Zaświadczenie od innego lekarza medycyny pracy po urlopie zdrowotnym

Czy szkoła może odmówić przyjęcia zaświadczenia od innego lekarza medycyny pracy?

Co do zasady tak. Jeżeli nauczyciel po urlopie dla poratowania zdrowia przedstawi orzeczenie wystawione przez lekarza medycyny pracy wybranego samodzielnie, poza skierowaniem wystawionym przez szkołę i poza jednostką, z którą szkoła ma zawartą umowę, dyrektor może odmówić przyjęcia takiego dokumentu jako podstawy dopuszczenia do pracy.

Wynika to z kilku przepisów. Po pierwsze, art. 229 § 4 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy stanowi, że pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania lekarskie. Po drugie, art. 229 § 4a Kodeksu pracy wiąże badania profilaktyczne z warunkami pracy wskazanymi w skierowaniu.

Po trzecie, art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy przewiduje, że badania wstępne, okresowe i kontrolne pracowników oraz inne świadczenia zdrowotne wykonuje się na podstawie pisemnej umowy zawartej przez podmiot obowiązany do ich zapewnienia, w szczególności pracodawcę, z podstawową jednostką służby medycyny pracy. Oznacza to, że pracownik nie wybiera dowolnie placówki, która ma wykonać obowiązkowe badania lekarskie do celów pracowniczych.

Nie chodzi przy tym wyłącznie o nazwisko lekarza. Jeżeli badanie wykonał inny lekarz, ale działający w tej samej jednostce medycyny pracy wskazanej przez pracodawcę i na podstawie prawidłowego skierowania, problemu zwykle nie ma. Problem pojawia się wtedy, gdy pracownik wykonał badanie w innej placówce albo bez skierowania od pracodawcy.

Dlaczego skierowanie od pracodawcy jest tak ważne?

Badanie profilaktyczne nie jest zwykłą konsultacją lekarską. Lekarz medycyny pracy ocenia zdolność do pracy na konkretnym stanowisku, w konkretnych warunkach pracy. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy badanie profilaktyczne przeprowadza się na podstawie skierowania wydanego przez pracodawcę.

Skierowanie powinno określać między innymi rodzaj badania, stanowisko pracy oraz opis warunków pracy, w tym informacje o czynnikach niebezpiecznych, szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych. Wynika to z § 4 ust. 2 wskazanego rozporządzenia. Bez tych danych lekarz może nie mieć pełnej podstawy do oceny, czy dana osoba może wykonywać pracę właśnie na tym stanowisku.

Dlatego zaświadczenie uzyskane prywatnie, nawet od lekarza posiadającego uprawnienia z zakresu medycyny pracy, może nie realizować obowiązku wynikającego z art. 229 Kodeksu pracy. Dla szkoły istotne jest to, czy badanie zostało wykonane w prawidłowej procedurze, na podstawie skierowania i przez właściwą jednostkę służby medycyny pracy.

Badanie po urlopie dla poratowania zdrowia nauczyciela

W przypadku nauczycieli dodatkowe znaczenie ma art. 73 ust. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. Przepis ten nakłada na dyrektora szkoły obowiązek wydania nauczycielowi skierowania na badanie kontrolne nie później niż 2 tygodnie przed zakończeniem urlopu dla poratowania zdrowia. Celem badania jest stwierdzenie braku przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku.

Skoro przepis wprost wskazuje, że skierowanie wydaje dyrektor szkoły, nauczyciel powinien wykonać badanie zgodnie z tym skierowaniem. Przedstawienie dokumentu od innego lekarza, uzyskanego z własnej inicjatywy, nie zmusza szkoły do dopuszczenia nauczyciela do pracy.

Jeżeli nauczyciel był dodatkowo niezdolny do pracy z powodu choroby dłużej niż 30 dni, znaczenie może mieć także art. 229 § 2 zdanie drugie Kodeksu pracy. Przepis ten przewiduje badania kontrolne w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku po niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni. W praktyce ocena zależy od dokumentów, przebiegu urlopu i treści skierowania.

