Praca nauczyciela w drugiej szkole bez zgody dyrektora

Czy nauczyciel nadal potrzebuje zgody dyrektora na pracę w drugiej szkole?

Nie, obecnie w prawie oświatowym nie ma ogólnej zasady, zgodnie z którą nauczyciel zatrudniony w pełnym wymiarze zajęć w jednej szkole musi uzyskać zgodę dyrektora tej szkoły na podjęcie albo kontynuowanie pracy w innej szkole.

Przepis, który wprowadzał taki obowiązek, czyli art. 222 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo oświatowe, miał charakter przejściowy. Obowiązywał wyłącznie w okresie od 1 września 2017 r. do 31 sierpnia 2019 r. Przepis ten stanowił, że podjęcie lub kontynuowanie dodatkowego zatrudnienia na podstawie stosunku pracy w innej szkole przez nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć wymagało pisemnej zgody dyrektora szkoły wskazanej jako podstawowe miejsce zatrudnienia.

Skoro wskazany przepis już nie obowiązuje, dyrektor szkoły nie może obecnie opierać odmowy pracy w drugiej szkole na art. 222 ustawy wprowadzającej Prawo oświatowe. W sprawach nieuregulowanych Kartą Nauczyciela stosuje się Kodeks pracy na podstawie art. 91c ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela.

Znaczenie ma przede wszystkim art. 26¹ § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. Przepis ten przewiduje, że pracodawca nie może zakazać pracownikowi jednoczesnego pozostawania w stosunku pracy z innym pracodawcą ani jednoczesnego pozostawania w innym stosunku prawnym będącym podstawą świadczenia pracy. Zgodnie z art. 26¹ § 2 Kodeksu pracy wyjątek dotyczy m.in. umowy o zakazie konkurencji z art. 101¹ § 1 Kodeksu pracy oraz sytuacji, w których odrębne przepisy stanowią inaczej.

Czy brak zgody dyrektora rozwiązuje stosunek pracy w drugiej szkole?

Nie. Brak zgody dyrektora szkoły nie powoduje automatycznego ustania stosunku pracy nauczyciela w drugiej szkole. Takiego skutku nie przewiduje ani Karta Nauczyciela, ani Kodeks pracy.

W czasie obowiązywania art. 222 ust. 2 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo oświatowe dyrektor szkoły wskazanej jako podstawowe miejsce zatrudnienia mógł rozwiązać stosunek pracy z nauczycielem z końcem roku szkolnego za trzymiesięcznym wypowiedzeniem, jeżeli nauczyciel naruszył obowiązek uzyskania zgody. Ten przepis również miał charakter przejściowy i nie obowiązuje po 31 sierpnia 2019 r.

Oznacza to, że po zakończeniu tzw. ruchu kadrowego samo pismo dyrektora o braku zgody na drugie zatrudnienie nie kończy zatrudnienia ani w pierwszej, ani w drugiej szkole. Aby stosunek pracy ustał, musi istnieć odrębna, aktualna podstawa prawna rozwiązania stosunku pracy.

Jak nauczyciel może zakończyć pracę w szkole?

Jeżeli nauczyciel jest zatrudniony na podstawie mianowania i sam chce zakończyć stosunek pracy, zastosowanie ma art. 23 ust. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela. Zgodnie z art. 23 ust. 2 pkt 1 Karty Nauczyciela rozwiązanie następuje z końcem roku szkolnego po uprzednim złożeniu przez nauczyciela trzymiesięcznego wypowiedzenia.

W praktyce oznacza to, że jeżeli nauczyciel mianowany chce rozwiązać stosunek pracy z końcem roku szkolnego, powinien złożyć wypowiedzenie najpóźniej tak, aby zachować trzymiesięczny okres wypowiedzenia liczony do końca roku szkolnego. W typowej organizacji roku szkolnego oznacza to konieczność działania z odpowiednim wyprzedzeniem, najczęściej przed końcem maja.

