Nielegalny pobór wody – konsekwencje i legalizacja

Kiedy pobór wody jest nielegalny?

Zbiorowe dostarczanie wody odbywa się na podstawie pisemnej umowy zawartej między przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym a odbiorcą usług. Jeżeli ktoś pobiera wodę z urządzeń wodociągowych bez takiej umowy, korzysta z obejścia wodomierza, usuwa plomby albo doprowadza do tego, że zużycie nie jest prawidłowo mierzone, sprawa może zostać potraktowana jako nielegalny pobór wody.

W praktyce trzeba odróżnić dwie sytuacje. Pierwsza to zwykły spór rozliczeniowy między współwłaścicielami albo użytkownikami budynku, gdy istnieje jeden legalny wodomierz i ktoś nie płaci swojej części rachunków. Druga to rzeczywiste techniczne obejście sieci lub wodomierza, czyli pobór nieujęty w rozliczeniach przedsiębiorstwa. Dopiero ta druga sytuacja rodzi ryzyko odpowiedzialności z ustawy wodociągowej.

Jeżeli problem dotyczy technicznego stanu instalacji, przebiegu przewodu lub wymiany elementów, warto najpierw ustalić, czy sporne przyłącze jest objęte dokumentacją przedsiębiorstwa i czy woda przechodzi przez wodomierz główny.

Konsekwencje nielegalnego poboru wody

Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków ten, kto bez uprzedniego zawarcia umowy pobiera wodę z urządzeń wodociągowych, podlega karze grzywny do 5000 zł. Taka sama kara grozi m.in. za uszkodzenie wodomierza głównego, zerwanie lub uszkodzenie plomb, wpływanie na prawidłowe działanie wodomierza albo niedopuszczenie przedstawiciela przedsiębiorstwa do kontroli przewidzianej w art. 7 ustawy.

Dodatkowo, w razie skazania za bezumowne pobieranie wody, sąd może orzec nawiązkę na rzecz przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego w wysokości 1000 zł za każdy miesiąc, w którym następował bezumowny pobór. To środek odrębny od samej grzywny i od ewentualnego obowiązku zapłaty należności za wodę.

Przedsiębiorstwo może także dochodzić zapłaty za wodę, kosztów kontroli, kosztów usunięcia nieprawidłowości, legalizacji lub przebudowy instalacji. Wysokość takich należności zależy od regulaminu dostarczania wody, taryf, cennika przedsiębiorstwa, protokołu kontroli oraz sposobu oszacowania ilości pobranej wody.

Czy nielegalny pobór wody jest wykroczeniem czy przestępstwem?

Sam bezumowny pobór wody z urządzeń wodociągowych jest zasadniczo wykroczeniem z art. 28 ust. 1 ustawy wodociągowej. Nie należy automatycznie utożsamiać go z przestępstwem kradzieży z Kodeksu karnego. Kwalifikacja może się jednak zmienić, jeżeli oprócz poboru wody wystąpiły inne zachowania, np. zniszczenie mienia, fałszowanie dokumentów, oszustwo, ingerencja w urządzenia pomiarowe albo nielegalne odprowadzanie ścieków.

Osobno traktowane jest bezumowne wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych. Ustawa przewiduje za to karę ograniczenia wolności albo grzywnę do 10 000 zł. Jeżeli więc nielegalnemu poborowi wody towarzyszy nielegalne odprowadzanie ścieków, trzeba analizować oba obszary, a nie tylko samą wodę.

Przedawnienie sprawy o nielegalny pobór wody

W przypadku wykroczenia związanego z nielegalnym poborem wody stosuje się art. 45 Kodeksu wykroczeń. Karalność wykroczenia ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynął rok. Jeżeli w tym rocznym okresie wszczęto postępowanie, karalność ustaje z upływem 2 lat od zakończenia tego okresu. W praktyce oznacza to, że przy wszczęciu postępowania w terminie odpowiedzialność wykroczeniowa może trwać dłużej niż rok.

Jeżeli pobór trwał przez dłuższy czas, bardzo ważne jest ustalenie, kiedy faktycznie się rozpoczął i kiedy się zakończył. Dla trwającego naruszenia nie można bezpiecznie zakładać, że cała sprawa jest przedawniona tylko dlatego, że instalacja istnieje od wielu lat. Inaczej ocenia się dawne, zamknięte okresy, a inaczej pobór, który nadal trwa albo trwał jeszcze niedawno.

Przedawnienie wykroczenia nie musi oznaczać przedawnienia roszczeń cywilnych przedsiębiorstwa o zapłatę. Roszczenia te mogą być oceniane według przepisów Kodeksu cywilnego, w szczególności zasad dotyczących roszczeń związanych z działalnością gospodarczą, bezpodstawnego wzbogacenia albo odpowiedzialności odszkodowawczej. Dlatego przed zapłatą wieloletniej noty obciążeniowej warto sprawdzić, za jaki okres naliczono należność i na jakiej podstawie prawnej.

Legalizacja nieprawidłowego przyłącza lub obejścia wodomierza

Legalizacja jest możliwa tylko wtedy, gdy przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne zaakceptuje techniczne i prawne warunki przyłączenia albo dalszego korzystania z instalacji. Zwykle trzeba złożyć wniosek, przedstawić tytuł prawny do nieruchomości, umożliwić kontrolę, uporządkować dokumentację techniczną, usunąć obejście wodomierza, wykonać wymagane prace i zawrzeć albo zmienić umowę o zaopatrzenie w wodę.

