Eksmisja męża alkoholika przed rozwodem

Czy można eksmitować męża alkoholika przed rozwodem?

Tak, ale nie w każdej sytuacji. Jeżeli mąż tylko mieszka w domu żony, nadużywa alkoholu i nie dokłada się do kosztów utrzymania, sprawę trzeba ocenić przez pryzmat tytułu prawnego do lokalu, obowiązków małżeńskich oraz skali jego zachowań. Natomiast jeżeli dochodzi do awantur, gróźb, poniżania, niszczenia rzeczy, przemocy fizycznej albo psychicznej, podstawą działania może być ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej.

Przemoc domowa została zdefiniowana w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej jako jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie, wykorzystujące przewagę fizyczną, psychiczną lub ekonomiczną, naruszające prawa lub dobra osobiste osoby doznającej przemocy domowej. Może więc chodzić nie tylko o bicie, ale także o poniżanie, zastraszanie, kontrolowanie, izolowanie, niszczenie mienia, groźby lub uporczywe awantury.

Jeżeli zachowanie męża odpowiada tym przesłankom, można skorzystać z trybu sądowego z art. 11a ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Przepis ten pozwala osobie doznającej przemocy domowej żądać, aby sąd zobowiązał osobę stosującą przemoc domową do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia albo zakazał jej zbliżania się do mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia.

Natychmiastowy nakaz opuszczenia mieszkania przez Policję

Jeżeli sytuacja jest pilna, nie trzeba czekać na rozwód. Funkcjonariusz Policji może wydać wobec osoby stosującej przemoc domową natychmiastowy nakaz opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia lub zakaz zbliżania się do mieszkania na podstawie art. 15aa ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji. W określonych przypadkach możliwy jest także zakaz kontaktowania się lub zakaz przebywania w oznaczonych miejscach, jeżeli wynika to z aktualnych uprawnień Policji przewidzianych w ustawie o Policji.

Nakaz lub zakaz wydany przez Policję ma charakter natychmiastowy. Co do zasady obowiązuje 14 dni, zgodnie z art. 15ak ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, chyba że sąd udzieli zabezpieczenia przed upływem tego terminu. W praktyce po interwencji Policji warto od razu złożyć do sądu wniosek na podstawie art. 11a ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej, aby ochrona nie zakończyła się po kilkunastu dniach.

Jeżeli dochodzi do znęcania się, warto równolegle rozważyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 207 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny. Przepis ten penalizuje fizyczne lub psychiczne znęcanie się nad osobą najbliższą albo nad inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy.

Wniosek do sądu o nakazanie opuszczenia mieszkania

Wniosek z art. 11a ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej składa się do sądu rejonowego właściwego według miejsca wspólnie zajmowanego mieszkania. Sprawa toczy się w postępowaniu nieprocesowym na podstawie art. 560² i następnych ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.

Postępowanie powinno być szybkie. Zgodnie z art. 560⁶ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego sąd wydaje postanowienie w terminie jednego miesiąca od dnia wniesienia wniosku. Z kolei art. 560⁷ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje, że postanowienie zobowiązujące osobę stosującą przemoc domową do opuszczenia mieszkania lub zakazujące zbliżania się do mieszkania jest skuteczne i wykonalne z chwilą ogłoszenia, a jeżeli ogłoszenia nie było - z chwilą wydania.

Do wniosku warto dołączyć dowody: notatki z interwencji Policji, dokumentację procedury Niebieskie Karty, wiadomości SMS, nagrania, zdjęcia zniszczeń, dokumentację lekarską, zaświadczenia od psychologa, zeznania świadków oraz opis konkretnych incydentów z datami. Im bardziej precyzyjnie zostaną opisane zachowania męża, tym łatwiej wykazać, że wspólne zamieszkiwanie jest szczególnie uciążliwe lub zagraża bezpieczeństwu.

Eksmisja w sprawie rozwodowej

Jeżeli sprawa rozwodowa już się toczy, można działać także w jej ramach. Art. 58 § 2 zdanie pierwsze ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy stanowi, że jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd w wyroku rozwodowym orzeka także o sposobie korzystania z tego mieszkania przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków. Natomiast art. 58 § 2 zdanie drugie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala sądowi - w wypadkach wyjątkowych - nakazać eksmisję jednego z małżonków na żądanie drugiego, jeżeli rażąco naganne postępowanie tego małżonka uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie.

W sprawie rozwodowej można też rozważyć wniosek o zabezpieczenie. Podstawę stanowią art. 730 § 1, art. 730¹ § 1 oraz art. 755 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Zabezpieczenie może być potrzebne wtedy, gdy czekanie na wyrok rozwodowy naraża żonę lub dzieci na dalszą przemoc, awantury albo destabilizację życia domowego. Ostateczna treść żądania zależy od faktów: inaczej formułuje się wniosek przy przemocy fizycznej, inaczej przy groźbach i nękaniu, a jeszcze inaczej przy konflikcie wyłącznie o rachunki.

Jeżeli celem jest rozwód z orzeczeniem o winie z powodu alkoholizmu, przemocy lub porzucenia obowiązków rodzinnych, warto zadbać o spójność wniosków dowodowych. Pomocny może być materiał omawiający pozew z winy alkoholika, zwłaszcza gdy przemoc i nadużywanie alkoholu mają wpływ także na alimenty lub władzę rodzicielską.