Możliwe jest także rozwiązanie stosunku pracy za porozumieniem stron. W przypadku nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania podstawę stanowi art. 23 ust. 4 pkt 1 Karty Nauczyciela. Porozumienie wymaga jednak zgody obu stron, czyli nauczyciela i pracodawcy. Jeżeli dyrektor nie zgodzi się na porozumienie, samo oświadczenie nauczyciela nie wystarczy do natychmiastowego zakończenia zatrudnienia.

Jeżeli nauczyciel jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, zastosowanie ma art. 27 ust. 1 Karty Nauczyciela. Przepis ten przewiduje rozwiązanie umowy z końcem roku szkolnego za trzymiesięcznym wypowiedzeniem. Jeżeli natomiast chodzi o nauczyciela zatrudnionego na czas określony, trzeba analizować treść umowy oraz przepisy Karty Nauczyciela i Kodeksu pracy właściwe dla danego przypadku.

Czy dyrektor musi dostosować plan lekcji do drugiej pracy nauczyciela?

Dyrektor szkoły odpowiada za organizację pracy szkoły, w tym za przydział zajęć i ułożenie planu. Przepisy Karty Nauczyciela nie nakładają na dyrektora ogólnego obowiązku takiego układania planu lekcji, aby nauczyciel mógł bez trudności wykonywać pracę u innego pracodawcy.

Nie oznacza to jednak pełnej dowolności. Zgodnie z art. 26¹ § 3 Kodeksu pracy pracownik nie może być z powodu dopuszczalnego dodatkowego zatrudnienia traktowany mniej korzystnie, a takie zatrudnienie nie może stanowić przyczyny wypowiedzenia ani przygotowania do wypowiedzenia umowy o pracę. Przepis ten stosuje się do nauczycieli w zakresie nieuregulowanym Kartą Nauczyciela na podstawie art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela.

W spornej sytuacji warto odróżnić dwie kwestie. Dyrektor nie musi tworzyć planu pod prywatne preferencje nauczyciela, ale nie powinien celowo układać go w sposób represyjny tylko dlatego, że nauczyciel korzysta z prawa do pracy w drugiej szkole. Ocena zależy od konkretnych okoliczności: potrzeb szkoły, przydziału godzin, możliwości organizacyjnych, wcześniejszej praktyki oraz korespondencji między stronami.

Kiedy praca w drugiej szkole może być ograniczona?

Najważniejszy wyjątek wynika z art. 101¹ § 1 Kodeksu pracy. Przepis ten pozwala zawrzeć z pracownikiem umowę o zakazie prowadzenia działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy lub świadczenia pracy w ramach stosunku pracy albo na innej podstawie na rzecz podmiotu prowadzącego taką działalność. Sam zakaz konkurencji nie wynika automatycznie z faktu zatrudnienia w szkole; wymaga odrębnej podstawy.

Znaczenie może mieć także art. 100 § 2 pkt 4 Kodeksu pracy, zgodnie z którym pracownik ma obowiązek dbać o dobro zakładu pracy i chronić jego mienie oraz zachować w tajemnicy informacje, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę. Dodatkowa praca nie może więc prowadzić np. do ujawniania dokumentów szkoły, wykorzystywania danych uczniów lub zaniedbywania obowiązków służbowych.

Inaczej należy oceniać sytuacje objęte przepisami szczególnymi. Przykładowo nauczyciel akademicki podlega odrębnym regułom z art. 125 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, które przewidują obowiązek uzyskania zgody rektora w określonych przypadkach dodatkowego zatrudnienia.

Co zrobić, gdy dyrektor odmawia zgody albo utrudnia pracę w dwóch szkołach?

Najpierw warto ustalić, na jakiej podstawie prawnej dyrektor odmawia zgody. Jeżeli powołuje się na art. 222 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo oświatowe, można wskazać, że przepis ten utracił znaczenie po 31 sierpnia 2019 r. i nie może być obecnie podstawą zakazu dodatkowego zatrudnienia.

Dobrą praktyką jest prowadzenie korespondencji na piśmie. W piśmie do dyrektora można krótko wskazać:

• że nauczyciel nie uchyla się od obowiązków w danej szkole,
• że dodatkowe zatrudnienie nie koliduje z wykonywaniem przydzielonych zajęć, jeżeli rzeczywiście tak jest,
• że art. 26¹ § 1 Kodeksu pracy chroni możliwość pozostawania w zatrudnieniu u innego pracodawcy,
• że nauczyciel oczekuje wskazania konkretnej podstawy prawnej odmowy, jeżeli dyrektor nadal ją podtrzymuje.

Jeżeli dyrektor chce rozwiązać stosunek pracy, trzeba sprawdzić, czy wskazana przyczyna mieści się w przepisach Karty Nauczyciela. W przypadku nauczycieli często pojawiają się podstawy organizacyjne z art. 20 Karty Nauczyciela, ale muszą one rzeczywiście wynikać ze zmian organizacyjnych, a nie być pozorem ukarania nauczyciela za pracę w innej szkole.

Od wypowiedzenia umowy o pracę pracownik może wnieść odwołanie do sądu pracy w terminie 21 dni od dnia doręczenia pisma wypowiadającego umowę, co wynika z art. 264 § 1 Kodeksu pracy. Termin ten ma znaczenie także w sprawach nauczycielskich w zakresie stosowania przepisów Kodeksu pracy przez art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela.

FAQ

Czy dyrektor może zakazać nauczycielowi pracy w drugiej szkole?

Co do zasady nie. Art. 26¹ § 1 Kodeksu pracy zakazuje pracodawcy zabraniania pracownikowi pracy u innego pracodawcy. Wyjątki wynikają z art. 26¹ § 2 Kodeksu pracy, czyli m.in. z umowy o zakazie konkurencji z art. 101¹ § 1 Kodeksu pracy albo z przepisów szczególnych.

Czy art. 222 ustawy wprowadzającej Prawo oświatowe nadal obowiązuje?

Przepis art. 222 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo oświatowe miał charakter przejściowy i odnosił się do okresu od 1 września 2017 r. do 31 sierpnia 2019 r. Obecnie nie stanowi podstawy do żądania zgody dyrektora na dodatkowe zatrudnienie nauczyciela w innej szkole.

Czy brak zgody dyrektora automatycznie kończy pracę w drugiej szkole?

Nie. Ani Karta Nauczyciela, ani Kodeks pracy nie przewidują automatycznego rozwiązania stosunku pracy z powodu braku zgody dyrektora na drugie zatrudnienie. Do rozwiązania stosunku pracy potrzebna jest odrębna podstawa prawna i prawidłowe oświadczenie.

Czy nauczyciel może wypowiedzieć stosunek pracy w dowolnym momencie?

Nie zawsze. Nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania rozwiązuje stosunek pracy na swój wniosek z końcem roku szkolnego po trzymiesięcznym wypowiedzeniu, zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 1 i art. 23 ust. 2 pkt 1 Karty Nauczyciela. Szybsze zakończenie pracy wymaga zwykle porozumienia stron.

Czy szkoła musi ułożyć plan lekcji pod drugą pracę nauczyciela?

Nie ma takiego ogólnego obowiązku. Dyrektor organizuje pracę szkoły. Jeżeli jednak zmiany w planie są stosowane wyłącznie po to, aby utrudnić nauczycielowi dopuszczalne dodatkowe zatrudnienie, może powstać spór o naruszenie art. 26¹ § 3 Kodeksu pracy.

Źródła

• Art. 222 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo oświatowe.
• Art. 23 ust. 1 pkt 1, art. 23 ust. 2 pkt 1, art. 23 ust. 4 pkt 1, art. 27 ust. 1, art. 42 ust. 1 oraz art. 91c ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela.
• Art. 26¹ § 1–3, art. 100 § 2 pkt 4, art. 101¹ § 1 oraz art. 264 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.
• Art. 125 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.