Matka utrudnia kontakty z małym dzieckiem – co może zrobić ojciec?

Prawo do kontaktów z dzieckiem

Podstawą prawną kontaktów jest art. 113 § 1 i § 2 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z tym przepisem rodzice oraz dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów, a kontakty obejmują w szczególności odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu, bezpośrednie porozumiewanie się, korespondencję oraz korzystanie z innych środków porozumiewania się na odległość, w tym komunikacji elektronicznej.

To oznacza, że ojciec dziecka nie jest uzależniony wyłącznie od dobrej woli matki. Jeżeli rodzice nie potrafią porozumieć się co do zasad spotkań, sprawę może rozstrzygnąć sąd opiekuńczy.

Trzeba przy tym odróżnić kontakty od władzy rodzicielskiej. Są to dwie różne instytucje. Kontakty przysługują co do zasady niezależnie od władzy rodzicielskiej, co wprost wynika z art. 113 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Dlatego sam problem z widywaniem dziecka nie oznacza automatycznie, że należy żądać ograniczenia matce władzy rodzicielskiej.

Dobro dziecka jest najważniejsze

W sprawach rodzinnych sąd kieruje się przede wszystkim dobrem dziecka. Wynika to z całej konstrukcji przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a przy rozstrzyganiu o kontaktach szczególne znaczenie mają art. 95 § 3 oraz art. 113¹ § 1 tej ustawy. Sąd bada więc nie to, jakie rozwiązanie jest najwygodniejsze dla rodziców, lecz jakie będzie najlepsze dla dziecka w konkretnym wieku i sytuacji.

Przy niemowlęciu albo bardzo małym dziecku znaczenie mają zwłaszcza: sposób karmienia, rytm dnia, dotychczasowa więź z ojcem, odległość między miejscami zamieszkania rodziców, stan zdrowia dziecka i realne możliwości spokojnego odbywania spotkań.

Dlatego przy dziecku kilkumiesięcznym sąd często ustala kontakty etapowo: początkowo krótsze, ale regularne, a dopiero z czasem dłuższe i bardziej samodzielne. W praktyce noclegi u ojca przy niemowlęciu nie są wykluczone z góry, ale zależą od stanu faktycznego i dobra dziecka.

Czy można żądać ograniczenia matce władzy rodzicielskiej?

Ograniczenie władzy rodzicielskiej jest możliwe, ale tylko wtedy, gdy istnieją ku temu konkretne podstawy ustawowe. Jeżeli rodzice żyją osobno, sąd może określić sposób wykonywania władzy rodzicielskiej na podstawie art. 107 § 1 i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Z kolei ingerencja opiekuńcza sądu jest możliwa także wtedy, gdy dobro dziecka jest zagrożone – art. 109 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Samo to, że matka nie chce zgodzić się na wielotygodniowy pobyt małego dziecka u ojca, zwykle nie wystarczy do ograniczenia jej władzy rodzicielskiej. Podobnie sama trudna relacja z babcią dziecka albo negatywna ocena warunków wychowawczych, jeżeli nie da się wykazać realnego zagrożenia dobra dziecka, nie daje jeszcze pewnej podstawy do takiego wniosku.

Inaczej może być, gdy występują poważne okoliczności, np. zaniedbywanie dziecka, narażanie jego zdrowia, przemoc, uzależnienia, rażące manipulowanie dzieckiem albo uporczywe i bezpodstawne odcinanie drugiego rodzica od dziecka. W takich sytuacjach sąd bada jednak dowody bardzo szczegółowo.

Najwłaściwszy krok: wniosek o uregulowanie kontaktów

Jeżeli kontakty są uzależniane od decyzji matki albo jej rodziny, najpraktyczniejszym rozwiązaniem jest złożenie do sądu wniosku o ustalenie kontaktów. Podstawą jest art. 113¹ § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym sąd opiekuńczy określa sposób utrzymywania kontaktów z dzieckiem.

Wniosek składa się do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka. Wynika to z przepisów o właściwości sądu opiekuńczego w ustawie z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

Od wniosku o uregulowanie kontaktów pobiera się opłatę stałą 100 zł na podstawie art. 23 pkt 1 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

We wniosku warto zaproponować konkretny, realny harmonogram, np.:

• dni i godziny spotkań,
• miejsce odbioru i odwożenia dziecka,
• czy kontakty mają odbywać się w obecności matki czy bez niej,
• czy obejmują rozmowy telefoniczne i wideopołączenia,
• jak mają wyglądać święta, wakacje i okresy przejściowe wraz z wiekiem dziecka.

Zabezpieczenie kontaktów na czas postępowania

Sprawy rodzinne potrafią trwać kilka miesięcy. Dlatego razem z wnioskiem głównym warto złożyć wniosek o zabezpieczenie kontaktów na czas trwania sprawy. Podstawę stanowi art. 730 § 1, art. 730¹ § 1 i § 2 oraz art. 755 § 1 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego.

W praktyce chodzi o to, aby sąd tymczasowo ustalił zasady spotkań jeszcze przed wydaniem prawomocnego rozstrzygnięcia. W sprawie dotyczącej małego dziecka ma to duże znaczenie, bo kilkumiesięczna przerwa bardzo utrudnia budowanie więzi.

