Utrudnianie kontaktów z dziećmi przez matkę – co zrobić?

Prawo i obowiązek utrzymywania kontaktów z dzieckiem

Zgodnie z art. 113 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice oraz dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów niezależnie od władzy rodzicielskiej. Kontakty obejmują nie tylko osobiste spotkania, odwiedziny i zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu, lecz także rozmowy telefoniczne, korespondencję oraz komunikację elektroniczną.

Jeżeli dziecko mieszka stale u jednego z rodziców, sposób kontaktów z drugim rodzicem rodzice powinni ustalić wspólnie, kierując się dobrem dziecka i biorąc pod uwagę jego rozsądne życzenia. Gdy porozumienie nie jest możliwe, rozstrzyga sąd opiekuńczy. Dopóki orzeczenie lub ugoda obowiązuje, rodzic sprawujący bieżącą pieczę nad dzieckiem nie może samodzielnie zmieniać terminów, uzależniać spotkań od własnej decyzji ani odmawiać wydania dziecka bez realnej i udokumentowanej przyczyny.

Kiedy można żądać przymuszenia do wykonania kontaktów?

Jeżeli kontakty zostały uregulowane w wyroku, postanowieniu zabezpieczającym albo ugodzie zawartej przed sądem lub przed mediatorem, a drugi rodzic ich nie wykonuje albo wykonuje je niewłaściwie, można złożyć do sądu opiekuńczego wniosek o zagrożenie nakazaniem zapłaty sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązku. W praktyce jest to podstawowy tryb, gdy matka nie wydaje dzieci, odwołuje spotkania w ostatniej chwili, skraca kontakty, stawia dodatkowe warunki albo utrudnia przygotowanie dzieci do spotkania z ojcem.

Jeżeli kontakty nie są jeszcze formalnie uregulowane, najpierw należy wystąpić o ich ustalenie albo o zabezpieczenie kontaktów na czas trwania sprawy. Sama ustna lub SMS-owa umowa między rodzicami zwykle nie wystarczy do zastosowania mechanizmu z art. 598¹⁵ K.p.c. W takiej sytuacji potrzebne będzie postępowanie o ustalenie kontaktów, a dopiero później ewentualne egzekwowanie kontaktów.

Dwuetapowa procedura z art. 598¹⁵ i 598¹⁶ K.p.c.

Postępowanie dotyczące wykonywania kontaktów jest zasadniczo dwuetapowe. W pierwszym etapie sąd, po zbadaniu sprawy, może zagrozić osobie naruszającej obowiązki nakazaniem zapłaty określonej sumy pieniężnej za każde naruszenie. Wysokość tej sumy sąd ustala z uwzględnieniem sytuacji majątkowej tej osoby. Nie jest to grzywna płacona na rzecz Skarbu Państwa, lecz suma pieniężna należna drugiemu rodzicowi.

W drugim etapie, jeżeli mimo wcześniejszego zagrożenia kontakty nadal nie są wykonywane albo są wykonywane niewłaściwie, uprawniony rodzic może złożyć kolejny wniosek – tym razem o nakazanie zapłaty należnej sumy. Sąd ustala ją stosownie do liczby naruszeń. Prawomocne postanowienie o zapłacie może być podstawą egzekucji komorniczej.

Kwota wskazana we wniosku powinna być realna i dostosowana do sytuacji majątkowej drugiego rodzica. W praktyce spotyka się kwoty od kilkuset do kilku tysięcy złotych za każde naruszenie, ale sąd nie jest związany żądaniem w sposób automatyczny i każdorazowo ocenia okoliczności sprawy.

Co powinien zawierać wniosek do sądu?

Wniosek składa się co do zasady do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego według miejsca zamieszkania dziecka, a przy jego braku – według miejsca pobytu dziecka. Pismo powinno spełniać wymogi pisma procesowego i wniosku w postępowaniu nieprocesowym, a do wniosku należy dołączyć odpis wykonalnego orzeczenia albo wykonalnej ugody dotyczącej kontaktów.