Kiedy zaświadczenie od innego lekarza może mieć znaczenie?

Dokument od innego lekarza może mieć znaczenie pomocnicze, na przykład jako informacja o stanie zdrowia pracownika albo dokument medyczny przekazany lekarzowi medycyny pracy wykonującemu badanie na podstawie skierowania. Nie oznacza to jednak, że automatycznie zastępuje orzeczenie wymagane przez art. 229 § 4 Kodeksu pracy.

Jeżeli pracodawca nie ma zawartej umowy z jednostką służby medycyny pracy, powinien ją zawrzeć. Obowiązek zapewnienia profilaktycznej opieki zdrowotnej wynika z art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy, a zasada wykonywania badań na podstawie umowy wynika z art. 12 ust. 1 tej ustawy. Brak organizacji badań przez pracodawcę nie powinien być przerzucany na pracownika.

Co zrobić, gdy nie zgadzasz się z orzeczeniem lekarza medycyny pracy?

Jeżeli problem nie polega na wyborze placówki, lecz na treści orzeczenia, pracownik nie powinien samodzielnie wybierać innego lekarza jako drogi obejścia wyniku badania. Właściwą procedurę przewiduje § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. Pracownik albo pracodawca, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może w terminie 7 dni od dnia otrzymania orzeczenia wystąpić za pośrednictwem lekarza, który je wydał, z wnioskiem o ponowne badanie.

Ponowne badanie przeprowadza właściwa jednostka odwoławcza, w szczególności wojewódzki ośrodek medycyny pracy, a w określonych przypadkach jednostka badawczo-rozwojowa w dziedzinie medycyny pracy. Orzeczenie wydane po ponownym badaniu jest końcowe w tej procedurze.

Kto płaci za badania i kiedy powinny być wykonane?

Zgodnie z art. 229 § 6 Kodeksu pracy badania profilaktyczne przeprowadza się na koszt pracodawcy. Pracownik nie powinien ponosić kosztów obowiązkowego badania wykonanego na podstawie skierowania pracodawcy.

Art. 229 § 3 Kodeksu pracy przewiduje, że okresowe i kontrolne badania lekarskie przeprowadza się w miarę możliwości w godzinach pracy, a za czas niewykonywania pracy w związku z tymi badaniami pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Jeżeli badania odbywają się w innej miejscowości, pracownikowi przysługują należności na pokrycie kosztów przejazdu według zasad obowiązujących przy podróżach służbowych.

Konsekwencje odmowy wykonania badania we wskazanej placówce

Pracownik ma obowiązek poddawać się wstępnym, okresowym i kontrolnym badaniom lekarskim oraz stosować się do wskazań lekarskich. Wynika to z art. 211 pkt 5 Kodeksu pracy. Jeżeli pracownik bez uzasadnionej przyczyny odmawia wykonania badania zgodnie ze skierowaniem, pracodawca nie może dopuścić go do pracy na podstawie art. 229 § 4 Kodeksu pracy.

W zależności od okoliczności odmowa może skutkować zastosowaniem kary porządkowej na podstawie art. 108 § 1 Kodeksu pracy, a w poważniejszych przypadkach może być oceniana jako naruszenie obowiązków pracowniczych. Ocena, czy uzasadnia to wypowiedzenie umowy albo rozwiązanie jej bez wypowiedzenia z winy pracownika na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy, zawsze wymaga analizy konkretnej sytuacji, przyczyn odmowy i zachowania pracodawcy.

Inaczej należy ocenić sytuację, w której pracownik jest gotowy wykonać badania, ale pracodawca nie wystawił skierowania albo nie zapewnił możliwości ich przeprowadzenia. Wtedy zastosowanie może mieć art. 81 § 1 Kodeksu pracy dotyczący wynagrodzenia za czas gotowości do pracy, jeżeli pracownik był gotów świadczyć pracę, a doznał przeszkody z przyczyn dotyczących pracodawcy.

