Przerwanie studiów i praca a alimenty na pełnoletnie dziecko

Czy podjęcie pracy przez córkę automatycznie kończy alimenty?

Nie. Sam fakt, że pełnoletnia córka podjęła pracę na podstawie umowy-zlecenia, nie oznacza jeszcze, że obowiązek alimentacyjny ojca wygasł. Zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie.

W praktyce sąd nie ocenia wyłącznie tego, czy dziecko osiąga jakikolwiek dochód, lecz przede wszystkim to, czy dochód ten pozwala mu realnie pokrywać koszty utrzymania, mieszkania, leczenia, nauki i codziennego funkcjonowania. Krótkotrwała albo dorywcza praca zwykle nie przesądza jeszcze o pełnym usamodzielnieniu.

Znaczenie ma również to, czy dziecko nadal rozsądnie planuje edukację. Jeżeli przerwa w studiach jest przejściowa, a od kolejnego semestru lub roku akademickiego córka rzeczywiście podejmuje naukę, nie musi to oznaczać utraty prawa do alimentów. Podobnie bywa, gdy podejmuje praca wakacyjna ma jedynie charakter sezonowy.

Co ma znaczenie przy alimentach na pełnoletnie dziecko?

Przy ocenie, czy alimenty nadal się należą, najważniejsze są trzy grupy okoliczności:

Podstawą oceny zakresu alimentów pozostaje art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.

W sprawach dotyczących pełnoletnich dzieci sądy biorą też pod uwagę, czy dziecko rzeczywiście chce się usamodzielnić i czy nauka jest prowadzona w sposób realny. Nadal aktualne znaczenie ma wyrok Sądu Najwyższego z 14 listopada 1997 r., III CKN 257/97, zgodnie z którym należy badać, czy pełnoletnie dziecko wykazuje chęć dalszej nauki oraz czy jego cechy i zdolności pozwalają na jej rzeczywistą kontynuację.

Czy przerwanie studiów ma wpływ na alimenty?

Tak, ale nie w sposób automatyczny. Przerwa w studiach może być dla ojca argumentem w sprawie o uchylenie alimentów, lecz sama w sobie nie powoduje wygaśnięcia obowiązku. Istotne jest, dlaczego do przerwy doszło, jak długo trwa i czy dziecko realnie wraca do nauki.

Jeżeli córka przerwała pierwszy rok z powodu niezaliczenia przedmiotu, ale od października podejmuje naukę na innej uczelni, sąd może uznać, że proces edukacji nadal trwa. Inaczej może być wtedy, gdy przerwa przedłuża się, dziecko nie podejmuje kolejnych prób nauki, a jednocześnie osiąga dochody wystarczające do samodzielnego życia.

Warto pamiętać, że art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala rodzicom uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem pełnoletniego dziecka, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem albo jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się. Taki skutek nie następuje jednak sam z siebie – zwykle wymaga sporu sądowego i oceny konkretnego stanu faktycznego.

Zobacz również:

studia dzienne oraz staż a alimenty

Czy trzeba wstrzymać egzekucję komorniczą alimentów?

Co do zasady – nie ma obowiązku automatycznego wstrzymywania egzekucji tylko dlatego, że córka czasowo nie studiuje albo podjęła pracę. Jeżeli istnieje prawomocny wyrok zasądzający alimenty albo ugoda zaopatrzona w klauzulę wykonalności, taki tytuł wykonawczy pozostaje skuteczny, dopóki nie zostanie zmieniony albo uchylony przez sąd.

Oznacza to, że komornik prowadzi egzekucję na podstawie istniejącego tytułu wykonawczego, a nie na podstawie samodzielnej oceny, czy dziecko już się usamodzielniło. Komornik nie rozstrzyga sporu o dalsze istnienie obowiązku alimentacyjnego. Jeżeli ojciec uważa, że alimenty nie są już należne, powinien wystąpić do sądu z powództwem o uchylenie obowiązku alimentacyjnego albo o obniżenie alimentów, zależnie od sytuacji.

Dobrowolne cofnięcie wniosku egzekucyjnego lub złożenie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego może być możliwe, ale trzeba to zrobić ostrożnie. Po ponownym uruchomieniu egzekucji komornik będzie musiał jeszcze raz przeprowadzić czynności egzekucyjne, np. zawiadomić pracodawcę czy bank o zajęciu. Samo umorzenie egzekucji nie oznacza jednak automatycznej utraty prawa do przyszłych alimentów.

Kiedy alimenty rzeczywiście mogą ustać?

Prawo do alimentów nie wygasa automatycznie z chwilą pełnoletności ani z chwilą podjęcia pierwszej pracy. W praktyce obowiązek alimentacyjny ustaje najczęściej wtedy, gdy dziecko:

• uzyskało trwałą możliwość samodzielnego utrzymania się,
• zakończyło edukację i pracuje w sposób pozwalający samodzielnie pokrywać koszty życia,
• nie kontynuuje nauki mimo realnych możliwości,
• nie dokłada starań do usamodzielnienia się – w rozumieniu art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W sensie procesowym najbezpieczniej przyjąć, że obowiązek alimentacyjny ustaje w sposób pewny dopiero wtedy, gdy zapadnie nowy prawomocny wyrok uchylający alimenty albo strony zawrą skuteczną ugodę zmieniającą wcześniejsze obowiązki. Do tego czasu wcześniejsze orzeczenie nadal obowiązuje.

Co powinna zrobić córka lub matka w opisanej sytuacji?

Jeżeli praca ma charakter przejściowy, a córka od nowego roku akademickiego rzeczywiście wraca do nauki, zwykle nie ma podstaw do automatycznej rezygnacji z alimentów. Warto jednak zgromadzić dokumenty potwierdzające stan faktyczny, w szczególności:

• umowę-zlecenie i informację o czasie jej trwania,
• wysokość rzeczywiście uzyskiwanego wynagrodzenia,
• koszty utrzymania, najmu mieszkania, dojazdów i leczenia,
• dokumenty z uczelni dotyczące skreślenia, przerwy lub ponownego przyjęcia na studia.

Jeżeli ojciec złoży pozew o uchylenie alimentów, takie dokumenty będą istotne dla wykazania, że córka nie osiągnęła jeszcze pełnej samodzielności. Jeżeli natomiast dochody córki są już stałe i wystarczające, dalsze prowadzenie egzekucji może zostać zakwestionowane w sądzie i wtedy warto rozważyć uporządkowanie sytuacji prawnej.

Najczęstsze pytania

Czy pełnoletnie dziecko musi oddać alimenty, jeśli w wakacje pracowało?

Nie automatycznie. Krótkotrwały dochód z pracy sezonowej zwykle nie oznacza jeszcze, że dziecko stało się samodzielne finansowo.

Czy komornik sam sprawdzi, że córka pracuje, i zatrzyma egzekucję?

Nie. Komornik działa na podstawie tytułu wykonawczego. Dopóki wyrok lub ugoda obowiązują, egzekucja może być prowadzona, chyba że wierzyciel cofnie wniosek albo sąd zmieni wcześniejsze orzeczenie.

Czy po przerwie w studiach można znowu pobierać alimenty?

Tak, jeżeli obowiązek alimentacyjny nie został uchylony, a dziecko nadal nie może utrzymać się samodzielnie. Kluczowe będzie jednak wykazanie, że przerwa była przejściowa i nauka została realnie podjęta na nowo.

Czy ojciec może sam przestać płacić alimenty, bo córka pracuje?

Nie powinien robić tego samowolnie. Jeżeli alimenty zostały zasądzone wyrokiem, najbezpieczniejszą drogą jest pozew o uchylenie albo obniżenie alimentów. Samowolne zaprzestanie płatności może prowadzić do powstania zaległości.

Czy alimenty mogą trwać także na dalszych etapach nauki?

Tak, jeżeli nauka jest rzeczywista i uzasadniona, a dziecko nadal nie może utrzymać się samodzielnie. Dotyczy to niekiedy także kolejnych etapów edukacji, np. gdy w grę wchodzi doktorat, ale każdorazowo zależy to od konkretnego stanu faktycznego.

Źródła

• art. 133 § 1 i § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 135 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 94 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• wyrok Sądu Najwyższego z 14 listopada 1997 r., III CKN 257/97
• wyrok Sądu Najwyższego z 12 lutego 1998 r., I CKN 499/97
• uchwała pełnego składu Izby Cywilnej i Administracyjnej Sądu Najwyższego z 16 grudnia 1987 r., III CZP 91/86