Zarzuty ojca o utrudnianie kontaktów z dzieckiem a ustalenie kontaktów

Sądowe ustalenie kontaktów ojca z dzieckiem

Podstawowa zasada wynika z art. 113 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy: niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Kontakty nie są więc wyłącznie uprawnieniem ojca lub matki. Są też obowiązkiem wykonywanym w taki sposób, aby nie naruszać dobra dziecka.

Zgodnie z art. 113 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego kontakty obejmują w szczególności odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu, bezpośrednie porozumiewanie się, korespondencję oraz kontakt na odległość, w tym za pomocą środków komunikacji elektronicznej. W sprawie dotyczącej dziecka w wieku 2,5 roku sąd zwykle analizuje, czy dziecko jest gotowe na dłuższe rozłąki, noclegi poza domem i zmianę rytmu dnia.

Jeżeli dziecko stale przebywa u jednego z rodziców, rodzice powinni określić sposób kontaktów wspólnie, kierując się dobrem dziecka i biorąc pod uwagę jego rozsądne życzenia – art. 113¹ § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli porozumienia nie ma, rozstrzyga sąd opiekuńczy.

W sprawach opiekuńczych sądem opiekuńczym jest sąd rejonowy, co wynika z art. 568 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Co do zasady właściwy miejscowo jest sąd miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie ma dotyczyć, a gdy brak miejsca zamieszkania – sąd miejsca jej pobytu, zgodnie z art. 569 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy zarzut utrudniania kontaktów wystarczy, aby ojciec uzyskał noclegi?

Nie. Samo twierdzenie ojca, że matka złośliwie utrudnia kontakty, nie przesądza o sposobie ich ustalenia. Zgodnie z art. 227 Kodeksu postępowania cywilnego przedmiotem dowodu są fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a zgodnie z art. 232 zdanie pierwsze Kodeksu postępowania cywilnego strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne.

Oznacza to, że ojciec powinien wykazać, na czym polegało utrudnianie kontaktów, kiedy miało miejsce i jakie były jego skutki. Matka może natomiast wykazywać, że proponowała spotkania, przypominała o terminach, informowała o chorobie dziecka, reagowała na spóźnienia lub niestawiennictwo ojca i nie blokowała kontaktu bez powodu.

Sąd ocenia dowody według art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, czyli na podstawie wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego. W praktyce duże znaczenie mają wiadomości SMS, e-maile, komunikatory, potwierdzenia nieobecności ojca, dokumentacja medyczna dziecka, zeznania świadków oraz spokojny, konkretny opis przebiegu dotychczasowych kontaktów.

Warunki mieszkaniowe i sytuacja ojca a kontakty z małym dzieckiem

Sąd może brać pod uwagę warunki mieszkaniowe ojca, jego sposób funkcjonowania i możliwości zapewnienia dziecku opieki. Wynika to z zasady dobra dziecka, która przy wykonywaniu władzy rodzicielskiej jest wskazana w art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a przy kontaktach wynika także z art. 113¹ § 1 oraz art. 113² § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Nie każdy brak stałej pracy lub skromne mieszkanie oznacza automatycznie, że ojciec nie może widywać dziecka albo zabierać go poza miejsce zamieszkania. Znaczenie ma to, czy konkretne warunki stwarzają realne ryzyko dla dziecka, np. brak bezpiecznego miejsca do spania, przebywanie osób nadużywających alkoholu, brak ogrzewania, niehigieniczne warunki, brak możliwości przygotowania posiłku, lekceważenie zaleceń lekarskich albo pozostawianie dziecka bez opieki.

Jeżeli matka podnosi, że noclegi u ojca są obecnie przedwczesne, powinna zaproponować rozwiązanie stopniowe, a nie jedynie żądać oddalenia wniosku ojca. W sprawach małych dzieci sądy często rozważają etapowe kontakty: najpierw krótsze spotkania w ciągu dnia, następnie dłuższe spotkania poza domem, a dopiero po zbudowaniu stabilnej więzi i przy prawidłowym przebiegu kontaktów – noclegi.

Jakie dowody warto złożyć w sprawie o kontakty?

Jeżeli rozprawa dopiero się odbędzie, warto przygotować krótkie, rzeczowe pismo procesowe z wnioskami dowodowymi. W piśmie należy opisać fakty, nie emocje: daty, godziny, propozycje spotkań, reakcje ojca, sytuacje choroby dziecka, przypadki niestawiennictwa lub naruszenia ustaleń.

Na podstawie art. 570¹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego sąd opiekuńczy może zarządzić przeprowadzenie przez kuratora sądowego wywiadu środowiskowego. Jeżeli warunki mieszkaniowe ojca są jednym z kluczowych problemów, można wnioskować o taki wywiad i wskazać, że ma dotyczyć możliwości zapewnienia dziecku bezpiecznego noclegu, opieki, higieny i spokojnego miejsca pobytu.

W sprawie można też wnosić o dopuszczenie dowodu z dokumentacji medycznej dziecka, korespondencji rodziców, zeznań świadków oraz – gdy więź, reakcje dziecka lub kompetencje rodziców są sporne – opinii specjalistycznej. Dowód z opinii biegłego dopuszcza się na podstawie art. 278 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, gdy do wyjaśnienia sprawy potrzebne są wiadomości specjalne.

Czy sąd może ograniczyć albo zakazać kontaktów?

Tak, ale tylko przy spełnieniu ustawowych przesłanek. Zgodnie z art. 113² § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd opiekuńczy ograniczy utrzymywanie kontaktów rodziców z dzieckiem.

Art. 113² § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazuje przykładowe sposoby ograniczenia kontaktów. Sąd może w szczególności: zakazać spotykania się z dzieckiem, zakazać zabierania dziecka poza miejsce stałego pobytu, zezwolić na spotkania tylko w obecności drugiego rodzica, opiekuna, kuratora sądowego lub innej osoby wskazanej przez sąd, ograniczyć kontakty do określonych sposobów porozumiewania się na odległość albo zakazać porozumiewania się na odległość.

Całkowity zakaz kontaktów jest środkiem dalej idącym. Na podstawie art. 113³ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd zakaże utrzymywania kontaktów, jeżeli poważnie zagrażają dobru dziecka lub je naruszają. W zwykłym sporze o godziny, noclegi albo wzajemne pretensje rodziców całkowity zakaz kontaktów zwykle nie będzie proporcjonalny.

Co zaproponować sądowi zamiast spornej formy kontaktów?

W praktyce korzystne jest przedstawienie własnego, konkretnego harmonogramu. Jeżeli ojciec żąda co drugiego weekendu z noclegiem, a dziecko ma 2,5 roku i nie ma ustabilizowanych kontaktów, można wnosić np. o kontakty w soboty przez kilka godzin, następnie po kilku miesiącach o wydłużenie do całego dnia, a dopiero po prawidłowym przebiegu kontaktów o rozważenie noclegów.

Można także zaproponować zasady organizacyjne: odbiór i odwiezienie dziecka o określonej godzinie, obowiązek informowania o chorobie, zakaz kontaktu z dzieckiem pod wpływem alkoholu, przekazywanie leków i zaleceń, kontakt telefoniczny w trakcie dłuższego pobytu oraz odrabianie kontaktu tylko wtedy, gdy nie koliduje to z rytmem dziecka.

Jeżeli ojciec nie przestrzega ustaleń, przydatne może być stopniowe rozszerzanie kontaktów pod warunkiem ich regularnego wykonywania. Sąd może także, na podstawie art. 113⁴ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zobowiązać rodziców do określonego postępowania, w szczególności skierować ich do placówek lub specjalistów zajmujących się terapią rodzinną, poradnictwem albo inną pomocą rodzinie.

Wykonywanie orzeczenia o kontaktach

Po wydaniu prawomocnego albo wykonalnego postanowienia rodzice powinni wykonywać kontakty dokładnie zgodnie z jego treścią. Jeżeli osoba, pod której pieczą dziecko pozostaje, nie wykonuje albo niewłaściwie wykonuje obowiązki wynikające z orzeczenia lub ugody, sąd może zagrozić nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej na podstawie art. 598¹⁵ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli rodzic uprawniony do kontaktu albo rodzic zobowiązany do wydawania dziecka nadal narusza ustalenia, sąd może następnie nakazać zapłatę należnej sumy pieniężnej na podstawie art. 598¹⁶ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Mechanizm ten może działać w obie strony: wobec rodzica utrudniającego kontakty i wobec rodzica, który nie realizuje kontaktów zgodnie z orzeczeniem.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak sąd może oceniać różne sytuacje w sprawach o kontakty z małym dzieckiem. Ostateczne rozstrzygnięcie zawsze zależy od dowodów i konkretnego stanu faktycznego.

FAQ

Podsumowanie

W opisanej sytuacji sąd powinien zbadać nie tylko zarzuty ojca o utrudnianie kontaktów, lecz także dotychczasowy przebieg spotkań, wiek dziecka, jego potrzeby, warunki mieszkaniowe ojca oraz to, czy noclegi są na tym etapie bezpieczne i zgodne z dobrem dziecka. Najlepszą strategią procesową jest przedstawienie dowodów oraz własnej, rozsądnej propozycji kontaktów – najlepiej stopniowej, konkretnej i możliwej do wykonania.

Źródła

• Art. 95 § 3, art. 113, art. 113¹, art. 113², art. 113³, art. 113⁴, art. 113⁵ ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 227, art. 232, art. 233 § 1, art. 278 § 1, art. 568 § 1, art. 569 § 1, art. 570¹ § 1, art. 598¹⁵ § 1, art. 598¹⁶ § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.