Kolizja drogowa bez przyznania się do winy – co grozi i jak się bronić

Kolizja drogowa przy spornej winie – od czego zacząć?

W opisanej sytuacji najważniejsze jest oddzielenie emocji od oceny prawnej. Sam fakt, że druga strona zachowywała się agresywnie, naciskała na szybkie przyznanie winy albo próbowała wymusić ugodę bez policji, nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności za samo zdarzenie. O winie decydują dowody: uszkodzenia pojazdów, miejsce zderzenia, zeznania świadków, dokumentacja fotograficzna, ewentualne nagrania i notatka policyjna.

Jeżeli kierowca nie zgadza się z zarzutem spowodowania kolizji, nie ma obowiązku przyznawania się do winy. W postępowaniu w sprawach o wykroczenia obwiniony ma prawo do obrony, w tym do składania wyjaśnień albo odmowy ich składania, na podstawie art. 20 § 3 ustawy z 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia w zw. z art. 175 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego.

W praktyce warto od razu zabezpieczyć wszystkie dostępne materiały: zdjęcia pojazdów, miejsca zdarzenia, dane świadków, nagranie z wideorejestratora, korespondencję z ubezpieczycielem i notatkę urzędową policji.

Kolizja czy wypadek – to zmienia odpowiedzialność

To rozróżnienie ma podstawowe znaczenie. Jeżeli nikt nie odniósł obrażeń naruszających czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, zwykle mówimy o kolizji, a nie o wypadku w rozumieniu prawa karnego.

W razie samego zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym zastosowanie ma art. 86 § 1 ustawy z 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, zgodnie z którym kto na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu nie zachowując należytej ostrożności powoduje zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym, podlega karze grzywny.

Jeżeli natomiast wskutek naruszenia zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym inna osoba odniosła obrażenia określone w art. 157 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w grę może wejść art. 177 § 1 Kodeksu karnego. W opisanym stanie faktycznym, skoro nikt nie ucierpiał, zasadniczo mówimy o sprawie wykroczeniowej, a nie o przestępstwie.

Co grozi, jeśli sąd uzna winę kierowcy?

Przy uznaniu odpowiedzialności za wykroczenie z art. 86 § 1 Kodeksu wykroczeń sąd może wymierzyć grzywnę. Wysokość grzywny zależy od okoliczności sprawy, stopnia zawinienia, skutków zdarzenia i sytuacji osobistej obwinionego. Dodatkowo sąd może obciążyć obwinionego kosztami postępowania.

Trzeba jednak odróżnić odpowiedzialność wykroczeniową od odpowiedzialności cywilnej za szkodę. Ustalenie winy w sprawie o wykroczenie może mieć znaczenie dla likwidacji szkody z OC, ale samo odszkodowanie za uszkodzony pojazd jest dochodzone w innym trybie – zwykle przez ubezpieczyciela albo w postępowaniu cywilnym.

Jeżeli sprawa dotyczy mandatu, odmowy jego przyjęcia albo skierowania wniosku o ukaranie do sądu, dalszy tok zależy od konkretnych czynności policji i sądu. W razie niekorzystnego rozstrzygnięcia znaczenie może mieć także odwołanie po wyroku.

Czy pasażer może żądać pieniędzy za tydzień wolnego?

Nie w taki sposób, jak bywa to przedstawiane podczas kłótni po zdarzeniu. Zwrot kosztów świadka nie jest „karą prywatną” nakładaną przez drugą stronę. O należnościach świadka decydują przepisy i sąd.

W sprawach o wykroczenia, na podstawie art. 119 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, w zakresie nieuregulowanym stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego. Z kolei należności świadków reguluje ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych stosowana odpowiednio w odpowiednim zakresie oraz przepisy wykonawcze dotyczące należności świadków, a w praktyce sąd przyznaje zwrot kosztów przejazdu, noclegu, utrzymania i utraconego zarobku lub dochodu tylko wtedy, gdy świadek złoży stosowny wniosek i wykaże wysokość należności.

Co istotne, utracony zarobek dotyczy realnego czasu koniecznego do stawiennictwa, a nie dowolnie deklarowanego okresu. Samo twierdzenie, że ktoś „musiałby wziąć tydzień wolnego”, nie oznacza automatycznie, że sąd przyzna taki zwrot. Jeżeli pasażer był świadkiem, może ubiegać się o należności jako świadek, ale wyłącznie w granicach przewidzianych przez przepisy i po ich wykazaniu.

Czy można wnosić o przesłuchanie świadka lub strony w innym sądzie?

Tak, w praktyce jest to możliwe, jeśli osoba mieszka daleko od sądu prowadzącego sprawę. W postępowaniu wykroczeniowym dopuszczalne jest skorzystanie z pomocy prawnej innego sądu. Ma to ograniczyć koszty i ułatwić przeprowadzenie dowodu.

Wniosek o przesłuchanie w drodze pomocy prawnej warto uzasadnić odległością, kosztami dojazdu, charakterem pracy albo innymi obiektywnymi trudnościami. Sąd nie musi takiego wniosku uwzględnić, ale często bierze pod uwagę ekonomikę postępowania.

Nagrywanie bez zgody po kolizji – czy to legalne?

Samo nagranie zajścia lub rozmowy po kolizji nie jest automatycznie zakazane, ale jego późniejsze wykorzystanie może już rodzić różne skutki prawne. Trzeba rozróżnić kilka kwestii: dopuszczalność dowodu w sądzie, ochronę dóbr osobistych i ewentualne rozpowszechnianie wizerunku.

Jeżeli nagranie dotyczy przebiegu zdarzenia albo zachowania uczestników bezpośrednio po nim, sąd może dopuścić taki materiał jako dowód, oceniając jego przydatność według art. 7 Kodeksu postępowania karnego w zw. z art. 8 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, czyli zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Nie ma przepisu, który w każdej sytuacji zakazywałby wykorzystania takiego materiału.

Inna kwestia to wizerunek. Zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych rozpowszechnianie wizerunku co do zasady wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej, chyba że zachodzi ustawowy wyjątek. Dlatego samo nagranie na użytek dowodowy to co innego niż opublikowanie filmu w internecie lub rozsyłanie go osobom postronnym.

Jeżeli ktoś narusza prywatność, dobre imię albo wizerunek przez publikację nagrania czy zdjęć, można rozważyć ochronę dóbr osobistych. W takim kontekście przydatny może być także materiał o tym, kiedy nagranie może stanowić dowód z nagrania.

Czy wolno robić zdjęcia domu i posesji?

Samo wykonanie zdjęć z zewnątrz nie zawsze jest bezprawne, zwłaszcza jeśli chodzi o dokumentowanie miejsca zdarzenia albo otoczenia. Nie oznacza to jednak pełnej dowolności. Jeżeli zdjęcia są wykonywane w celu nękania, zastraszania, publikacji naruszającej prywatność albo budowania fałszywego przekazu, może dojść do naruszenia dóbr osobistych chronionych przez art. 23 i art. 24 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

Znaczenie ma więc nie tylko samo zrobienie zdjęcia, lecz także cel, sposób działania i dalsze wykorzystanie fotografii. Jeśli zdjęcia pozostają wyłącznie w aktach sprawy jako materiał dowodowy, ocena prawna będzie zwykle inna niż w przypadku publikacji w mediach społecznościowych lub przesyłania ich osobom trzecim.

Jakie prawa ma osoba, która nie przyznaje się do winy?

Osoba obwiniona nie ma obowiązku potwierdzania wersji drugiej strony. Może:

• odmówić przyjęcia mandatu, jeżeli policja chce go nałożyć,
• złożyć wyjaśnienia albo odmówić ich składania,
• zgłaszać wnioski dowodowe, np. o przesłuchanie świadka lub odtworzenie nagrania,
• kwestionować twierdzenia drugiej strony i wskazywać sprzeczności w jej relacji,
• korzystać z pomocy obrońcy.

Sama odmowa przyznania się do winy nie może być traktowana jako dowód winy. Jeśli przebieg zdarzenia jest niejednoznaczny, sąd powinien ocenić cały materiał dowodowy. W praktyce duże znaczenie ma również obrona przy spornej winie.

Na co zwrócić uwagę przed rozprawą?

W sprawach o kolizję drogową często decydują szczegóły. Przed rozprawą warto przygotować chronologię zdarzenia: gdzie stały auta, które światła były włączone, kto i kiedy ruszał, gdzie powstały uszkodzenia i kto widział moment zderzenia. Należy też sprawdzić, czy druga strona nie zmienia wersji wydarzeń.

Jeżeli świadkiem była osoba obserwująca sytuację z okna, trzeba dokładnie opisać, co widziała: kierunek ruchu pojazdów, moment zapalenia świateł cofania, odległość między samochodami i chwilę uderzenia. Taki świadek może być bardzo istotny, jeżeli widział sam mechanizm kolizji, a nie tylko zdarzenia po niej.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak w praktyce oceniane są podobne sytuacje przy spornej winie i konfliktowym zachowaniu uczestników zdarzenia.

FAQ

Czy brak przyznania się do winy działa na niekorzyść kierowcy?

Nie. Obwiniony ma prawo się nie przyznać i bronić swojej wersji zdarzenia. O rozstrzygnięciu powinny decydować dowody, a nie samo stanowisko strony.

Czy policja musi rozstrzygnąć winę na miejscu?

Nie zawsze. Jeżeli przebieg zdarzenia jest sporny i nie ma podstaw do jednoznacznej oceny, sprawa może trafić do sądu.

Czy pasażer drugiego auta może być świadkiem?

Tak. Pasażer może zostać przesłuchany jako świadek, ale sąd ocenia jego zeznania tak samo jak inne dowody, zwłaszcza pod kątem spójności i obiektywizmu.

Czy można nagrywać rozmowę po kolizji bez zgody drugiej strony?

W praktyce takie nagrania bywają przedstawiane jako dowód. O ich znaczeniu decyduje sąd. Inaczej należy oceniać samo utrwalenie, a inaczej publiczne rozpowszechnienie nagrania lub wizerunku.

Co zrobić, gdy druga strona mnie obraża lub straszy po kolizji?

Najlepiej nie eskalować konfliktu, wezwać policję, zabezpieczyć dowody i zanotować dane świadków. Jeżeli pojawiają się groźby lub uporczywe nękanie, ocena prawna zależy od treści zachowań i ich intensywności.

Źródła

• art. 86 § 1 ustawy z 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń
• art. 20 § 3, art. 8 i art. 119 § 1 ustawy z 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
• art. 7 i art. 175 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego
• art. 177 § 1 oraz art. 157 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 23 i art. 24 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 81 ust. 1 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych
• wyrok Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 2016 r., II CSK 478/15