Przedawnienie wykonania kary po niestawieniu się do więzienia

Kiedy przedawnia się wykonanie kary pozbawienia wolności?

Podstawowa reguła wynika z art. 103 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Przepis ten wskazuje, że nie można wykonać kary, jeżeli od uprawomocnienia się wyroku skazującego upłynęło:

Jeżeli wyrok skazujący na karę 1 roku pozbawienia wolności uprawomocnił się we wrześniu 1994 r., to podstawowy 15-letni termin z art. 103 § 1 pkt 2 Kodeksu karnego prowadziłby do przedawnienia we wrześniu 2009 r. To jednak tylko punkt wyjścia. W sprawach, w których skazany po przerwie albo odroczeniu nie wraca do zakładu karnego i przebywa za granicą, trzeba dodatkowo sprawdzić, czy sąd zawiesił postępowanie wykonawcze z powodu niemożności ujęcia skazanego.

Zawieszenie postępowania wykonawczego a bieg przedawnienia

Zgodnie z art. 15 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy, jeżeli zachodzi długotrwała przeszkoda uniemożliwiająca postępowanie wykonawcze, w szczególności gdy nie można ująć skazanego albo nie można wykonać wobec niego orzeczenia z powodu choroby psychicznej lub innej przewlekłej, ciężkiej choroby, postępowanie zawiesza się w całości albo w części na czas trwania przeszkody.

Najważniejszy dla przedawnienia jest art. 15 § 3 Kodeksu karnego wykonawczego. Przepis ten stanowi, że zawieszenie postępowania wykonawczego nie wstrzymuje biegu przedawnienia, chyba że skazany uchyla się od wykonania kary. W takim przypadku okres wstrzymania biegu przedawnienia nie może przekroczyć 10 lat.

Oznacza to, że samo zawieszenie postępowania nie zawsze przedłuża czas, w którym kara może być wykonana. Przedawnienie zostaje wstrzymane tylko wtedy, gdy przyczyną zawieszenia jest uchylanie się skazanego od wykonania kary, np. świadome niestawienie się do zakładu karnego i ukrywanie się przed organami wykonującymi orzeczenie.

Jak policzyć termin w opisanej sytuacji?

Przy karze 1 roku pozbawienia wolności termin z art. 103 § 1 pkt 2 Kodeksu karnego wynosi 15 lat. Jeżeli jednak po zakończeniu przerwy w wykonaniu kary skazany nie stawił się w zakładzie karnym, a sąd zawiesił postępowanie wykonawcze z powodu niemożności ujęcia skazanego, trzeba doliczyć okres wstrzymania biegu przedawnienia wynikający z art. 15 § 3 Kodeksu karnego wykonawczego, maksymalnie 10 lat.

W uproszczeniu, jeżeli wyrok uprawomocnił się we wrześniu 1994 r., a skazany od maja 1996 r. uchylał się od wykonania kary i z tej przyczyny postępowanie wykonawcze zostało zawieszone, to termin nie kończyłby się po samych 15 latach. Maksymalnie mógłby zostać przesunięty o 10 lat. Przy takich założeniach graniczna data przedawnienia wykonania kary 1 roku pozbawienia wolności przypadałaby około września 2019 r.

To wyliczenie wymaga jednak potwierdzenia w aktach wykonawczych. Kluczowe są zwłaszcza: data uprawomocnienia się wyroku, data zakończenia przerwy w odbywaniu kary, data ewentualnego postanowienia o zawieszeniu postępowania wykonawczego, przyczyna zawieszenia oraz informacja, czy po drodze nie zapadł wyrok łączny albo inne rozstrzygnięcie wpływające na sposób wykonania kary.

Dwa wyroki i brak wyroku łącznego

Jeżeli dwa wyroki nie zostały połączone wyrokiem łącznym, każdy z nich należy oceniać oddzielnie. Wynika to z konstrukcji art. 103 § 1 Kodeksu karnego, który odnosi termin przedawnienia do wykonania konkretnej kary orzeczonej prawomocnym wyrokiem. Inaczej liczy się więc termin dla niewykonanej części kary po odwołaniu warunkowego zwolnienia, a inaczej dla kary 1 roku pozbawienia wolności z kolejnego wyroku.

W przypadku odwołania warunkowego zwolnienia znaczenie ma również dokumentacja dotycząca pierwotnego wyroku oraz postanowienia o odwołaniu warunkowego zwolnienia. Bez wglądu w akta nie da się bezpiecznie przesądzić, od jakiej konkretnej daty należy liczyć termin dla pozostałych 6 miesięcy kary. W praktyce trzeba uzyskać z sądu informację, jakie kary pozostają do wykonania i pod jakimi sygnaturami prowadzone są postępowania wykonawcze.

Co grozi za niestawienie się do zakładu karnego?

Co do zasady samo niestawienie się do zakładu karnego po wezwaniu nie jest odrębnym przestępstwem. Ma jednak poważne konsekwencje wykonawcze. Zgodnie z art. 79 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego skazanego na karę pozbawienia wolności sąd wzywa do stawienia się w wyznaczonym terminie w zakładzie karnym. Jeżeli skazany mimo wezwania nie stawi się, sąd poleca go doprowadzić. Kosztami doprowadzenia sąd obciąża skazanego.

Jeżeli skazany przebywa w innym państwie Unii Europejskiej, w praktyce może pojawić się także kwestia europejskiego nakazu aresztowania. Zgodnie z art. 607a Kodeksu postępowania karnego sąd okręgowy może wydać europejski nakaz aresztowania w celu zatrzymania i przekazania osoby ściganej m.in. dla wykonania kary pozbawienia wolności. Warunki dopuszczalności określa art. 607b Kodeksu postępowania karnego, w tym minimalny wymiar kary pozbawienia wolności podlegającej wykonaniu.

W kontekście wykonania kary i innych obowiązków orzeczonych wyrokiem warto porównać także przedawnienie wykonania nawiązki, ponieważ zasady wykonania poszczególnych elementów wyroku mogą się różnić.

Jak sprawdzić, czy kara już się przedawniła?

Najpewniejszym sposobem jest złożenie do sądu, który wykonuje wyrok, wniosku o informację o stanie postępowania wykonawczego albo wniosku o umorzenie postępowania wykonawczego z powodu przedawnienia. Podstawą umorzenia jest art. 15 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego, zgodnie z którym sąd umarza postępowanie wykonawcze m.in. w razie przedawnienia wykonania kary.

We wniosku warto wskazać:

• dane skazanego,
• sygnaturę wyroku albo przynajmniej sąd i przybliżoną datę wyroku,
• rodzaj i wymiar orzeczonej kary,
• informację o odroczeniu, przerwie w karze albo warunkowym zwolnieniu,
• żądanie ustalenia, czy nastąpiło przedawnienie wykonania kary na podstawie art. 103 § 1 Kodeksu karnego oraz art. 15 § 3 Kodeksu karnego wykonawczego.

Jeżeli termin rzeczywiście upłynął, sąd powinien umorzyć postępowanie wykonawcze. Jeżeli nie upłynął, nadal istnieje ryzyko doprowadzenia do zakładu karnego albo zastosowania instrumentów poszukiwawczych.

FAQ

Źródła

• art. 103 § 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny,
• art. 15 § 1-3, art. 79 § 1 oraz art. 243 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy,
• art. 607a i art. 607b ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego,
• art. 15 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks karny.