Ciężka choroba a przerwa w odbywaniu kary

Ciężka choroba jako przeszkoda w wykonaniu kary

W opisanej sytuacji kluczowe znaczenie ma nie samo orzeczenie o niepełnosprawności ani pobieranie zasiłku, lecz to, czy aktualny stan zdrowia realnie uniemożliwia odbywanie kary w zakładzie karnym. Kodeks karny wykonawczy rozróżnia dwie sytuacje: odroczenie wykonania kary, gdy skazany jeszcze nie rozpoczął odbywania kary, oraz przerwę w wykonaniu kary, gdy kara była już wykonywana.

Zgodnie z art. 150 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego wykonanie kary pozbawienia wolności w wypadku choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej wykonywanie tej kary sąd odracza do czasu ustania przeszkody. Art. 150 § 2 K.k.w. wyjaśnia, że za ciężką chorobę uznaje się taki stan skazanego, w którym umieszczenie go w zakładzie karnym może zagrażać życiu lub spowodować dla jego zdrowia poważne niebezpieczeństwo.

Jeżeli skazany już odbywa karę, zastosowanie ma art. 153 § 1 K.k.w. Sąd penitencjarny udziela wtedy przerwy w wykonaniu kary w wypadku określonym w art. 150 § 1 K.k.w., czyli do czasu ustania przeszkody zdrowotnej. Jeżeli komisja lekarska albo dokumentacja specjalistyczna wskazuje, że nie można zapewnić leczenia w warunkach izolacji, argumentacja powinna koncentrować się na tym, dlaczego zły stan zdrowia i choroba w ZK powodują rzeczywiste ryzyko dla życia lub zdrowia.

Nie każda choroba wystarczy do przerwy. Sąd będzie badał, czy leczenie jest możliwe w jednostkach penitencjarnych, w tym w więziennej służbie zdrowia albo przez transport do placówek zewnętrznych. Dopiero gdy z dokumentów wynika, że mimo tych możliwości odbywanie kary jest niewykonalne albo niebezpieczne, rosną szanse na dalszą przerwę.

Jaki wniosek złożyć przy złym stanie zdrowia?

W sprawie osoby, która odbyła już część kary, została zwolniona czasowo ze względów zdrowotnych, a następnie nadal nie może być leczona w zakładzie karnym, zasadniczym pismem jest wniosek o udzielenie dalszej przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności. Jeżeli poprzednia przerwa została udzielona do określonej daty, wniosek najlepiej złożyć przed jej upływem i dołączyć aktualną dokumentację medyczną.

Jeżeli natomiast skazany otrzymał wezwanie do stawienia się w zakładzie karnym albo istnieje ryzyko doprowadzenia, warto w tym samym piśmie zawrzeć osobny wniosek o wstrzymanie wykonania kary do czasu prawomocnego rozpoznania wniosku. Wynika to z art. 9 § 4 K.k.w.: złożenie wniosku w postępowaniu wykonawczym samo w sobie nie wstrzymuje wykonania orzeczenia, chyba że sąd w szczególnie uzasadnionym wypadku postanowi inaczej.

Wniosek o przerwę składa się do sądu penitencjarnego. Przy dalszych przerwach właściwy miejscowo jest sąd, który udzielił pierwszej przerwy, także wtedy, gdy skazany nadal przebywa na wolności. Wniosek może złożyć również dyrektor zakładu karnego, ale skazany nie powinien biernie czekać na taką inicjatywę, jeżeli posiada aktualne dokumenty medyczne.

Warto odróżnić przerwę zdrowotną od sytuacji, w której skazany po prostu nie stawia się do odbycia kary z powodu choroby. Odrębnie należy oceniać niestawienie się do więzienia z powodu choroby, ponieważ przy trwającej już przerwie sąd bada przede wszystkim, czy przeszkoda zdrowotna nadal uniemożliwia wykonywanie kary.

Jak uzasadnić dalszą przerwę w wykonaniu kary?

Uzasadnienie powinno być konkretne i medycznie udokumentowane. Należy opisać przebieg choroby, dotychczasowe leczenie, aktualny stan zdrowia, zalecenia lekarskie, potrzebę rehabilitacji oraz ryzyko, jakie wiązałoby się z ponownym osadzeniem. Sam ogólny opis dolegliwości zwykle nie wystarczy.

Do wniosku warto dołączyć w szczególności:

• aktualne zaświadczenia od lekarzy specjalistów, najlepiej z opisem rokowania i koniecznych świadczeń medycznych,
• wyniki badań, wypisy ze szpitali, dokumentację leczenia ambulatoryjnego i rehabilitacji,
• orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, jeżeli pokazuje ograniczenia funkcjonalne skazanego,
• dowody regularnego leczenia w czasie przerwy, np. harmonogram wizyt, recepty, skierowania, zaświadczenia z rehabilitacji,
• kopię wcześniejszego postanowienia o przerwie oraz dokumenty, na których sąd wcześniej się opierał,
• wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych albo dokumentacji zakładu karnego, jeżeli konieczna jest ocena, czy jednostka penitencjarna może zapewnić leczenie.

Trzeba również wykazać prawidłowe korzystanie z przerwy. Sąd może odwołać przerwę, jeżeli skazany nie korzysta z niej w celu, dla którego została udzielona, rażąco narusza porządek prawny albo nie wykonuje nałożonych obowiązków. Dlatego znaczenie mają także dokumenty potwierdzające leczenie, miejsce pobytu, kontakt z kuratorem i brak nowych naruszeń prawa.

Czy można zamiast przerwy żądać zwolnienia z reszty kary?

W opisanym stanie faktycznym nie należy mówić o zawieszeniu reszty kary w potocznym znaczeniu. Przy karze bezwzględnego pozbawienia wolności właściwymi instrumentami są przerwa w wykonaniu kary, wniosek o wstrzymanie wykonania orzeczenia oraz ewentualnie warunkowe przedterminowe zwolnienie, jeżeli spełnione są przesłanki ustawowe.

Art. 155 K.k.w. pozwala sądowi penitencjarnemu warunkowo zwolnić skazanego z odbycia reszty kary, jeżeli przerwa w wykonaniu kary trwała co najmniej rok, a skazany odbył co najmniej 6 miesięcy kary. Zwolnienie to może nastąpić bez ograniczeń z art. 78 i 79 Kodeksu karnego, ale przepis ma istotne ograniczenie: nie stosuje się go, jeżeli kara albo suma kar pozbawienia wolności przekracza 3 lata. Przy karze 7 lat ta szczególna droga odpada.

Pozostaje więc zwykłe warunkowe przedterminowe zwolnienie. Zgodnie z art. 77 K.k. sąd może go udzielić tylko wtedy, gdy postawa skazanego, jego właściwości i warunki osobiste, okoliczności czynu oraz zachowanie po popełnieniu przestępstwa i w czasie odbywania kary uzasadniają przekonanie, że po zwolnieniu będzie przestrzegał porządku prawnego. Spełnienie samego progu czasowego nie wystarcza.

Przy skazaniu związanym z działaniem w zorganizowanej grupie przestępczej trzeba sprawdzić dokładną podstawę skazania i treść wyroku, zwłaszcza czy zastosowano art. 65 K.k. Przepisy dotyczące sprawcy określonego w art. 64 § 2 K.k. stosuje się także m.in. do sprawcy działającego w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa. W praktyce może to oznaczać surowszy próg do warunkowego zwolnienia, dlatego w takim przypadku liczenie terminu powinno być oparte na wyroku i karcie obliczenia kary.

Jeżeli termin warunkowego zwolnienia jest bliski, można równolegle przygotować wniosek o warunkowe zwolnienie, ale nie zastępuje on wniosku o dalszą przerwę. Przy realnym ryzyku osadzenia wbrew zaleceniom medycznym ważniejsza jest szybka obrona przed wykonaniem kary i wykazanie, że przerwa w karze nadal jest konieczna.

Obowiązki skazanego podczas przerwy

Przerwa w wykonaniu kary nie oznacza swobody bez kontroli. Sąd może zobowiązać skazanego do podjęcia leczenia lub rehabilitacji, zgłaszania się do Policji, kontaktu z kuratorem, niezmieniania miejsca pobytu bez zgody albo wykonywania innych obowiązków związanych z celem przerwy. Niewykonywanie tych obowiązków może osłabić wiarygodność wniosku o dalszą przerwę.

Od 1 stycznia 2026 r. przy udzielaniu przerwy w wykonaniu kary sąd penitencjarny może orzec elektroniczną kontrolę miejsca pobytu wobec skazanego, wobec którego administracja zakładu karnego sporządziła negatywną prognozę kryminologiczno-społeczną. W niektórych kategoriach spraw kontrola jest obowiązkowa, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek albo nie pozwalają na to warunki techniczne.

Jeżeli przyczyna przerwy ustanie, skazany nie leczy się mimo deklaracji, rażąco narusza porządek prawny albo uchyla się od obowiązków, sąd może odwołać przerwę. W razie tymczasowego aresztowania w czasie przerwy kara, której odbywanie zostało przerwane, podlega wykonaniu z mocy prawa.

FAQ

Czy ciężka choroba automatycznie zwalnia z więzienia?

Nie. Choroba musi uniemożliwiać wykonywanie kary w rozumieniu art. 150 K.k.w. Sąd ocenia dokumentację medyczną, możliwości leczenia w zakładzie karnym i ryzyko dla życia albo zdrowia skazanego.

Czy lepiej złożyć wniosek o przerwę czy o odroczenie?

Jeżeli skazany jeszcze nie rozpoczął odbywania kary, właściwy jest wniosek o odroczenie wykonania kary. Jeżeli odbywał już karę i została ona przerwana, właściwy jest wniosek o przerwę albo dalszą przerwę w wykonaniu kary.

Czy złożenie wniosku chroni przed doprowadzeniem do zakładu karnego?

Nie zawsze. Sam wniosek nie wstrzymuje automatycznie wykonania orzeczenia. W pilnych sprawach trzeba wyraźnie wnosić o wstrzymanie wykonania kary do czasu rozpoznania wniosku i dobrze uzasadnić pilność sprawy.

Czy przy karze 7 lat można skorzystać z art. 155 K.k.w.?

Nie, jeżeli chodzi o szczególne warunkowe zwolnienie po rocznej przerwie. Art. 155 K.k.w. nie stosuje się, gdy kara albo suma kar pozbawienia wolności przekracza 3 lata. Możliwe może być natomiast zwykłe warunkowe przedterminowe zwolnienie, jeżeli skazany spełnia jego warunki.

Jakie dokumenty są najważniejsze przy wniosku o dalszą przerwę?

Najważniejsze są aktualne zaświadczenia specjalistyczne, wyniki badań, wypisy ze szpitali, dokumentacja rehabilitacji i opinie wskazujące, dlaczego osadzenie w zakładzie karnym stwarza poważne ryzyko dla zdrowia albo życia.

Źródła

• Kodeks karny wykonawczy, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 911 – w szczególności art. 9, art. 150, art. 153, art. 153a, art. 153b, art. 155 i art. 156.
• Kodeks karny, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 383 – w szczególności art. 65 oraz art. 77–79.