We wniosku o zabezpieczenie trzeba uprawdopodobnić roszczenie i interes prawny, czyli pokazać, że kontakty powinny być wykonywane już teraz, a brak szybkiej regulacji szkodzi relacji dziecka z ojcem.

Jakie dowody warto przygotować?

W sprawie o kontakty przydatne są zwłaszcza:

• wiadomości SMS, e-maile i komunikatory pokazujące próby umówienia spotkań,
• potwierdzenia dojazdów i pobytów, jeśli rodzice mieszkają daleko od siebie,
• zdjęcia i inne dowody pokazujące dotychczasową więź z dzieckiem,
• zeznania świadków, którzy wiedzą, jak wyglądały ustalenia i odmowy,
• dokumenty dotyczące warunków mieszkaniowych i możliwości opieki nad dzieckiem.

Jeżeli ojciec twierdzi, że środowisko po stronie matki szkodzi dziecku, musi to wykazać konkretnymi faktami. Same oceny typu „niski poziom wychowawczy” albo „zły wpływ babci” zwykle nie wystarczą.

Co sąd bierze pod uwagę przy niemowlęciu lub małym dziecku?

Nie ma przepisu, który mówiłby, od jakiego wieku dziecko może nocować u ojca. Sąd ocenia każdą sprawę indywidualnie. Znaczenie mają między innymi:

Jeżeli odległość wynosi około 100 km, można proponować rozwiązania praktyczne: np. dłuższe spotkania weekendowe w ciągu dnia, stopniowe rozszerzanie kontaktów albo dodatkowe wideorozmowy pomiędzy spotkaniami.

Co jeśli matka dalej nie wykonuje ustalonych kontaktów?

Jeżeli kontakty zostały już ustalone przez sąd albo zatwierdzone w ugodzie, a mimo to drugi rodzic ich nie wykonuje, można uruchomić procedurę przewidzianą w art. 598¹⁵–598²² Kodeksu postępowania cywilnego. W pierwszym etapie sąd zagrozi nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązków związanych z kontaktami, a w drugim może nakazać zapłatę tej kwoty.

To ważne narzędzie, ale działa dopiero wtedy, gdy istnieje już konkretne orzeczenie albo ugoda określająca kontakty. Dlatego pierwszy krok to zwykle ich formalne uregulowanie.

Czego nie warto robić?

W konflikcie o dziecko łatwo podjąć krok, który później osłabi pozycję procesową. Zwykle nie warto:

• żądać od razu ograniczenia władzy rodzicielskiej bez mocnych dowodów,
• samowolnie zabierać dziecka wbrew ustaleniom lub w atmosferze konfliktu,
• prowadzić obraźliwej korespondencji z matką lub jej rodziną,
• składać zbyt wygórowanych żądań, np. wielotygodniowych pobytów niemowlęcia bez uzasadnienia.

Sąd zwraca uwagę także na postawę każdego z rodziców i ich gotowość do współpracy wokół potrzeb dziecka.

Jak może wyglądać rozsądny wniosek w takiej sytuacji?

Przy dziecku kilkumiesięcznym sensowne może być żądanie kontaktów np. co tydzień albo co drugi tydzień, przez kilka godzin, z możliwością stopniowego rozszerzenia zakresu po ukończeniu przez dziecko określonego wieku. Można też wnosić o kontakty telefoniczne i wideo w ustalonych dniach.

Jeżeli rodzice mieszkają daleko od siebie, we wniosku warto od razu rozwiązać kwestie praktyczne: kto przywozi dziecko, kto je odwozi, gdzie odbywa się kontakt i czy spotkania mają być początkowo w miejscu zamieszkania dziecka.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak w praktyce sąd może spojrzeć na różne sytuacje związane z kontaktami z małym dzieckiem.

FAQ

Czy ojciec niemowlęcia może żądać noclegów dziecka u siebie?

Może o to wnosić, ale sąd oceni to indywidualnie. Przy bardzo małym dziecku częściej spotyka się najpierw krótsze i regularne kontakty, a noclegi bywają wprowadzane później, jeśli przemawia za tym dobro dziecka.

Czy brak zgody matki przekreśla kontakty ojca z dzieckiem?

Nie. Jeżeli rodzice nie potrafią się porozumieć, ojciec może wystąpić do sądu o ustalenie kontaktów na podstawie art. 113¹ § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy utrudnianie kontaktów zawsze oznacza podstawę do ograniczenia władzy rodzicielskiej matki?

Nie zawsze. Najpierw zwykle dąży się do uregulowania kontaktów i ich egzekwowania. Ograniczenie władzy rodzicielskiej wymaga wykazania przesłanek z art. 107 lub art. 109 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Ile kosztuje wniosek o ustalenie kontaktów?

Opłata stała wynosi 100 zł zgodnie z art. 23 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Czy można uzyskać kontakty jeszcze przed końcem sprawy?

Tak. Służy do tego wniosek o zabezpieczenie kontaktów na czas postępowania, składany na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o zabezpieczeniu.

Źródła

• art. 95 § 3, art. 107 § 1–2, art. 109 § 1, art. 113 § 1–2, art. 113¹ § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 730 § 1, art. 730¹ § 1–2, art. 755 § 1, art. 598¹⁵–598²² ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 23 pkt 1 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych