Zdrada małżeńska a konsekwencje dla funkcjonariusza publicznego

Konsekwencje romansu z osobą pozostającą w małżeństwie

Sam fakt romansu z mężatką lub żonatym mężczyzną nie jest w polskim prawie przestępstwem. W obowiązujących przepisach karnych nie istnieje typ czynu zabronionego polegający na „rozbiciu małżeństwa” przez osobę trzecią. Oznacza to, że zawiadomienie prokuratury wyłącznie z tego powodu co do zasady nie powinno doprowadzić do wszczęcia postępowania karnego.

Nie oznacza to jednak, że zdrada jest prawnie obojętna w każdej sprawie. Może mieć znaczenie przede wszystkim w postępowaniu rozwodowym, gdzie sąd bada, czy nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego oraz kto ponosi winę tego rozkładu na podstawie art. 56 § 1 i § 3 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Jeżeli sprawa trafia do sądu rozwodowego, istotne bywają dowody zdrady, ale ich znaczenie zależy od całego stanu faktycznego, a nie tylko od samego ujawnienia relacji pozamałżeńskiej.

Czy zdrada może prowadzić do pozbawienia władzy rodzicielskiej?

Co do zasady – nie. Sama zdrada małżeńska nie stanowi podstawy do pozbawienia rodzica władzy rodzicielskiej. Przesłanki pozbawienia władzy rodzicielskiej określa art. 111 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z tym przepisem sąd opiekuńczy pozbawia rodzica władzy rodzicielskiej, jeżeli:

• władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody,
• rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej,
• w sposób rażący zaniedbują swe obowiązki względem dziecka.

Dodatkowo art. 111 § 1a i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje dalsze szczególne przypadki, w których sąd może albo powinien ingerować, lecz nadal chodzi o dobro dziecka, a nie o samą niewierność małżeńską.

Dlatego mąż zdradzanej osoby nie może skutecznie domagać się pozbawienia jej władzy rodzicielskiej tylko dlatego, że dopuściła się zdrady. Musiałby wykazać konkretne zaniedbania wobec dziecka, np. porzucenie opieki, nadużywanie alkoholu lub przemocy, długotrwały brak troski o potrzeby dziecka albo inne zachowania godzące w dobro małoletniego.

Jeżeli w tle występuje przemoc domowa, uzależnienia lub realne zagrożenie dla dziecka, sytuacja prawna staje się inna. W takich sprawach znaczenie mogą mieć również kwestie opisane szerzej w materiale: znęcanie się rozwód.

Zdrada a rozwód z orzeczeniem o winie

Zdrada może być istotną przyczyną przypisania winy za rozkład pożycia małżeńskiego. Podstawą rozwodu jest jednak nie sama niewierność, lecz wystąpienie zupełnego i trwałego rozkładu pożycia między małżonkami, o którym mowa w art. 56 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Przez rozkład pożycia sądy rozumieją zerwanie więzi duchowej, fizycznej i gospodarczej. Zdrada może być dowodem naruszenia obowiązku wzajemnej wierności z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz ważnym argumentem za orzeczeniem wyłącznej winy jednego z małżonków, ale sąd bada całość relacji małżeńskiej. Zdarza się bowiem, że zdrada nastąpiła już po wcześniejszym, faktycznym rozpadzie małżeństwa.

Znaczenie mają też sposób zdobycia i dopuszczalność materiału dowodowego. W praktyce spory budzą nagrania, wiadomości, zrzuty ekranu czy dostęp do cudzej korespondencji. Warto pamiętać, że problemem mogą być również bezprawne dowody, zwłaszcza gdy materiał uzyskano z naruszeniem prywatności lub tajemnicy komunikowania się.

Czy funkcjonariusz publiczny ponosi dodatkowe konsekwencje służbowe?

To zależy od tego, w jakiej służbie dana osoba pełni obowiązki oraz jakie przepisy regulują jej status. Pojęcie „funkcjonariusz publiczny” z art. 115 § 13 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny nie przesądza jeszcze automatycznie o odpowiedzialności dyscyplinarnej. Tę odpowiedzialność określa zwykle odrębna ustawa pragmatyczna, np. dotycząca Policji, Straży Granicznej, Służby Więziennej, KAS, PSP, ABW, CBA czy służby cywilnej.

W wielu pragmatykach służbowych znaczenie mają takie pojęcia jak nieposzlakowana opinia, godność służby, etyka zawodowa, dbałość o autorytet formacji czy obowiązek przestrzegania dyscypliny służbowej. Sama relacja pozamałżeńska, prowadzona w sferze prywatnej, zwykle nie wystarczy do wyciągnięcia konsekwencji służbowych. Inaczej może być jednak wtedy, gdy sprawa łączy się z:

• nadużyciem stanowiska lub zależności służbowej,
• nękaniem, groźbami, przemocą lub ujawnianiem informacji chronionych,
• publicznym skandalem godzącym w dobro służby,
• postępowaniem karnym, zwłaszcza za przestępstwo umyślne,
• fałszywymi zeznaniami albo próbą wpływania na świadków.

W praktyce największe ryzyko dla funkcjonariusza nie wynika z samego romansu, lecz z czynów towarzyszących. Jeżeli w tle pojawiają się groźby, przemoc, uporczywe nękanie, wykorzystanie danych służbowych lub naruszenie obowiązków etycznych, przełożony może rozważyć wszczęcie postępowania dyscyplinarnego – ale zawsze na podstawie konkretnej ustawy służbowej i po zbadaniu stanu faktycznego.

Składanie fałszywych zeznań – realne ryzyko prawne

Jeżeli zostanie Pan wezwany w charakterze świadka, kluczowe znaczenie ma obowiązek mówienia prawdy. Zgodnie z art. 233 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, kto składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Warunkiem odpowiedzialności jest m.in. to, aby osoba była przesłuchiwana jako świadek i została uprzedzona o odpowiedzialności karnej. Wynika to z art. 233 § 2 Kodeksu karnego. W praktyce sąd lub inny organ przed przesłuchaniem poucza świadka o tej odpowiedzialności.

Nie wolno też zakładać, że „udawanie niepamięci” będzie zawsze bezpieczne. Jeżeli świadek celowo zataja fakty, które pamięta i które mają znaczenie dla sprawy, nadal może to zostać ocenione jako realizacja znamion art. 233 § 1 Kodeksu karnego. Co innego rzeczywisty brak pamięci lub niepewność co do szczegółów – wtedy należy po prostu zeznawać zgodnie z prawdą, wskazując zakres swojej wiedzy.

Czy świadek może odmówić zeznań?

To zależy od relacji ze stronami i rodzaju pytania. W postępowaniu cywilnym prawo odmowy zeznań przysługuje osobom wskazanym w art. 261 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, czyli m.in. małżonkowi strony, jej wstępnym, zstępnym i rodzeństwu oraz powinowatym w tej samej linii lub stopniu. Osoba trzecia pozostająca w relacji pozamałżeńskiej z jedną ze stron co do zasady nie mieści się w tym katalogu.

Z kolei art. 261 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego pozwala świadkowi odmówić odpowiedzi na konkretne pytanie, jeżeli zeznanie mogłoby narazić jego lub osobę mu bliską w rozumieniu prawa karnego na odpowiedzialność karną, hańbę albo bezpośrednią i dotkliwą szkodę majątkową, bądź jeżeli miałoby być połączone z pogwałceniem istotnej tajemnicy zawodowej.

W sprawie rozwodowej osoba, z którą małżonek zdradzał współmałżonka, najczęściej nie ma prawa odmówić złożenia zeznań w całości, ale może w określonych sytuacjach odmówić odpowiedzi na pojedyncze pytania – jeżeli zachodzą ustawowe przesłanki. To zawsze wymaga oceny konkretnej sytuacji procesowej.

Obowiązek stawienia się w sądzie

Jeżeli świadek został prawidłowo wezwany, powinien stawić się w sądzie. Zgodnie z art. 274 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego za nieusprawiedliwione niestawiennictwo sąd skaże świadka na grzywnę, a w razie ponownego niestawiennictwa może grzywnę ponowić. Dodatkowo art. 276 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje możliwość przymusowego sprowadzenia świadka.

Jeżeli istnieje ważna przeszkoda, np. choroba, wyjazd służbowy lub inna obiektywna niemożność stawiennictwa, należy niezwłocznie złożyć usprawiedliwienie wraz z dokumentami. Nie należy po prostu ignorować wezwania.

Jak zachować się bezpiecznie jako świadek?

Najbezpieczniejsza strategia to zeznawanie zgodnie z prawdą, bez dopowiadania rzeczy, których się nie wie, i bez prób „ratowania” którejkolwiek ze stron. W praktyce warto:

• sprawdzić, w jakim charakterze i do jakiej sprawy jest Pan wzywany,
• przeczytać pouczenia dołączone do wezwania,
• na sali mówić wyłącznie o faktach, które zna Pan z własnej obserwacji,
• nie spekulować i nie odtwarzać cudzych relacji jako pewników,
• jeżeli nie pamięta Pan szczegółu – powiedzieć wprost, że Pan nie pamięta,
• jeżeli odpowiedź może narazić Pana na odpowiedzialność karną – rozważyć powołanie się na art. 261 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego.

Dla osób pełniących służbę publiczną szczególnie istotne jest unikanie wszelkich zachowań, które mogłyby być odczytane jako próba manipulowania postępowaniem albo ukrywania prawdy.

Kiedy pomoc adwokata lub radcy prawnego jest potrzebna?

Pomoc profesjonalnego pełnomocnika jest szczególnie wskazana, gdy:

• otrzymał Pan wezwanie na świadka i nie wie, czy może Pan odmówić odpowiedzi na pytania,
• w tle pojawiają się groźby zawiadomienia o przestępstwie,
• jest Pan funkcjonariuszem formacji mundurowej lub innej służby o zaostrzonych wymogach etycznych,
• przełożony wszczął lub zapowiada postępowanie dyscyplinarne,
• sprawa łączy się z przemocą, stalkingiem, ujawnieniem korespondencji albo bezprawnym pozyskaniem danych,
• istnieje ryzyko odpowiedzialności karnej z art. 233 Kodeksu karnego.

Na etapie samych gróźb ze strony zazdrosnego małżonka interwencja pełnomocnika nie zawsze jest konieczna. Jeżeli jednak pojawia się formalne wezwanie z sądu, policji, prokuratury lub od przełożonego służbowego, warto skonsultować sprawę wcześniej, a nie dopiero po złożeniu zeznań.

FAQ

Czy można zgłosić do prokuratury „rozbicie małżeństwa”?

Można złożyć zawiadomienie, ale samo „rozbicie małżeństwa” przez osobę trzecią nie jest w Polsce przestępstwem. Bez wskazania konkretnego czynu zabronionego postępowanie karne co do zasady nie powinno zostać wszczęte.

Czy zdrada automatycznie odbiera prawa rodzicielskie?

Nie. Pozbawienie władzy rodzicielskiej wymaga przesłanek z art. 111 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czyli np. rażącego zaniedbywania obowiązków wobec dziecka lub nadużywania władzy rodzicielskiej.

Czy świadek w sprawie rozwodowej może skłamać, jeśli chce chronić partnerkę?

Nie powinien. Po uprzedzeniu o odpowiedzialności karnej świadek ma obowiązek mówić prawdę. Świadome zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy może prowadzić do odpowiedzialności z art. 233 § 1 Kodeksu karnego.

Czy funkcjonariusz publiczny zawsze poniesie konsekwencje dyscyplinarne za romans?

Nie zawsze. Zależy to od konkretnej pragmatyki służbowej, okoliczności sprawy i tego, czy zachowanie naruszyło obowiązki służbowe albo godziło w dobro służby.

Czy można odmówić odpowiedzi na pytanie w sądzie?

Tak, ale tylko w przypadkach przewidzianych przez ustawę. W postępowaniu cywilnym podstawę stanowi art. 261 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, np. gdy odpowiedź mogłaby narazić świadka na odpowiedzialność karną.

Źródła

• art. 23, art. 56 § 1 i § 3, art. 111 § 1, § 1a i § 2 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2809)
• art. 115 § 13, art. 233 § 1 i § 2 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 383)
• art. 261 § 1 i § 2, art. 274 § 1, art. 276 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm.)
• W sprawach służbowych dodatkowo należy sprawdzić właściwą ustawę pragmatyczną regulującą daną formację lub urząd, ponieważ zakres odpowiedzialności dyscyplinarnej różni się w zależności od służby.