Nie należy zakładać, że samo dobrowolne zgłoszenie zawsze wyłącza odpowiedzialność. W praktyce współpraca z przedsiębiorstwem, zaprzestanie poboru i uporządkowanie instalacji zwykle zmniejszają ryzyko sporu, ale przedsiębiorstwo nadal może sporządzić protokół, naliczyć należności i — w poważniejszych przypadkach — zawiadomić właściwe organy.

Przy budowie albo przebudowie instalacji trzeba też sprawdzić aktualne warunki techniczne i wymagania przedsiębiorstwa. Przydatne może być porównanie spraw dotyczących budowy i dokumentowania przyłączy wodnych, bo błędy techniczne często później powodują spory o legalność poboru.

Co zrobić, gdy budynek ma dwóch właścicieli?

W domu podzielonym na piętra albo lokale najpierw trzeba ustalić stan faktyczny. Sam fakt, że przez lata rachunki były dzielone po połowie, nie dowodzi jeszcze nielegalnego poboru wody. Może oznaczać jedynie nieformalny sposób rozliczeń między właścicielami. Dowodami będą m.in. dokumentacja przyłącza, zdjęcia instalacji, protokoły przedsiębiorstwa, wskazania wodomierza, rachunki, dostęp do pomieszczeń technicznych i faktyczne korzystanie z lokalu.

Osoba mieszkająca od lat za granicą powinna szczególnie uważać, aby nie przyjmować odpowiedzialności za cudze działania. W sprawie wykroczeniowej znaczenie ma możliwość przypisania winy konkretnej osobie. Jeżeli właściciel nie korzystał z nieruchomości, nie miał wiedzy o obejściu wodomierza i nie czerpał korzyści z poboru, powinien gromadzić dowody potwierdzające pobyt za granicą oraz ograniczone korzystanie z lokalu.

Jeżeli istnieje podejrzenie, że drugi właściciel korzysta z obejścia, bezpiecznym rozwiązaniem jest pisemne wezwanie do wyjaśnienia sprawy, wykonanie niezależnego przeglądu instalacji, a następnie kontakt z przedsiębiorstwem wodociągowym. Nie warto samodzielnie usuwać fragmentów instalacji przed ich udokumentowaniem, bo później trudniej będzie wykazać, kto i kiedy wykonał nieprawidłowe podłączenie.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak różnie mogą wyglądać konsekwencje w zależności od tego, czy mamy do czynienia ze sporem rozliczeniowym, faktycznym obejściem wodomierza czy działaniem osoby trzeciej.

FAQ

Czy za nielegalny pobór wody grozi więzienie?

Za sam bezumowny pobór wody z urządzeń wodociągowych ustawa przewiduje grzywnę do 5000 zł, czyli odpowiedzialność wykroczeniową. Ryzyko odpowiedzialności karnej może pojawić się dopiero przy dodatkowych okolicznościach, np. fałszowaniu dokumentów, oszustwie, zniszczeniu mienia albo nielegalnym odprowadzaniu ścieków.

Czy przedsiębiorstwo może naliczyć opłatę za wiele lat wstecz?

Może próbować dochodzić zapłaty za okres, który uznaje za okres nielegalnego poboru, ale taka nota nie zawsze musi być bezsporna. Trzeba sprawdzić podstawę naliczenia, sposób oszacowania zużycia, datę wykrycia, dokumenty kontrolne oraz przedawnienie roszczeń cywilnych.

Czy przedawnienie wykroczenia kasuje dług za wodę?

Nie zawsze. Przedawnienie wykroczenia dotyczy odpowiedzialności za czyn zabroniony. Roszczenia przedsiębiorstwa o zapłatę za wodę, koszty kontroli albo naprawę szkody ocenia się odrębnie według przepisów cywilnych.

Czy można zalegalizować nielegalne przyłącze bez kary?

Można próbować uporządkować stan prawny i techniczny instalacji, ale nie ma ogólnej gwarancji, że przedsiębiorstwo odstąpi od naliczeń albo od zawiadomienia organów. Duże znaczenie ma to, czy pobór nadal trwa, kto go wykonywał, jak długo trwał i czy właściciel sam zgłosił problem.

Czy współwłaściciel odpowiada za nielegalny pobór dokonany przez drugiego współwłaściciela?

Nie automatycznie. W sprawie wykroczeniowej trzeba wykazać winę konkretnej osoby. Współwłaściciel może jednak uczestniczyć w sporze cywilnym albo technicznym dotyczącym nieruchomości, dlatego powinien zabezpieczyć dowody i nie składać pochopnych oświadczeń.

Czy zakład wodociągowy może odciąć wodę?

Ustawa pozwala odciąć dostawę wody albo zamknąć przyłącze m.in. wtedy, gdy przyłącze wykonano niezgodnie z prawem albo stwierdzono nielegalny pobór wody. Procedura wymaga jednak zachowania warunków ustawowych, a w określonych przypadkach także wcześniejszych zawiadomień właściwych podmiotów.

Źródła

• Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, w szczególności art. 6, art. 7, art. 8 i art. 28 — tekst aktu w systemie ELI.
• Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. — Kodeks wykroczeń, w szczególności art. 1 i art. 45 — tekst aktu w systemie ELI.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny, w szczególności art. 118, art. 415 i przepisy o przedawnieniu roszczeń — tekst aktu w systemie ELI.