Wymiana brytyjskiego prawa jazdy na polskie a badania lekarskie

Osoba wracająca z Wielkiej Brytanii do Polski i zamierzająca mieszkać tu przez większość roku może wystąpić o wymianę brytyjskiego prawa jazdy na polskie. Podstawowe znaczenie ma ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami oraz to, czy dokument jest ważny, jakie kategorie obejmuje i czy istnieją podstawy do żądania dodatkowych badań.

Po Brexicie prawo jazdy z UK nie jest już prawem jazdy wydanym przez państwo członkowskie Unii Europejskiej. Wielka Brytania jest jednak stroną Konwencji o ruchu drogowym sporządzonej w Wiedniu dnia 8 listopada 1968 r., dlatego co do zasady dokument wydany zgodnie z tą konwencją może być uznawany i wymieniany w Polsce na zasadach przewidzianych dla praw jazdy z państw trzecich będących stronami konwencji.

Kiedy można wymienić brytyjskie prawo jazdy na polskie?

Zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami prawo jazdy wydaje się osobie, która przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej co najmniej przez 185 dni w każdym roku kalendarzowym ze względu na swoje więzi osobiste lub zawodowe albo przedstawi zaświadczenie, że studiuje w Polsce od co najmniej 6 miesięcy. Ten warunek miejsca zamieszkania ma znaczenie także przy wymianie zagranicznego dokumentu.

Podstawę wymiany zagranicznego prawa jazdy stanowi art. 14 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami. Przepis ten pozwala wydać polskie prawo jazdy osobie posiadającej ważne zagraniczne prawo jazdy, po zwrocie dokumentu zagranicznego. W przypadku dokumentów wydanych przez państwa spoza Unii Europejskiej urząd zwykle występuje do organu zagranicznego o potwierdzenie danych i ważności prawa jazdy, co w praktyce może wydłużyć postępowanie. Gdy wcześniej obowiązywał w Polsce zakaz prowadzenia, osobno trzeba przeanalizować wymianę brytyjskiego prawa jazdy na polskie po zakazie prowadzenia.

Jeżeli zagraniczne prawo jazdy nie odpowiada wzorowi określonemu w konwencjach międzynarodowych, art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami może wymagać zdania części teoretycznej egzaminu państwowego. W typowych sprawach dotyczących brytyjskiego prawa jazdy wydanego w standardowej formie problem ten najczęściej nie występuje, ale ostateczna ocena należy do organu prowadzącego sprawę.

Czy przy wymianie prawa jazdy z UK trzeba robić badania lekarskie?

Samo złożenie wniosku o wymianę ważnego brytyjskiego prawa jazdy na polskie nie oznacza automatycznie, że każda osoba musi przejść nowe badanie lekarskie. Trzeba jednak odróżnić zwykłą wymianę dokumentu od sytuacji, w której badanie wynika z przepisów o wydaniu, przedłużeniu albo kontroli uprawnień.

Art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami wskazuje osoby podlegające badaniu lekarskiemu w celu ustalenia istnienia albo braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Badanie może być potrzebne m.in. przy ubieganiu się o wydanie prawa jazdy, przedłużaniu ważności dokumentu, przywracaniu uprawnień cofniętych ze względu na stan zdrowia, przy niektórych kategoriach i uprawnieniach zawodowych oraz wtedy, gdy kierowca zostanie skierowany na badanie decyzją starosty.

W praktyce przy wymianie ważnego prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, B1, B, B+E lub T urząd zwykle koncentruje się na ważności dokumentu, tożsamości wnioskodawcy, miejscu zamieszkania i potwierdzeniu uprawnień przez organ zagraniczny. Inaczej może być, gdy dokument utracił ważność, kategoria jest ograniczona ze względów zdrowotnych, chodzi o kategorie zawodowe, kierowca chce przedłużyć termin ważności uprawnień albo organ ma podstawy do skierowania na badanie.

Zobacz również:
wymiana PJ oraz kanadyjskie PJ.

Choroba psychiczna a prawo jazdy

Art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami stanowi, że kierującym pojazdem może być osoba, która osiągnęła wymagany wiek i jest sprawna pod względem fizycznym i psychicznym. Nie oznacza to jednak, że każdy dawny epizod choroby psychicznej automatycznie wyklucza prowadzenie pojazdów.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 29 sierpnia 2019 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców określa, co lekarz bierze pod uwagę podczas badania. Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 9 tego rozporządzenia lekarz ocenia stan psychiczny osoby badanej. Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 12 ocenia także stosowanie produktów leczniczych mogących mieć wpływ na zdolność do kierowania pojazdami, a zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 13 inne poważne zaburzenia stanu zdrowia, które mogą stanowić zagrożenie podczas kierowania pojazdami.

W przypadku schizofrenii istotne są przede wszystkim aktualny przebieg choroby, czas remisji, występowanie objawów, stosowane leczenie, działania niepożądane leków, opinia psychiatry oraz realny wpływ stanu zdrowia na ocenę sytuacji, koncentrację, refleks i zachowanie w ruchu drogowym. Osoba, która miała epizod choroby kilka lat temu i pozostaje w stabilnym stanie, może być oceniona inaczej niż osoba z nawrotem objawów albo przyjmująca leki wyraźnie upośledzające sprawność psychomotoryczną.

Jeżeli lekarz uprawniony do badań kierowców prowadzi badanie, należy rzetelnie poinformować go o przebytych chorobach, hospitalizacjach, rozpoznaniu psychiatrycznym i lekach. Lekarz nie przekazuje organowi pełnej dokumentacji medycznej ani szczegółowej diagnozy, lecz wydaje orzeczenie o istnieniu albo braku przeciwwskazań zdrowotnych, ewentualnie z ograniczeniami, np. krótszym terminem ważności prawa jazdy.

Kiedy starosta może skierować kierowcę na badania?

Starosta może skierować kierowcę na badanie lekarskie, jeżeli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Wynika to z art. 99 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami. Chodzi o zastrzeżenia konkretne i dostatecznie uprawdopodobnione, a nie o samą abstrakcyjną możliwość choroby.

Źródłem takich zastrzeżeń może być np. informacja od organu kontroli ruchu drogowego po zdarzeniu na drodze, dokumentacja z postępowania administracyjnego, informacja o zachowaniu wskazującym na realne zagrożenie bezpieczeństwa albo inna wiarygodna informacja, że kierowca może nie spełniać wymagań zdrowotnych. Jeżeli starosta wyda decyzję o skierowaniu na badanie, kierowca musi się mu poddać w terminie wskazanym w decyzji.

Jeżeli badanie wykaże przeciwwskazania zdrowotne, organ może ograniczyć albo cofnąć uprawnienia w zakresie przewidzianym ustawą o kierujących pojazdami. Jeżeli przeciwwskazania mają charakter czasowy albo wymagają kontroli, lekarz może wskazać krótszy termin ważności orzeczenia i konieczność ponownych badań.

Zobacz również:
ukraińskie PJ oraz badania.

Jak wygląda praktyczna procedura wymiany prawa jazdy z UK?

Wniosek składa się do starosty właściwego ze względu na miejsce zamieszkania, a w miastach na prawach powiatu do urzędu miasta. Zwykle potrzebne są: wniosek, aktualna fotografia, dokument tożsamości, kserokopia prawa jazdy, oryginał do wglądu, potwierdzenie opłaty, a także tłumaczenie przysięgłe dokumentu, jeżeli organ go wymaga. Przy brytyjskim prawie jazdy urząd może zwrócić się do właściwego organu w Wielkiej Brytanii o potwierdzenie ważności uprawnień.

Jeżeli wniosek dotyczy jedynie wymiany ważnego dokumentu i nie zachodzą okoliczności wymagające badania, urząd nie powinien żądać zaświadczenia lekarskiego tylko dlatego, że w przeszłości wystąpił epizod choroby. Jeżeli jednak w formularzu, oświadczeniu albo podczas badania lekarskiego pojawia się pytanie o stan zdrowia, należy odpowiedzieć zgodnie z prawdą.

W razie wątpliwości warto przed złożeniem wniosku sprawdzić w urzędzie, czy w konkretnej sprawie będzie wymagane orzeczenie lekarskie. Różnice mogą wynikać z kategorii prawa jazdy, dat ważności, informacji zawartych w dokumencie zagranicznym, ograniczeń medycznych wpisanych w prawie jazdy oraz celu wniosku, np. sama wymiana albo jednoczesne przedłużenie ważności.

Czy trzeba samodzielnie zgłaszać chorobę do urzędu?

Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami nie nakłada na kierowcę ogólnego obowiązku samodzielnego zgłaszania staroście każdej przebytej choroby psychicznej tylko dlatego, że składa wniosek o wymianę prawa jazdy. Obowiązki mogą jednak powstać w konkretnych sytuacjach, np. gdy kierowca składa oświadczenie wymagane przez urząd, poddaje się badaniu lekarskiemu albo otrzyma decyzję o skierowaniu na badanie.