Czy własność domu ma znaczenie?

Jeżeli dom należy wyłącznie do żony, nie oznacza to jeszcze, że może ona samodzielnie wymienić zamki i wyrzucić męża bez orzeczenia sądu albo nakazu Policji. W trakcie małżeństwa znaczenie ma art. 28¹ ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli prawo do mieszkania przysługuje jednemu małżonkowi, drugi małżonek jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w celu zaspokojenia potrzeb rodziny.

To uprawnienie nie chroni jednak przemocy. Jeżeli mąż stosuje przemoc domową, można żądać nakazania opuszczenia mieszkania niezależnie od tego, że formalnie pozostaje małżonkiem. Sąd w trybie art. 11a ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej bada przede wszystkim bezpieczeństwo osoby doznającej przemocy i realną uciążliwość wspólnego zamieszkiwania.

Jeżeli dom jest majątkiem wspólnym albo mąż jest współwłaścicielem, droga prawna nadal istnieje, ale trzeba rozdzielić dwie kwestie: ochronę przed przemocą oraz późniejszy podział majątku. Przy rozliczeniach po rozwodzie znaczenie mogą mieć nakłady, kredyt, sposób korzystania z domu i ewentualne roszczenia z tytułu wyłącznego używania nieruchomości. W praktyce warto osobno przeanalizować temat alkoholizm a podział, bo eksmisja i podział majątku to różne postępowania.

Niepłacenie rachunków i utrzymanie domu

Jeżeli mąż nie dokłada się do rachunków, jedzenia, utrzymania domu lub dzieci, podstawowym przepisem jest art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z nim oboje małżonkowie są obowiązani, każdy według swoich sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli.

Na podstawie art. 28 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd może nakazać, aby wynagrodzenie za pracę albo inne należności przypadające małżonkowi były w całości lub w części wypłacane do rąk drugiego małżonka, jeżeli małżonek nie spełnia obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny. To rozwiązanie nie jest eksmisją, ale może pomóc w sytuacji, gdy problemem są przede wszystkim koszty utrzymania domu.

Niepłacenie rachunków może być jednym z elementów przemocy ekonomicznej, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej, jeżeli polega na celowym wykorzystywaniu przewagi ekonomicznej, odcinaniu środków, wymuszaniu określonych zachowań lub pozbawianiu możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb. Jeżeli jest to tylko bierne uchylanie się od kosztów, bez przemocy i bez rażąco nagannego zachowania, sama eksmisja może być trudniejsza.

Porównanie możliwych działań

Czy obecnie obowiązuje zakaz eksmisji?

Nie należy opierać się na dawnych informacjach o pandemicznym wstrzymaniu eksmisji. Szczególne ograniczenia związane z COVID-19 nie funkcjonują już w takim zakresie, jak w okresie stanu epidemii. Obecnie trzeba stosować zwykłe przepisy o wykonywaniu eksmisji oraz przepisy szczególne dotyczące przemocy domowej.

W zwykłych sprawach mieszkaniowych znaczenie mają m.in. art. 14, art. 16 i art. 17 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Art. 16 tej ustawy przewiduje okresowe ograniczenie wykonywania wyroków eksmisyjnych od 1 listopada do 31 marca, jeżeli osobie eksmitowanej nie wskazano lokalu, do którego ma nastąpić przekwaterowanie. Jednak art. 17 ust. 1 tej ustawy wyłącza stosowanie części ochronnych przepisów m.in. wtedy, gdy powodem opróżnienia lokalu jest stosowanie przemocy domowej lub rażąco naganne zachowanie uniemożliwiające wspólne zamieszkiwanie.

W sprawach z art. 11a ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej kluczowe jest szybkie uzyskanie postanowienia sądu albo wcześniejszego nakazu Policji. Takie postępowania mają chronić bezpieczeństwo domowników, dlatego nie powinny być mylone ze zwykłą eksmisją lokatora zalegającego z czynszem.

Jak przygotować się do sprawy?

• zapisuj daty, godziny i przebieg awantur, gróźb, interwencji Policji oraz zdarzeń po alkoholu,
• zgłaszaj przemoc Policji i domagaj się dokumentowania interwencji,
• zabezpiecz wiadomości, nagrania, zdjęcia zniszczeń, dokumenty medyczne i zaświadczenia psychologiczne,
• wskaż świadków: sąsiadów, rodzinę, dorosłe dzieci, osoby obecne przy awanturach,
• rozważ wszczęcie procedury Niebieskie Karty, prowadzonej na podstawie art. 9d ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej,
• w sprawie rozwodowej połącz żądania dotyczące mieszkania z dowodami na winę, przemoc i wpływ zachowania męża na rodzinę.

FAQ

Źródła

• Art. 2 ust. 1 pkt 1, art. 9d, art. 11a ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej.
• Art. 15aa ust. 1 i art. 15ak ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji.
• Art. 27, art. 28 § 1, art. 28¹, art. 58 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 730 § 1, art. 730¹ § 1, art. 755 § 1, art. 560²-560⁷ ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 207 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
• Art. 14, art. 16 i art. 17 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego.