Umowa o dzieło żołnierza zawodowego a dodatkowy zarobek

Czy żołnierz zawodowy może dorabiać na fotografii?

Punktem wyjścia jest art. 335 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny. Przepis ten stanowi, że żołnierzowi zawodowemu nie wolno podejmować pracy zarobkowej i prowadzić działalności gospodarczej. Za pracę zarobkową uważa się pracę świadczoną osobiście w ramach stosunku pracy albo na podstawie innego tytułu, jeżeli jest wykonywana przez okres dłuższy niż 1 miesiąc.

Umowa o dzieło, umowa zlecenia, stała współpraca fotograficzna, działalność nierejestrowana czy zarejestrowana działalność gospodarcza nie mogą być więc oceniane wyłącznie przez pryzmat podatków. W przypadku żołnierza najpierw trzeba ustalić, czy dana aktywność jest dopuszczalna z punktu widzenia służby.

Dowódca jednostki wojskowej może zezwolić żołnierzowi na wykonywanie pracy zarobkowej lub prowadzenie działalności gospodarczej, jeżeli łącznie spełnione są ustawowe warunki: aktywność nie koliduje z zadaniami służbowymi, wpływa na podwyższenie kwalifikacji żołnierza, nie narusza prestiżu żołnierza zawodowego oraz nie dotyczy działalności związanej z określonymi wyrobami, dostawami, robotami lub usługami przeznaczonymi na zamówienie jednostek wojskowych.

W praktyce fotografia wykonywana komercyjnie, zwłaszcza fotografia rodzinna, ślubna, okolicznościowa lub reklamowa, może być trudna do uzasadnienia jako aktywność podwyższająca kwalifikacje wojskowe. Nie oznacza to automatycznie, że zgoda nigdy nie będzie możliwa, ale trzeba przygotować się na indywidualną ocenę dowódcy. Znaczenie może mieć stanowisko, zakres obowiązków, czas wykonywania sesji, sposób reklamy, rodzaj klientów, ewentualne wykorzystanie sprzętu, munduru, wizerunku jednostki lub informacji związanych ze służbą.

Kiedy potrzebna jest zgoda dowódcy?

Jeżeli planowana aktywność fotograficzna ma być wykonywana regularnie, przez okres dłuższy niż 1 miesiąc, odpłatnie i we własnym imieniu albo na podstawie cyklicznych umów, bezpiecznym założeniem jest wystąpienie o zgodę dowódcy przed rozpoczęciem tej aktywności. Dotyczy to także sytuacji, w której żołnierz nie chce zakładać firmy i zamierza działać jedynie na podstawie umów o dzieło albo w ramach działalności nierejestrowanej.

Inaczej należy ocenić pojedynczą, incydentalną odpłatną pracę trwającą krócej niż 1 miesiąc. Art. 335 ustawy o obronie Ojczyzny przewiduje, że żołnierzowi nie wolno wykonywać takich krótkich odpłatnych prac, jeżeli naruszałyby one chociaż jeden z warunków dotyczących braku kolizji ze służbą, prestiżu żołnierza albo określonej działalności na rzecz zamówień wojskowych. Ponadto żołnierz ma obowiązek przekazać dowódcy jednostki informację o podmiocie, u którego wykonywał odpłatne prace na okres nie dłuższy niż 1 miesiąc, w terminie nie dłuższym niż 1 miesiąc od dnia rozpoczęcia wykonywania tych prac.

Wniosek jest praktyczny: jedna incydentalna sesja dla znajomego nie jest tym samym co profil w mediach społecznościowych, cennik, regularne przyjmowanie zleceń i kilka sesji miesięcznie. Im bardziej aktywność przypomina stałą usługę fotograficzną, tym większe ryzyko, że bez zgody dowódcy zostanie uznana za niedopuszczalną.

Czy umowa o dzieło pasuje do sesji zdjęciowej?

Umowa o dzieło jest właściwa wtedy, gdy strony umawiają się na konkretny rezultat, np. wykonanie i przekazanie określonej liczby obrobionych zdjęć, albumu, reportażu fotograficznego albo plików po selekcji. Sama obecność fotografa na wydarzeniu, bez wyraźnie określonego rezultatu, może być bliższa świadczeniu usług niż klasycznej umowie o dzieło.

W umowie warto opisać co najmniej: zakres sesji, liczbę zdjęć, termin wykonania i przekazania materiału, wynagrodzenie, sposób płatności, zasady poprawek, zgodę na publikację w portfolio, kwestie wizerunku fotografowanych osób oraz prawa autorskie lub licencję do zdjęć. Przy zdjęciach wykonywanych dla firm trzeba dodatkowo ustalić, czy zdjęcia będą używane reklamowo, w mediach społecznościowych, na stronie internetowej, w materiałach drukowanych albo w kampanii płatnej.

Zobacz również: praktyczne omówienie zasad, limitów i obowiązków przy formie, jaką jest działalność nierejestrowana.

Działalność nierejestrowana w 2026 r. a służba wojskowa

Od 1 stycznia 2026 r. działalność nierejestrowana jest możliwa, jeżeli przychód należny z tej działalności nie przekracza w żadnym kwartale 225% minimalnego wynagrodzenia za pracę i osoba wykonująca tę działalność w okresie ostatnich 60 miesięcy nie wykonywała działalności gospodarczej. Przy minimalnym wynagrodzeniu 4806 zł w 2026 r. limit wynosi 10 813,50 zł przychodu należnego na kwartał.

Limit dotyczy przychodu, a nie dochodu. Bierze się więc pod uwagę kwoty należne od klientów, nawet jeśli nie zostały jeszcze faktycznie zapłacone, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, bonifikat i skont. Po przekroczeniu limitu działalność staje się działalnością gospodarczą od dnia przekroczenia, a wpis do CEIDG należy złożyć w terminie 7 dni.

Działalność nierejestrowana nie zwalnia jednak żołnierza zawodowego z ograniczeń wynikających z ustawy o obronie Ojczyzny. Jeżeli fotografia ma być wykonywana stale, odpłatnie, pod własną marką, z reklamą i powtarzalnymi klientami, samo pozostanie poniżej limitu kwartalnego nie wystarczy do uznania sytuacji za bezpieczną. W takim przypadku należy wcześniej wyjaśnić sprawę z dowódcą i rozważyć złożenie wniosku o zgodę.

Czy istnieje limit liczby sesji lub zarobku?

Przepisy wojskowe nie wskazują konkretnej liczby sesji zdjęciowych, które żołnierz może wykonać w miesiącu lub roku. Nie przewidują też zasady, że zarobek z pracy dodatkowej może być dowolny, dopóki nie przekracza uposażenia ze służby. Taki pogląd jest mylący.

Znaczenie mają przede wszystkim: czas trwania aktywności, jej odpłatny charakter, powtarzalność, stopień zorganizowania, kolizja z obowiązkami służbowymi, wpływ na kwalifikacje żołnierza i prestiż służby. Kwoty przychodu mają natomiast znaczenie podatkowe i gospodarcze, np. przy ustalaniu, czy mieścisz się w limicie działalności nierejestrowanej.

Reklama usług fotograficznych w mediach społecznościowych

Sama reklama usług fotograficznych w mediach społecznościowych nie jest wprost zakazana każdemu żołnierzowi. Może jednak być istotnym dowodem, że działalność ma charakter zorganizowany i ciągły. Profil ofertowy, cennik, regulamin rezerwacji, płatne reklamy, portfolio, formularz zapisów i stała komunikacja z klientami przemawiają za tym, że nie chodzi już o incydentalne wykonanie dzieła.

Żołnierz powinien szczególnie uważać na używanie stopnia wojskowego, munduru, oznaczeń jednostki, zdjęć wykonanych podczas służby, informacji o miejscu pełnienia służby oraz jakichkolwiek treści mogących sugerować oficjalny związek usługi z wojskiem. Osobno trzeba zadbać o prawa do wizerunku osób fotografowanych oraz o zgodę na publikację zdjęć w portfolio.

Rozliczenie umowy o dzieło z osobą prywatną

Jeżeli zamawiającym jest osoba prywatna, która nie działa jako przedsiębiorca ani płatnik, co do zasady nie pobiera ona zaliczki na podatek dochodowy za wykonawcę. Wykonawca powinien sam rozliczyć przychód w zeznaniu rocznym. Jeżeli aktywność jest prowadzona jako działalność nierejestrowana, przychody, koszty i dochód wykazuje się w PIT-36 w części przeznaczonej dla działalności nierejestrowanej.

Warto prowadzić uproszczoną ewidencję sprzedaży, przechowywać umowy, potwierdzenia płatności, korespondencję z klientem i dokumenty kosztowe. Przy fotografiach kosztami mogą być np. elementy związane bezpośrednio z wykonaniem zlecenia, ale każdorazowo trzeba ocenić ich związek z przychodem i możliwość udokumentowania.

Trzeba też pamiętać o obowiązku zgłaszania umów o dzieło do ZUS na formularzu RUD. Obowiązek ten zasadniczo ciąży na zamawiającym dzieło, a nie na wykonawcy, ale w praktyce warto poinformować klienta o tym obowiązku, zwłaszcza gdy umowa jest zawierana z osobą fizyczną lub firmą.

Rozliczenie umowy o dzieło z firmą

Jeżeli klientem jest firma, spółka albo osoba prowadząca działalność gospodarczą, sposób rozliczenia zależy od tego, czy zawieracie klasyczną umowę o dzieło poza działalnością, czy sprzedaż jest wykonywana w ramach działalności nierejestrowanej albo zarejestrowanej działalności gospodarczej.

Przy klasycznej umowie o dzieło zawartej z firmą zamawiający zwykle działa jako płatnik: pobiera zaliczkę na podatek dochodowy i wystawia informację PIT-11. Wykonawca wykazuje później te przychody w zeznaniu rocznym. Jeżeli umowa obejmuje przeniesienie praw autorskich lub udzielenie licencji do utworów fotograficznych, można rozważyć 50% koszty uzyskania przychodu, ale tylko wtedy, gdy spełnione są warunki z ustawy o PIT i wynika to z rzeczywistego twórczego charakteru pracy oraz dokumentów.

Jeżeli działasz w ramach działalności nierejestrowanej, klient firmowy może poprosić o dokument sprzedaży. W praktyce może to być rachunek albo faktura bez VAT, o ile korzystasz ze zwolnienia z VAT i nie masz obowiązku rejestracji jako podatnik VAT czynny. Dokument powinien zawierać m.in. numer, datę wystawienia, dane sprzedawcy i nabywcy, opis usługi, cenę oraz kwotę należności. Osobno trzeba ocenić obowiązki dotyczące VAT i kasy fiskalnej, ponieważ działalność nierejestrowana sama w sobie nie jest zwolnieniem ze wszystkich obowiązków podatkowych.

Zobacz również: kiedy i jak może zostać wystawiona faktura osoby fizycznej.

Kiedy aktywność fotograficzna staje się działalnością gospodarczą?

Zgodnie z Prawem przedsiębiorców działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły. W fotografii na taki charakter mogą wskazywać m.in. stała reklama, marka lub nazwa, cennik, harmonogram zapisów, regularne terminy sesji, własna strona, płatne kampanie, powtarzalni klienci, zakup sprzętu typowo pod zarobkowanie i systematyczne osiąganie przychodów.

Nie ma jednego bezpiecznego progu liczby sesji. Dwie sesje w roku dla znajomych będą oceniane inaczej niż kilka sesji miesięcznie, stałe publikowanie ofert i przyjmowanie rezerwacji z wyprzedzeniem. Przekroczenie limitu działalności nierejestrowanej powoduje konieczność rejestracji działalności w CEIDG, ale w przypadku żołnierza zawodowego problem ze zgodą dowódcy może pojawić się wcześniej, zanim limit zostanie przekroczony.

Co powinien zawierać wniosek do dowódcy?

Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 13 czerwca 2023 r. określa dane, które powinny znaleźć się we wniosku. Przy pracy zarobkowej wskazuje się m.in. stopień, imię i nazwisko żołnierza, nazwę lub dane podmiotu, u którego będzie wykonywana praca, podstawę wykonywania pracy, miejsce, okres, wymiar czasu, rozkład czasu służby, charakter pracy i termin rozpoczęcia.

Przy działalności gospodarczej we wniosku podaje się m.in. przedmiot działalności według PKD, adres wykonywania działalności, formę prawną, wymiar czasu potrzebny do prowadzenia działalności i termin rozpoczęcia. Dołącza się także pisemne oświadczenie, że działalność nie dotyczy określonych wyrobów obronnych ani dostaw, robót budowlanych i usług przeznaczonych na zamówienie jednostek wojskowych.

Dowódca może żądać przedstawienia do wglądu umowy, wydruków z CEIDG albo innych dokumentów związanych z aktywnością. Po uzyskaniu zgody trzeba informować o istotnych zmianach, np. niepodjęciu, przerwaniu, zakończeniu, zawieszeniu albo wznowieniu działalności. Naruszenie przesłanek ustawowych może prowadzić do cofnięcia zezwolenia.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, w szczególności art. 335, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 825: tekst ustawy.
• Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 13 czerwca 2023 r. w sprawie wykonywania pracy zarobkowej lub prowadzenia działalności gospodarczej przez żołnierzy zawodowych, Dz.U. 2023 poz. 1217: tekst rozporządzenia.
• Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, w szczególności art. 3 i art. 5, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1480: tekst ustawy.
• Informacje Ministerstwa Finansów dotyczące rozliczania dochodów z działalności nierejestrowanej: podatki.gov.pl.
• Informacje ZUS dotyczące zgłaszania umów o dzieło na formularzu RUD: zus.pl.
• Pomocniczo: wyrok NSA z 19 lipca 2017 r., sygn. I OSK 3184/15, oraz wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 25 listopada 2009 r., sygn. II SA/Go 676/09, dotyczące oceny dodatkowej działalności żołnierzy zawodowych na gruncie wcześniejszych przepisów.