W treści wniosku warto jasno wskazać:

• jakie orzeczenie lub ugoda reguluje kontakty,
• które konkretne kontakty nie odbyły się albo zostały utrudnione, z podaniem dat i godzin,
• na czym polegało naruszenie, np. niewydanie dziecka, zmiana terminu bez porozumienia, skrócenie kontaktu, brak przygotowania dziecka, blokowanie rozmów telefonicznych,
• jakiej sumy pieniężnej za każde naruszenie domaga się wnioskodawca,
• jakie dowody potwierdzają naruszenia.

Do wniosku można dołączyć m.in. wydruki wiadomości, korespondencję e-mail, historię połączeń, notatki z interwencji policji, potwierdzenia przyjazdu po dziecko, zeznania świadków, dokumentację medyczną, jeżeli druga strona powołuje się na chorobę dziecka, oraz inne materiały pokazujące, że utrudnianie ma charakter powtarzalny. Co do zasady od wniosku wszczynającego postępowanie nieprocesowe pobiera się opłatę stałą 100 zł, chyba że w konkretnej sprawie strona korzysta ze zwolnienia od kosztów sądowych.

Jak dokumentować utrudnianie kontaktów i nastawianie dzieci?

Najważniejsze jest systematyczne dokumentowanie zdarzeń. Warto prowadzić kalendarz kontaktów i zapisywać, kiedy ojciec stawił się po dzieci, jaka była reakcja matki, jaki podano powód odmowy i czy dzieci były przygotowane do wyjścia. Same ogólne twierdzenia, że matka „robi problemy”, zwykle są za słabe. Sąd potrzebuje konkretnych dat, opisów i dowodów.

Jeżeli matka tłumaczy odmowę chorobą dziecka, trzeba odróżnić rzeczywistą przeszkodę od pretekstu. Jednorazowe przeziębienie może uzasadniać zmianę sposobu kontaktu, ale regularne odwoływanie spotkań bez dokumentacji medycznej, przy jednoczesnym braku propozycji odrobienia kontaktu, może przemawiać za naruszeniem obowiązków.

Nastawianie dziecka przeciwko drugiemu rodzicowi jest trudniejsze dowodowo, ale nie oznacza to, że jest obojętne prawnie. Znaczenie mogą mieć wiadomości, w których drugi rodzic oczernia ojca, relacje świadków, zachowanie dzieci przed kontaktem, wypowiedzi nauczycieli, psychologa lub kuratora, a w sprawach bardziej konfliktowych także opinia OZSS. Warto jednak unikać przesłuchiwania dzieci przez rodzica i wywierania na nie presji, bo może to obrócić się przeciwko wnioskodawcy.

Odmowa dziecka a odpowiedzialność rodzica

W praktyce częstym argumentem rodzica utrudniającego kontakty jest twierdzenie, że „dziecko samo nie chce”. Taka okoliczność wymaga ostrożnej oceny. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 czerwca 2022 r., SK 3/20, sąd powinien brać pod uwagę, czy niewykonywanie kontaktów wynika z samodzielnej woli dziecka, niewywołanej przez osobę, pod której pieczą dziecko pozostaje. Nie oznacza to jednak, że każda odmowa dziecka automatycznie zwalnia rodzica z odpowiedzialności.

Sąd Najwyższy w uchwale z 3 października 2025 r., III CZP 20/25, wskazał, że postawa dziecka nie wyłącza możliwości nakazania zapłaty sumy pieniężnej także wtedy, gdy wynika z zachowań obojga rodziców. Dla rodzica starającego się o wykonywanie kontaktów oznacza to, że warto wykazywać nie tylko sam fakt odmowy dziecka, lecz także to, czy drugi rodzic utrwala lęk, niechęć albo negatywny obraz ojca.

Jeżeli jednak kontakty w dotychczasowej formie faktycznie przestały odpowiadać dobru dziecka, właściwą drogą może być wniosek o zmianę kontaktów, kontakty przy udziale specjalisty, terapia rodzinna albo inne zabezpieczenie. Nie należy po prostu ignorować obowiązującego orzeczenia, bo dopóki nie zostanie zmienione, nadal podlega wykonaniu.

Zwrot kosztów przygotowania kontaktu

Oprócz sumy pieniężnej za naruszenie obowiązków można żądać zwrotu uzasadnionych wydatków poniesionych w związku z przygotowaniem kontaktu, który nie doszedł do skutku albo został niewłaściwie wykonany. Podstawą jest art. 598¹⁷ K.p.c. Chodzi np. o koszty dojazdu, paliwa, biletów, noclegu, opłaconych atrakcji lub innych wydatków, które były racjonalnie związane z planowanym kontaktem.

Roszczenie o zwrot kosztów trzeba udokumentować. Do wniosku warto dołączyć faktury, bilety, potwierdzenia płatności, potwierdzenia rezerwacji oraz opis, dlaczego dany wydatek był potrzebny do realizacji kontaktu.

Czy warto zawiadamiać policję albo prokuraturę?

Wezwanie policji może być przydatne dowodowo, zwłaszcza gdy drugi rodzic w ogóle nie wydaje dzieci mimo stawienia się ojca w terminie kontaktu. Trzeba jednak pamiętać, że policja zazwyczaj nie rozwiązuje sporu o kontakty na miejscu i nie zastępuje sądu rodzinnego. Notatka z interwencji może natomiast potwierdzić, że ojciec był gotów wykonać kontakt, a dzieci nie zostały wydane.

Zawiadomienie o przestępstwie należy rozważać ostrożnie. Sam konflikt o kontakty zwykle powinien być rozwiązywany przed sądem rodzinnym. Jeżeli jednak pojawia się przemoc psychiczna wobec dziecka, groźby, uporczywe nękanie, zastraszanie albo inne zachowania wykraczające poza zwykły spór rodzicielski, zawiadomienie organów ścigania może być uzasadnione. Warto wtedy opisać konkretne zachowania, a nie tylko sam fakt niewydawania dziecka.

FAQ

Czy sąd może ukarać matkę za utrudnianie kontaktów?

Sąd może zagrozić matce nakazaniem zapłaty określonej sumy pieniężnej za każde naruszenie, a przy dalszych naruszeniach nakazać zapłatę. Formalnie nie jest to kara karna, lecz cywilny mechanizm przymuszający do wykonywania kontaktów.

Czy można złożyć taki wniosek, jeśli kontakty nie są uregulowane przez sąd?

Zazwyczaj nie. Najpierw trzeba uzyskać orzeczenie sądu, zabezpieczenie kontaktów albo zawrzeć ugodę przed sądem lub mediatorem. Dopiero taki tytuł pozwala skutecznie żądać zastosowania procedury z art. 598¹⁵ i nast. K.p.c.

Ile może wynosić suma pieniężna za utrudnianie kontaktów?

Nie ma jednej ustawowej stawki. Sąd bierze pod uwagę sytuację majątkową osoby naruszającej obowiązki, charakter naruszeń i ich częstotliwość. Kwota powinna być na tyle odczuwalna, aby realnie mobilizowała do wykonywania kontaktów.

Czy notatka policji wystarczy jako dowód?

Notatka z interwencji może być ważnym dowodem, ale zwykle warto przedstawić również inne materiały: wiadomości, historię połączeń, świadków, potwierdzenia przyjazdu po dziecko i dokumenty pokazujące, że kontakty były regularnie blokowane.

Co zrobić, gdy dziecko mówi, że nie chce iść do ojca?

Trzeba ustalić, skąd wynika odmowa. Jeżeli jest samodzielna i niewywołana przez rodzica sprawującego pieczę, sąd musi to uwzględnić. Jeżeli jednak odmowa jest skutkiem nastawiania dziecka, utrwalania konfliktu albo braku przygotowania dziecka do kontaktu, odpowiedzialność rodzica nadal może wchodzić w grę.

Czy można odzyskać koszty niewykonanego kontaktu?

Tak, jeżeli były to uzasadnione wydatki poniesione w związku z przygotowaniem kontaktu, który nie odbył się z powodu niewykonania lub niewłaściwego wykonania obowiązków przez drugiego rodzica. Trzeba je wykazać dokumentami, np. fakturami, biletami albo potwierdzeniami rezerwacji.

Źródła

• Kodeks postępowania cywilnego, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 468 – art. 598¹⁵–598¹⁹.
• Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 236 – art. 113 i nast.
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1228 – art. 23.
• Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 czerwca 2022 r., SK 3/20.
• Uchwała Sądu Najwyższego z 28 kwietnia 2022 r., III CZP 87/22.
• Uchwała Sądu Najwyższego z 3 października 2025 r., III CZP 20/25.