Wadliwy protokół powypadkowy – jak dochodzić praw po wypadku przy pracy?

Jak zakwestionować treść protokołu powypadkowego?

Jeżeli nie zgadza się Pani z ustaleniami zespołu powypadkowego, najważniejszym krokiem jest wniesienie pozwu do sądu pracy o ustalenie, że zdarzenie było wypadkiem przy pracy, oraz o sprostowanie protokołu powypadkowego. Podstawą takiego żądania jest art. 189 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, który pozwala żądać ustalenia istnienia prawa lub stosunku prawnego, gdy powód ma w tym interes prawny.

Interes prawny w takiej sprawie zwykle istnieje, ponieważ treść protokołu wpływa na możliwość uzyskania świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego oraz na późniejsze dochodzenie odszkodowania, zadośćuczynienia albo renty od pracodawcy na zasadach prawa cywilnego.

W pozwie warto precyzyjnie wskazać, które zapisy protokołu są nieprawdziwe, np. przypisanie Pani wyłącznej winy, stwierdzenie braku urazu, pominięcie wad urządzenia, brak przeszkolenia albo brak określonych dowodów w aktach powypadkowych. W praktyce sąd nie tylko ocenia sam dokument, ale całokształt okoliczności wypadku.

Zobacz również: sprostowanie protokołu

Jakie przepisy regulują postępowanie powypadkowe?

Podstawowe znaczenie mają tu dwa akty prawne. Po pierwsze, definicję wypadku przy pracy zawiera art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Po drugie, tryb ustalania okoliczności i przyczyn wypadku reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy.

Zgodnie z § 7 tego rozporządzenia zespół powypadkowy ma obowiązek m.in. dokonać oględzin miejsca wypadku, zbadać warunki wykonywania pracy i inne okoliczności mogące mieć wpływ na powstanie wypadku, wysłuchać wyjaśnień poszkodowanego, zebrać informacje od świadków oraz zasięgnąć opinii lekarza, a w razie potrzeby także innych specjalistów.

Z kolei obowiązek sporządzenia protokołu wynika z § 9 ust. 1 tego rozporządzenia. Protokół powinien być sporządzony nie później niż w ciągu 14 dni od dnia uzyskania zawiadomienia o wypadku. Jeżeli termin nie może być dotrzymany, trzeba wskazać przyczyny opóźnienia.

Wzór protokołu określa rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 24 maja 2019 r. w sprawie wzoru protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy.

Jakie dowody zgłosić w sprawie?

W sprawie o wadliwy protokół najczęściej decydują dowody, które pokazują, że opis zdarzenia w dokumencie jest niepełny albo nieprawdziwy. Warto zgłosić przede wszystkim:

• dokumentację medyczną z dnia wypadku i dalszego leczenia,
• zeznania świadków zdarzenia albo osób, które widziały stan miejsca wypadku bezpośrednio po nim,
• dokumentację BHP, w tym szkolenia wstępne, okresowe i instruktaże stanowiskowe,
• dokumenty dotyczące stanu technicznego urządzenia, np. przeglądy, konserwacje, zgłoszenia usterek,
• dokumenty wewnętrzne pracodawcy dotyczące organizacji pracy i zasad poruszania się po terenie zakładu,
• nagrania monitoringu albo dowody na ich zniszczenie lub niezabezpieczenie,
• wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu BHP.

Jeżeli problemem jest brak monitoringu, nie przekreśla to sprawy. Sąd może wyciągać wnioski z innych dowodów. Dodatkowo brak zabezpieczenia materiału dowodowego przez pracodawcę może mieć znaczenie przy ocenie rzetelności postępowania powypadkowego.

Jeżeli chce Pani wykazać, że urządzenie było wadliwe albo niesprawdzone, duże znaczenie mają obowiązki pracodawcy wynikające z art. 207 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, zgodnie z którym pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. W kontekście maszyn i urządzeń znaczenie mają też art. 215, art. 217 i art. 2373 § 1 i § 2 Kodeksu pracy, dotyczące bezpiecznego stanu urządzeń oraz szkoleń BHP.

Zobacz również: odwołanie

Czy najpierw iść do ZUS, czy najpierw do sądu?

W praktyce najlepiej rozdzielić dwie ścieżki: sprawę o prawidłową treść protokołu oraz sprawę o świadczenia. Jeżeli protokół jest dla Pani niekorzystny, najczęściej warto jak najszybciej wystąpić do sądu pracy o ustalenie i sprostowanie protokołu, bo wynik tej sprawy będzie bardzo istotny dla dalszych roszczeń.

Jednocześnie można występować o świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego, ale trzeba liczyć się z tym, że ZUS oceni dokumentację, w tym protokół powypadkowy. Zgodnie z art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawia świadczeń, jeżeli protokół powypadkowy albo karta wypadku zawierają stwierdzenia bezpodstawne.

Jeżeli ZUS wyda decyzję odmowną, przysługuje od niej odwołanie do sądu na zasadach określonych w art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego o sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Jeżeli planuje Pani także roszczenia przeciwko pracodawcy ponad świadczenia z ZUS, np. zadośćuczynienie za krzywdę, odszkodowanie za koszty leczenia, utracone dochody czy rentę uzupełniającą, to są to roszczenia cywilne oparte zwykle na art. 415, art. 444 § 1 i § 2 oraz art. 445 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, stosowanymi wtedy, gdy pracodawcy można przypisać zawinione naruszenie obowiązków bezpieczeństwa.

Jak liczyć przedawnienie roszczeń?

W pierwotnej wersji artykułu termin przedawnienia został ujęty zbyt ogólnie. Nie ma jednej prostej zasady, że „wszystko przedawnia się z końcem trzeciego roku kalendarzowego”. Termin zależy od rodzaju roszczenia.

W Pani sytuacji najbezpieczniej działać niezwłocznie. Im dłużej trwa zwłoka, tym większe ryzyko problemów dowodowych: świadkowie gorzej pamiętają zdarzenie, trudniej o dokumenty techniczne, a monitoring bywa już usunięty.

Jakie obowiązki BHP mógł naruszyć pracodawca?

To zależy od ustaleń faktycznych, ale z opisanego stanu sprawy mogą wchodzić w grę w szczególności następujące naruszenia:

• art. 207 § 2 Kodeksu pracy – brak zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy,
• art. 212 pkt 1 i 4 Kodeksu pracy – obowiązki osób kierujących pracownikami w zakresie organizowania pracy zgodnie z przepisami i zasadami BHP oraz dbania o sprawność środków ochrony i bezpieczny stan wyposażenia,
• art. 215 Kodeksu pracy – urządzenia techniczne powinny zapewniać bezpieczne i higieniczne warunki pracy,
• art. 217 Kodeksu pracy – niedopuszczalne jest wyposażenie stanowisk pracy w maszyny i urządzenia niespełniające wymagań dotyczących oceny zgodności,
• art. 2373 § 1 i § 2 Kodeksu pracy – pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez wymaganych szkoleń BHP i dostatecznej znajomości przepisów oraz zasad BHP,
• art. 234 § 1 Kodeksu pracy – pracodawca ma obowiązek podjąć działania eliminujące lub ograniczające zagrożenie, zapewnić pierwszą pomoc, ustalić okoliczności i przyczyny wypadku oraz zastosować środki zapobiegające podobnym wypadkom.

Jeżeli rzeczywiście nie było szkolenia dostosowanego do powierzonych czynności, nie zbadano stanu urządzenia, nie przesłuchano istotnych świadków lub pominięto wersję zdarzenia wskazującą na wadliwe działanie szlabanu, może to przemawiać zarówno za wadliwością protokołu, jak i za odpowiedzialnością pracodawcy.

Jak przygotować pozew i czego żądać?

W pozwie warto zawrzeć dwa odrębne, ale powiązane żądania:

1. ustalenie, że konkretne zdarzenie z oznaczonej daty było wypadkiem przy pracy,
2. sprostowanie protokołu powypadkowego przez zmianę wskazanych punktów, np. usunięcie zapisu o wyłącznej winie pracownika, dopisanie urazu, wskazanie przyczyny zewnętrznej i uchybień po stronie pracodawcy.

Dobrze jest wskazać także, jakie dokładnie fragmenty protokołu mają zostać zmienione. Sam ogólny zarzut, że dokument jest „krzywdzący”, zwykle nie wystarcza. Sąd łatwiej oceni sprawę, jeśli wskaże Pani konkretne sformułowania niezgodne z rzeczywistością.

Jeżeli protokół został Pani przedstawiony do zapoznania się, znaczenie mają też zastrzeżenia pracownika. Zgodnie z § 11 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 1 lipca 2009 r. poszkodowany ma prawo zgłosić uwagi i zastrzeżenia do ustaleń zawartych w protokole przed jego zatwierdzeniem. Jeżeli nawet nie zostały one uwzględnione, nie zamyka to drogi sądowej.

Jakie świadczenia mogą wchodzić w grę?

Jeżeli zdarzenie zostanie uznane za wypadek przy pracy, możliwe są świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego, przewidziane m.in. w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, w tym:

• zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego,
• świadczenie rehabilitacyjne,
• jednorazowe odszkodowanie,
• renta z tytułu niezdolności do pracy,
• renta szkoleniowa.

Niezależnie od tego, przy spełnieniu przesłanek odpowiedzialności cywilnej pracodawcy, możliwe są roszczenia uzupełniające, np. zwrot kosztów leczenia, dojazdów, opieki, utraconych zarobków, renta uzupełniająca czy zadośćuczynienie za krzywdę. Każde z tych roszczeń wymaga jednak odrębnego wykazania szkody, związku przyczynowego i podstawy odpowiedzialności.

Podsumowanie praktyczne

W opisanej sytuacji najrozsądniejsza kolejność działań jest zwykle następująca: zgromadzenie pełnej dokumentacji, analiza protokołu punkt po punkcie, wniesienie pozwu o ustalenie i sprostowanie protokołu, a równolegle lub następnie dochodzenie świadczeń z ZUS i ewentualnych roszczeń cywilnych wobec pracodawcy. To, czy wszystkie roszczenia warto zgłaszać od razu, zależy od stanu leczenia, stopnia utrwalenia uszczerbku i dostępnych dowodów.

Jeżeli sprawa dotyczy spornego przebiegu zdarzenia, braku szkolenia, niesprawnego urządzenia albo zniszczonego monitoringu, szczególnie ważne jest szybkie zabezpieczenie dowodów. W praktyce właśnie to najczęściej przesądza o wyniku procesu, a nie sam zapis protokołu.

Zobacz również: udowodnienie wypadku

FAQ

Czy można sprostować protokół powypadkowy po jego zatwierdzeniu?

Tak. Jeżeli pracodawca zatwierdził protokół, a pracownik się z nim nie zgadza, może wystąpić do sądu pracy z powództwem opartym na art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy brak monitoringu przekreśla sprawę?

Nie. Nadal można korzystać z dokumentacji medycznej, zeznań świadków, dokumentów technicznych, dokumentów BHP i opinii biegłego. Brak zabezpieczenia nagrania może dodatkowo obciążać pracodawcę przy ocenie rzetelności postępowania.

Czy ZUS może odmówić świadczeń z powodu niekorzystnego protokołu?

Tak, jeżeli protokół zawiera stwierdzenia wykluczające wypadek przy pracy albo inne bezpodstawne ustalenia. Wynika to z art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy wypadkowej. Taka decyzja ZUS podlega zaskarżeniu.

Czy najpierw trzeba zakończyć leczenie?

Nie zawsze. Sprawę o sprostowanie protokołu można prowadzić wcześniej. Natomiast przy roszczeniach o wysokość odszkodowania lub renty często łatwiej działać, gdy skutki zdrowotne są już lepiej udokumentowane.

Czy brak szkolenia BHP ma znaczenie dla sprawy?

Tak, może mieć bardzo duże znaczenie. Zgodnie z art. 2373 § 1 i § 2 Kodeksu pracy pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez wymaganej znajomości przepisów i zasad BHP oraz bez odpowiedniego przeszkolenia.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych – Dz.U. 2002 nr 199 poz. 1673
2. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy – Dz.U. 2009 nr 105 poz. 870
3. Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 24 maja 2019 r. w sprawie wzoru protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy – Dz.U. 2019 poz. 1071
4. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
5. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy – Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
6. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
7. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887