Jak praktycznie rozwiązać spór z kadrami?

Najbezpieczniej poprosić szkołę o pisemne wskazanie, dlaczego zaświadczenie nie zostało przyjęte, oraz o wydanie albo ponowne przekazanie skierowania na badanie. Warto sprawdzić, czy skierowanie zawiera prawidłowe stanowisko, rodzaj badania oraz opis warunków pracy. Następnie należy umówić badanie w jednostce wskazanej przez pracodawcę.

Jeżeli nauczyciel uważa, że kadry błędnie interpretują dokumenty, warto rozróżnić dwie kwestie: czy lekarz był uprawniony do wykonywania badań z zakresu medycyny pracy oraz czy badanie zostało wykonane w procedurze właściwej dla tego pracodawcy. Sam fakt, że lekarz ma uprawnienia, nie przesądza jeszcze, że dokument musi zostać przyjęty przez szkołę.

Podsumowanie

Szkoła może zakwestionować zaświadczenie od innego lekarza medycyny pracy, jeżeli nauczyciel wykonał badanie poza procedurą wynikającą ze skierowania dyrektora i poza jednostką, z którą pracodawca ma zawartą umowę. W sprawach nauczycieli szczególnie istotny jest moment, gdy kończy się urlop zdrowotny, ponieważ art. 73 ust. 6 Karty Nauczyciela nakazuje dyrektorowi skierować nauczyciela na badanie kontrolne przed powrotem do pracy.

Jeżeli problem dotyczy tylko treści orzeczenia, należy skorzystać z procedury ponownego badania w terminie 7 dni. Jeżeli natomiast problem dotyczy placówki lub braku skierowania, trzeba wyjaśnić z pracodawcą, gdzie i na jakiej podstawie badanie ma zostać wykonane.

FAQ

Czy mogę samodzielnie wybrać lekarza medycyny pracy?

Przy obowiązkowych badaniach pracowniczych zasadą jest badanie na podstawie skierowania pracodawcy i w jednostce działającej w ramach umowy z pracodawcą. Wynika to z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy oraz z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r.

Czy szkoła może nie dopuścić mnie do pracy mimo prywatnego zaświadczenia?

Tak, jeżeli zaświadczenie nie jest aktualnym orzeczeniem wydanym w prawidłowej procedurze dla danego pracodawcy i stanowiska. Art. 229 § 4 Kodeksu pracy zabrania pracodawcy dopuszczenia pracownika do pracy bez właściwego orzeczenia lekarskiego.

Co jeśli nie zgadzam się z orzeczeniem lekarza medycyny pracy?

Należy złożyć wniosek o ponowne badanie w terminie 7 dni od otrzymania orzeczenia, za pośrednictwem lekarza, który je wydał. Tę procedurę przewiduje § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r.

Czy pracodawca płaci za badania medycyny pracy?

Tak. Zgodnie z art. 229 § 6 Kodeksu pracy badania profilaktyczne są wykonywane na koszt pracodawcy. Okresowe i kontrolne badania powinny odbywać się w miarę możliwości w godzinach pracy, a pracownik zachowuje za ten czas prawo do wynagrodzenia na podstawie art. 229 § 3 Kodeksu pracy.

Czy odmowa wykonania badania we wskazanej placówce może mieć konsekwencje?

Tak. Art. 211 pkt 5 Kodeksu pracy nakłada na pracownika obowiązek poddawania się badaniom profilaktycznym. Bez ważnego orzeczenia pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy, a nieuzasadniona odmowa wykonania badania może prowadzić do konsekwencji porządkowych lub pracowniczych, zależnie od okoliczności.

Źródła

• Art. 73 ust. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela.
• Art. 229 § 2, § 3, § 4, § 4a i § 6, art. 211 pkt 5, art. 108 § 1, art. 52 § 1 pkt 1 oraz art. 81 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
• Art. 5 ust. 2 pkt 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy.
• § 4 ust. 1 i 2 oraz § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy.