skomplikowanej formuły, ale powinno jednoznacznie wskazywać, że pożyczkodawca żąda zwrotu pożyczki. Dla celów dowodowych najlepiej wysłać je listem poleconym za potwierdzeniem nadania i odbioru, ewentualnie doręczyć osobiście za pisemnym pokwitowaniem. Można też dodatkowo wysłać skan lub zdjęcie pisma e-mailem albo komunikatorem, ale podstawowym dowodem doręczenia powinien być dokument pozwalający wykazać, kiedy dłużnik mógł zapoznać się z treścią oświadczenia.

Co powinno zawierać wezwanie do zwrotu pożyczki?

Wezwanie do zapłaty powinno być konkretne. Warto unikać ogólnych próśb o oddanie pieniędzy, bo w razie sporu sądowego istotne będzie, czy dłużnik wiedział, jakiej kwoty, z jakiego tytułu i w jakim terminie żąda pożyczkodawca.

Odsetek za opóźnienie można żądać na podstawie art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego. Jeżeli strony nie ustaliły wysokości odsetek za opóźnienie, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie zgodnie z art. 481 § 2 Kodeksu cywilnego.

Kiedy złożyć pozew o zapłatę?

Pozew o zapłatę warto złożyć po bezskutecznym upływie terminu wskazanego w wezwaniu. Jeżeli termin zwrotu pożyczki był ustalony, roszczenie staje się wymagalne po jego nadejściu. Jeżeli terminu nie ustalono, przy pożyczce zastosowanie ma art. 723 Kodeksu cywilnego, czyli obowiązek zwrotu powstaje po upływie 6 tygodni od wypowiedzenia.

Pozew powinien spełniać wymogi pisma procesowego oraz pozwu określone w art. 126 i art. 187 Kodeksu postępowania cywilnego. Trzeba w nim wskazać między innymi strony, żądaną kwotę, odsetki, okoliczności faktyczne, dowody i wnioski. W sprawach o prawa majątkowe właściwość sądu zależy od wartości przedmiotu sporu. Zgodnie z art. 17 pkt 4 Kodeksu postępowania cywilnego sąd okręgowy rozpoznaje sprawy o prawa majątkowe, gdy wartość przedmiotu sporu przewyższa 100 000 zł, z wyjątkami przewidzianymi w tym przepisie. Sprawy o niższej wartości co do zasady trafiają do sądu rejonowego.

Opłata sądowa od pozwu w zwykłej sprawie o zapłatę wynosi 5% wartości przedmiotu sporu, nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 200 000 zł, co wynika z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Jeżeli sprawa podlega postępowaniu uproszczonemu, zastosowanie mogą mieć opłaty stałe przewidziane w art. 28 tej ustawy.

W sprawach o pożyczki prywatne pomocne mogą być również materiały o sytuacji, gdy problemem jest pożyczka od kolegi, a także o tym, co dzieje się, gdy istnieje pożyczka u zmarłego. Jeżeli natomiast sprawa dotyczy zobowiązania bankowego, inną instytucją jest przepisanie kredytu na inną osobę.

Przedawnienie roszczenia o zwrot pożyczki

Przy pożyczce trzeba pilnować terminu przedawnienia. Zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej 3 lata. Koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż 2 lata.

Jeżeli termin zwrotu pożyczki był ustalony, bieg przedawnienia należy zasadniczo liczyć od dnia wymagalności roszczenia. Jeżeli termin zwrotu nie był ustalony i wymagalność zależy od działania pożyczkodawcy, znaczenie ma także art. 120 § 1 zdanie drugie Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie. Dlatego nie warto zwlekać latami z wypowiedzeniem pożyczki i wezwaniem do zapłaty.

Czy można zgłosić sprawę na policję?

Nie każda niezwrócona pożyczka jest przestępstwem. Zasadniczo brak spłaty pożyczki jest sprawą cywilną. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa może mieć sens wtedy, gdy istnieją konkretne dowody, że pożyczkobiorca już w chwili uzyskiwania pieniędzy wprowadzał pożyczkodawcę w błąd i nie zamierzał oddać pieniędzy. W takim wypadku może wchodzić w grę art. 286 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, który dotyczy oszustwa.

Jeżeli jednak dłużnik początkowo chciał spłacić pożyczkę, a później utracił możliwość zapłaty, samo niewykonanie zobowiązania nie wystarcza zwykle do odpowiedzialności karnej. Wtedy podstawową drogą pozostaje wezwanie do zapłaty, pozew cywilny i egzekucja komornicza po uzyskaniu tytułu wykonawczego.

FAQ

Podsumowanie

W opisanej sytuacji najlepszym rozwiązaniem jest przygotowanie dowodów, wysłanie do znajomej pisemnego wypowiedzenia pożyczki i wezwania do zapłaty, a po upływie 6 tygodni od doręczenia pisma – złożenie pozwu o zapłatę, jeżeli dłużniczka nadal nie zwróci pieniędzy. Przy kwotach przelanych na rachunek spółdzielni kluczowe będą potwierdzenia przelewów oraz dowody, że przelewy wykonano na prośbę znajomej i z obowiązkiem zwrotu. Przy gotówce trzeba oprzeć się na szerszym zestawie dowodów, zwłaszcza korespondencji, wypłacie z banku i ewentualnych świadkach.

Źródła

• Art. 6, art. 74 § 1-2, art. 77², art. 77³, art. 118, art. 120 § 1, art. 481 § 1-2, art. 720 § 1-2 oraz art. 723 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 126, art. 187, art. 232, art. 505¹ oraz art. 17 pkt 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 13 ust. 1 oraz art. 28 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
• Art. 286 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.