Niezależnie od procedury administracyjnej kierowca ma obowiązek zachowywać się na drodze w sposób niezagrażający bezpieczeństwu. Jeżeli objawy choroby, działania niepożądane leków, senność, zaburzenia koncentracji albo inne dolegliwości realnie wpływają na prowadzenie pojazdu, nie należy siadać za kierownicą. W razie spowodowania zagrożenia w ruchu drogowym może wchodzić w grę odpowiedzialność z art. 86 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń, a przy wypadku z obrażeniami albo śmiercią także odpowiedzialność z art. 177 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.

Co zrobić w opisanej sytuacji?

Jeżeli posiada Pan ważne brytyjskie prawo jazdy, wraca do Polski i będzie Pan tu mieszkał przez większość roku, może Pan złożyć wniosek o wymianę dokumentu. Sam fakt, że kilka lat temu wystąpił epizod schizofrenii, nie przesądza jeszcze o konieczności odebrania uprawnień ani o automatycznym skierowaniu na badania.

Jeżeli urząd nie wymaga orzeczenia lekarskiego i nie ma konkretnych zastrzeżeń co do aktualnego stanu zdrowia, sprawa może ograniczyć się do standardowej wymiany dokumentu. Jeżeli jednak konieczne będzie badanie, np. z powodu terminu ważności, kategorii, ograniczeń albo skierowania, należy przedstawić lekarzowi pełne i prawdziwe informacje o leczeniu. Warto zabrać aktualną opinię psychiatry, zwłaszcza gdy stan jest stabilny i nie ma przeciwwskazań do prowadzenia pojazdów.

Najbezpieczniejsze praktycznie rozwiązanie to skonsultowanie się z lekarzem prowadzącym przed rozpoczęciem procedury. Lekarz psychiatra może ocenić, czy choroba jest w remisji, czy przyjmowane leki nie zaburzają zdolności prowadzenia pojazdów oraz czy potrzebna jest dodatkowa dokumentacja dla lekarza uprawnionego do badań kierowców.

FAQ

Czy brytyjskie prawo jazdy trzeba wymienić od razu po powrocie do Polski?

Nie zawsze od razu, ale jeżeli przenosi Pan stałe miejsce zamieszkania do Polski, wymiana jest praktycznie zalecana. Przy dłuższym pobycie znaczenie mają przepisy ustawy o kierujących pojazdami, ważność dokumentu, kategorie i zasady uznawania praw jazdy wydanych poza Unią Europejską.

Czy epizod schizofrenii automatycznie odbiera prawo jazdy?

Nie. Ani ustawa o kierujących pojazdami, ani rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 29 sierpnia 2019 r. nie przewidują automatycznej utraty uprawnień wyłącznie z powodu dawnego rozpoznania. Ocenia się aktualny stan zdrowia, objawy, leczenie i wpływ leków na bezpieczeństwo kierowania.

Czy podczas badania lekarskiego trzeba powiedzieć o leczeniu psychiatrycznym?

Tak. Jeżeli badanie jest wykonywane, należy podać prawdziwe informacje o chorobach i lekach. § 4 ust. 1 pkt 9, 12 i 13 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 29 sierpnia 2019 r. nakazuje lekarzowi ocenić m.in. stan psychiczny, leki mogące wpływać na prowadzenie oraz inne poważne zaburzenia zdrowia.

Czy urząd pozna moją diagnozę psychiatryczną?

Co do zasady urząd otrzymuje orzeczenie lekarskie dotyczące przeciwwskazań lub ich braku, a nie pełną dokumentację medyczną. Szczegółowe informacje o diagnozie i leczeniu ocenia lekarz wykonujący badanie.

Co zrobić, jeśli starosta skieruje mnie na badania?

Należy wykonać badanie w terminie wskazanym w decyzji. Warto zabrać dokumentację medyczną i aktualną opinię lekarza prowadzącego. Jeżeli nie zgadza się Pan z decyzją lub orzeczeniem, trzeba sprawdzić pouczenie o środkach odwoławczych i terminach.

Źródła

• Art. 3 ust. 1, art. 11 ust. 1 pkt 5, art. 14, art. 75 ust. 1 oraz art. 99 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami.
• § 4 ust. 1 pkt 9, 12 i 13 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 29 sierpnia 2019 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców.
• Konwencja o ruchu drogowym sporządzona w Wiedniu dnia 8 listopada 1968 r.
• Art. 86 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń.
• Art. 177 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.