Jazda po alkoholu i dobrowolne poddanie się karze

Jazda po alkoholu: przestępstwo czy wykroczenie?

Kluczowe jest ustalenie, czy kierowca znajdował się w stanie po użyciu alkoholu, czy w stanie nietrzeźwości. Zgodnie z art. 115 § 16 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny stan nietrzeźwości zachodzi, gdy zawartość alkoholu we krwi przekracza 0,5 promila albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość, albo gdy zawartość alkoholu w 1 dm3 wydychanego powietrza przekracza 0,25 mg albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość. Znaczenie może mieć nawet bardzo krótki przejazd, dlatego osobno analizujemy przypadek obejmujący przeparkowanie samochodu po alkoholu.

Jeżeli wynik wynosi 0,9 promila alkoholu we krwi, mamy do czynienia ze stanem nietrzeźwości. Jeżeli natomiast alkomat wskazał 0,9 mg/dm3 alkoholu w wydychanym powietrzu, jest to wynik odpowiadający w przybliżeniu około 1,8-1,9 promila alkoholu we krwi. W sprawach karnych trzeba więc dokładnie sprawdzić protokół badania, jednostkę pomiaru, godzinę badania i wyniki kolejnych pomiarów.

Prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości stanowi przestępstwo z art. 178a § 1 Kodeksu karnego. Dla porównania, prowadzenie pojazdu po użyciu alkoholu, czyli co do zasady przy wyniku od 0,2 do 0,5 promila alkoholu we krwi albo od 0,1 do 0,25 mg/dm3 w wydychanym powietrzu, jest wykroczeniem z art. 87 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń.

Jaka kara grozi za prowadzenie samochodu w stanie nietrzeźwości?

Art. 178a § 1 Kodeksu karnego stanowi, że kto, znajdując się w stanie nietrzeźwości albo pod wpływem środka odurzającego, prowadzi pojazd mechaniczny w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Aktualne brzmienie przepisu jest surowsze niż dawniej. Obecnie art. 178a § 1 Kodeksu karnego przewiduje jako karę zasadniczą pozbawienie wolności do 3 lat. Nie oznacza to jednak automatycznie, że w każdej pierwszej sprawie kierowca trafi do zakładu karnego. W typowych sprawach, zwłaszcza gdy sprawca nie był wcześniej karany, przyznaje się do winy, stężenie alkoholu nie jest bardzo wysokie, a skutki zdarzenia ograniczyły się do kolizji bez osób rannych, w praktyce rozważa się łagodniejsze rozstrzygnięcia.

Podstawą prawną do orzeczenia zamiast kary pozbawienia wolności grzywny albo kary ograniczenia wolności może być art. 37a § 1 Kodeksu karnego, jeżeli przestępstwo jest zagrożone wyłącznie karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 8 lat, a okoliczności sprawy pozwalają na takie rozstrzygnięcie. Decyzja zależy od sądu i od całokształtu sprawy, w tym od stężenia alkoholu, sposobu jazdy, skutków kolizji, dotychczasowej karalności i postawy oskarżonego.

Czy zakaz prowadzenia pojazdów jest obowiązkowy?

Tak. Przy skazaniu za czyn z art. 178a § 1 Kodeksu karnego sąd musi orzec zakaz prowadzenia pojazdów na podstawie art. 42 § 2 Kodeksu karnego. Przepis ten nakazuje orzec zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych albo pojazdów mechanicznych określonego rodzaju, jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji był w stanie nietrzeźwości, pod wpływem środka odurzającego albo zbiegł z miejsca zdarzenia.

Zakaz w takiej sprawie nie może być krótszy niż 3 lata. Wynika to z art. 42 § 2 Kodeksu karnego. Górną granicę okresowego zakazu wyznacza art. 43 § 1 Kodeksu karnego, zgodnie z którym zakaz prowadzenia pojazdów orzeka się w latach, od roku do 15 lat, chyba że ustawa stanowi inaczej. W sprawie z art. 178a § 1 Kodeksu karnego realny zakres wynosi więc od 3 do 15 lat.

Jeżeli policja zatrzymała prawo jazdy od razu po zdarzeniu, okres faktycznego zatrzymania dokumentu podlega zaliczeniu na poczet orzeczonego zakazu na podstawie art. 63 § 4 Kodeksu karnego. Warto dopilnować, aby w aktach sprawy znajdowała się informacja o dacie zatrzymania prawa jazdy, bo ma to znaczenie dla wyliczenia końca zakazu.

Dobrowolne poddanie się karze nie pozwala uniknąć zakazu prowadzenia pojazdów. Może natomiast pomóc w uzgodnieniu z prokuratorem najniższego ustawowego okresu, czyli 3 lat, jeżeli okoliczności sprawy na to pozwalają.

Świadczenie pieniężne i koszty sprawy

Po skazaniu za przestępstwo z art. 178a § 1 Kodeksu karnego sąd ma obowiązek orzec świadczenie pieniężne na podstawie art. 43a § 2 Kodeksu karnego. Przy pierwszym takim czynie minimalna kwota wynosi 5000 zł. Świadczenie to orzeka się na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.

Oprócz świadczenia pieniężnego mogą pojawić się koszty sądowe i opłata. Ich wysokość zależy od rodzaju kary, wysokości grzywny, kosztów postępowania i decyzji sądu. Jeżeli sytuacja majątkowa oskarżonego jest trudna, można wnosić o zwolnienie od kosztów sądowych w całości albo w części na podstawie art. 624 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.

Kolizja po alkoholu: dlaczego skutki zdarzenia są ważne?

Jeżeli doszło wyłącznie do uszkodzenia pojazdu, ogrodzenia, znaku drogowego albo innego mienia, a nikt nie doznał obrażeń ciała powodujących naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia trwający dłużej niż 7 dni, sprawa zwykle dotyczy przestępstwa z art. 178a § 1 Kodeksu karnego oraz ewentualnej odpowiedzialności za spowodowanie zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Wykroczenie spowodowania zagrożenia w ruchu drogowym reguluje art. 86 § 1 i § 2 Kodeksu wykroczeń.

Inaczej jest, gdy pokrzywdzony odniósł obrażenia skutkujące naruszeniem czynności narządu ciała albo rozstrojem zdrowia na okres powyżej 7 dni. Wtedy może wchodzić w grę wypadek z art. 177 § 1 Kodeksu karnego, a prowadzenie w stanie nietrzeźwości może zaostrzać odpowiedzialność na podstawie art. 178 § 1 Kodeksu karnego. W takim wariancie ryzyko procesowe jest znacznie większe i nie należy opierać strategii wyłącznie na typowych rozstrzygnięciach z art. 178a § 1 Kodeksu karnego.

Jeżeli potrzebne jest ustalenie skutków dla poszkodowanych albo kontakt z pokrzywdzonym, pomocny może być materiał zawierający informacje o stanie zdrowia poszkodowanego po wypadku. W innych sytuacjach, gdy alkohol występował w tle, ale nie było klasycznego prowadzenia pojazdu, warto porównać materiał o spaniu w samochodzie po alkoholu.

Dobrowolne poddanie się karze: kiedy i jak złożyć wniosek?

Dobrowolne poddanie się karze, potocznie nazywane skazaniem bez rozprawy, jest uregulowane przede wszystkim w art. 335 Kodeksu postępowania karnego. Zgodnie z art. 335 § 1 Kodeksu postępowania karnego, jeżeli podejrzany przyznaje się do winy, jego wyjaśnienia nie budzą wątpliwości, okoliczności popełnienia przestępstwa są jasne, a postawa podejrzanego wskazuje, że cele postępowania zostaną osiągnięte, prokurator może wystąpić do sądu z wnioskiem o wydanie wyroku skazującego i orzeczenie uzgodnionych kar oraz środków bez przeprowadzania rozprawy.

W praktyce warto powiedzieć już podczas przesłuchania na policji albo w prokuraturze, że chce się uzgodnić karę w trybie art. 335 Kodeksu postępowania karnego. Samo oświadczenie nie wystarczy jednak automatycznie. Trzeba uzgodnić z prokuratorem konkretną propozycję: rodzaj kary, wysokość grzywny albo zakres ograniczenia wolności, okres zakazu prowadzenia pojazdów, świadczenie pieniężne i ewentualne inne rozstrzygnięcia.

Jeżeli akt oskarżenia został już wniesiony, możliwe jest także złożenie wniosku o dobrowolne poddanie się karze na rozprawie na podstawie art. 387 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Wniosek można złożyć do chwili zakończenia pierwszego przesłuchania wszystkich oskarżonych na rozprawie głównej. Sąd może uwzględnić taki wniosek, jeżeli okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości, cele postępowania zostaną osiągnięte mimo nieprzeprowadzenia rozprawy w całości, a prokurator i pokrzywdzony nie sprzeciwią się temu w granicach określonych przez przepisy.

Więcej o samej procedurze skazania bez rozprawy znajdziesz w materiale o dobrowolnym poddaniu się karze.

Jaką karę można zaproponować prokuratorowi?

W typowej pierwszej sprawie z art. 178a § 1 Kodeksu karnego można próbować uzgodnić rozwiązanie możliwie najmniej dotkliwe, ale mieszczące się w ustawie. Najczęściej rozmowa dotyczy: grzywny przy zastosowaniu art. 37a § 1 Kodeksu karnego, ewentualnie kary ograniczenia wolności, zakazu prowadzenia pojazdów na minimalny okres 3 lat oraz świadczenia pieniężnego w minimalnej kwocie 5000 zł.

Grzywna w prawie karnym jest wymierzana w stawkach dziennych. Zgodnie z art. 33 § 1 Kodeksu karnego grzywnę wymierza się w stawkach dziennych, określając liczbę stawek i wysokość jednej stawki. Zgodnie z art. 33 § 3 Kodeksu karnego stawka dzienna nie może być niższa niż 10 zł ani wyższa niż 2000 zł, a sąd ustala ją, biorąc pod uwagę dochody sprawcy, jego warunki osobiste, rodzinne, stosunki majątkowe i możliwości zarobkowe.

Nie ma jednej bezpiecznej kwoty grzywny dla wszystkich. Osoba o stabilnych dochodach, która spowodowała kolizję, zwykle musi liczyć się z wyższą dolegliwością niż osoba o bardzo niskich dochodach i bez dodatkowych negatywnych okoliczności. Propozycja kary powinna być realistyczna: zbyt niska może nie zostać zaakceptowana przez prokuratora albo sąd.

Czy można zachować prawo jazdy do pracy?

Przy przestępstwie z art. 178a § 1 Kodeksu karnego zachowanie prawa jazdy bez zakazu nie jest możliwe, ponieważ art. 42 § 2 Kodeksu karnego przewiduje obowiązkowy zakaz prowadzenia pojazdów. Można natomiast wnosić, aby zakaz obejmował pojazdy określonego rodzaju, jeżeli okoliczności sprawy to uzasadniają. Przykładowo kierowca samochodu osobowego może próbować wnosić o pozostawienie uprawnień do prowadzenia pojazdów kategorii, które są mu niezbędne zawodowo, ale sąd nie musi takiego wniosku uwzględnić.

Po upływie co najmniej połowy zakazu można w określonych przypadkach ubiegać się o zmianę sposobu wykonywania zakazu przez zezwolenie na prowadzenie pojazdów wyposażonych w blokadę alkoholową. Podstawę stanowi art. 182a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy. Jeżeli zakaz orzeczono dożywotnio, wniosek jest możliwy dopiero po upływie co najmniej 10 lat. W sprawach z art. 178a § 1 Kodeksu karnego najczęściej oznacza to możliwość starania się o blokadę alkoholową po odbyciu połowy orzeczonego zakazu, ale decyzja należy do sądu wykonawczego.

Przepadek pojazdu po alkoholu

Od 2024 r. w sprawach dotyczących prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości trzeba dodatkowo analizować art. 44b Kodeksu karnego, który przewiduje przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę albo przepadek równowartości pojazdu. Przepis ma szczególne znaczenie przy wysokim stężeniu alkoholu, zwłaszcza gdy zawartość alkoholu we krwi wynosi co najmniej 1,5 promila albo zawartość alkoholu w 1 dm3 wydychanego powietrza wynosi co najmniej 0,75 mg.

Dlatego w opisanej sprawie trzeba koniecznie ustalić, czy wynik 0,9 oznacza promile we krwi, czy mg/dm3 wydychanego powietrza. Przy 0,9 promila we krwi przepadek pojazdu co do zasady nie będzie wynikał tylko z przekroczenia progu 1,5 promila. Przy 0,9 mg/dm3 w wydychanym powietrzu próg 0,75 mg/dm3 może być już przekroczony. Znaczenie ma także to, czy pojazd był własnością sprawcy, współwłasnością, pojazdem służbowym, leasingowanym albo cudzym.

FAQ

Czy dobrowolne poddanie się karze gwarantuje łagodny wyrok?

Nie. Dobrowolne poddanie się karze z art. 335 Kodeksu postępowania karnego albo art. 387 Kodeksu postępowania karnego pozwala uzgodnić propozycję rozstrzygnięcia, ale sąd nie musi jej zaakceptować. Sąd bada, czy okoliczności sprawy nie budzą wątpliwości i czy zaproponowana kara jest prawidłowa.

Czy sąd może nie orzekać zakazu prowadzenia pojazdów?

Nie, jeżeli dochodzi do skazania za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości z art. 178a § 1 Kodeksu karnego. Art. 42 § 2 Kodeksu karnego nakazuje orzec zakaz prowadzenia pojazdów na co najmniej 3 lata.

Czy można zaproponować tylko grzywnę?

Można próbować uzgodnić grzywnę, ale w sprawie z art. 178a § 1 Kodeksu karnego wymaga to oceny zastosowania art. 37a § 1 Kodeksu karnego. Nawet przy grzywnie pozostają obowiązkowe środki: zakaz prowadzenia pojazdów i świadczenie pieniężne.

Od kiedy liczy się zakaz prowadzenia pojazdów?

Okres faktycznego zatrzymania prawa jazdy zalicza się na poczet zakazu na podstawie art. 63 § 4 Kodeksu karnego. W praktyce ważna jest data zatrzymania dokumentu albo uprawnień oraz prawidłowe odnotowanie tej daty w aktach.

Czy po połowie zakazu można odzyskać możliwość jazdy?

Można złożyć wniosek o zezwolenie na prowadzenie pojazdów wyposażonych w blokadę alkoholową na podstawie art. 182a § 1 Kodeksu karnego wykonawczego. Co do zasady wniosek jest możliwy po wykonaniu co najmniej połowy zakazu, ale decyzję podejmuje sąd.

Źródła

• Art. 33 § 1 i § 3, art. 37a § 1, art. 42 § 2, art. 43 § 1, art. 43a § 2, art. 44b, art. 63 § 4, art. 115 § 16, art. 177 § 1, art. 178 § 1 i art. 178a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.
• Art. 335, art. 343, art. 387 § 1 i art. 624 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.
• Art. 182a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy.
• Art. 86 § 1 i § 2 oraz art. 87 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń.