Kolejność spłaty długów alimentacyjnych i długu wobec banku

Gdy alimenty i bank dochodzą pieniędzy od tej samej osoby

Jeżeli dłużnik ma zaległe alimenty wobec pełnoletniego dziecka oraz niespłacony dług wobec banku, odpowiedź na pytanie „co spłaca się najpierw” zależy przede wszystkim od tego, czy doszło do egzekucji komorniczej i ilu wierzycieli uczestniczy w tej samej egzekucji.

Jeżeli bank jeszcze nie prowadzi egzekucji, a zaległe alimenty są spłacane dobrowolnie, nie dochodzi do sądowego podziału sumy uzyskanej z egzekucji. W takiej sytuacji w praktyce sam dłużnik decyduje, które zobowiązanie spłaca wcześniej, ale musi liczyć się z konsekwencjami opóźnień wobec każdego z wierzycieli.

Jeżeli natomiast dojdzie do egzekucji, znaczenie ma kolejność zaspokojenia należności przewidziana w art. 1025 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Zgodnie z tym przepisem z kwoty uzyskanej z egzekucji najpierw pokrywa się koszty egzekucyjne, a następnie należności alimentacyjne. Dopiero dalsze kategorie obejmują inne należności, w tym zwykłe wierzytelności pieniężne.

Kiedy alimenty mają pierwszeństwo przed bankiem?

W klasycznej sytuacji egzekucyjnej alimenty mają pierwszeństwo przed długiem wobec banku. Wynika to wprost z art. 1025 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego, który wymienia należności alimentacyjne przed zwykłymi należnościami wierzycieli.

To oznacza, że jeśli komornik uzyska środki z egzekucji i w postępowaniu uczestniczy zarówno wierzyciel alimentacyjny, jak i bank, to po kosztach egzekucyjnych środki powinny zostać przeznaczone najpierw na alimenty.

Trzeba jednak odróżnić dwie sytuacje:

• egzekucję prowadzoną z udziałem kilku wierzycieli – wtedy stosuje się zasady podziału z art. 1025 K.p.c.,
• dobrowolną spłatę bez egzekucji – wtedy nie działa mechanizm komorniczego pierwszeństwa, bo nie ma podziału sumy uzyskanej z egzekucji.

W praktyce więc pierwszeństwo alimentów jest szczególnie istotne wtedy, gdy rzeczywiście dochodzi do zajęcia wynagrodzenia, rachunku bankowego albo innego składnika majątku i komornik dzieli uzyskane środki.

Czy brak egzekucji alimentów odbiera im pierwszeństwo?

W praktyce bardzo często tak właśnie jest. Sam fakt, że istnieje dług alimentacyjny, nie oznacza jeszcze automatycznie, że przy każdej spłacie alimenty „idą przed bankiem”.

Art. 1025 K.p.c. dotyczy podziału sumy uzyskanej z egzekucji. Jeżeli więc syn nie prowadzi egzekucji, a bank wszczął ją jako jedyny wierzyciel, komornik będzie przekazywał wyegzekwowane środki w ramach tego postępowania temu wierzycielowi, który egzekucję prowadzi, zgodnie z zakresem sprawy i tytułem wykonawczym.

Nie oznacza to jednak, że zaległe alimenty przestają istnieć albo że wierzyciel alimentacyjny traci prawo do ich dochodzenia. Oznacza tylko tyle, że pierwszeństwo z art. 1025 K.p.c. aktualizuje się w mechanizmie podziału środków z egzekucji, a nie przy każdej prywatnej spłacie czy przy każdej odrębnej sprawie prowadzonej przez komornika.

Jeżeli syn ma już tytuł wykonawczy i złoży wniosek egzekucyjny, jego należność alimentacyjna będzie mogła zostać objęta egzekucją i korzystać z uprzywilejowania przewidzianego w przepisach.

Ugoda z pełnoletnim dzieckiem i spłata bez komornika

Jeżeli wierzyciel alimentacyjny jest pełnoletni, może zawrzeć z dłużnikiem ugodę co do sposobu spłaty zaległości. Taka ugoda jest dopuszczalna w granicach swobody umów, o której mowa w art. 353¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

Z praktycznego punktu widzenia spłata bez komornika bywa korzystna, bo pozwala uniknąć dalszych kosztów egzekucyjnych. Trzeba jednak pamiętać o kilku rzeczach:

• najlepiej ustalić harmonogram spłat na piśmie,
• każdą wpłatę dokumentować przelewem z opisem, czego dotyczy,
• wyraźnie zaznaczać, czy wpłata dotyczy zaległości głównej, odsetek czy bieżących alimentów,
• mieć świadomość, że niewykonywanie ugody może doprowadzić do ponownej egzekucji.

Jeżeli egzekucja już została wszczęta, samo porozumienie między stronami nie zawsze wystarczy, by zakończyć sprawę u komornika. Zazwyczaj konieczne jest cofnięcie wniosku egzekucyjnego przez wierzyciela albo potwierdzenie spłaty. W zależności od stanu sprawy mogą nadal powstać koszty komornicze wynikające z ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych.

Potrącenia z wynagrodzenia – alimenty są traktowane surowiej

Odrębną kwestią od podziału sumy uzyskanej z egzekucji są ograniczenia potrąceń z wynagrodzenia za pracę. Zgodnie z art. 87 § 1 i § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, należności alimentacyjne mogą być potrącane do wysokości 3/5 wynagrodzenia, natomiast inne należności egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych – co do zasady do wysokości 1/2 wynagrodzenia.

Dodatkowo przy potrąceniach alimentacyjnych nie stosuje się kwoty wolnej w takim zakresie jak przy innych egzekucjach z wynagrodzenia. To powoduje, że z punktu widzenia dłużnika alimenty są nie tylko wyżej uprzywilejowane przy podziale sumy egzekucyjnej, ale też mogą być skuteczniej ściągane z pensji.

Czy można liczyć na przedawnienie?

Co do zasady roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się z upływem 3 lat. Wynika to z art. 137 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Przepis ten dotyczy roszczeń o świadczenia alimentacyjne już wymagalne, czyli zaległych rat.

Jednocześnie trzeba bardzo uważać z automatycznym zakładaniem, że dług „na pewno się przedawnił”. Bieg przedawnienia może zostać przerwany, a po przerwaniu biegnie na nowo – zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 oraz art. 124 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Do przerwania może dojść np. przez czynność przed sądem lub komornikiem podjętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub egzekwowania roszczenia.

Jeżeli więc syn wcześniej kierował sprawę do komornika albo podejmował inne formalne czynności dochodzeniowe, przedawnienie trzeba oceniać osobno dla każdej raty i z uwzględnieniem przerw biegu terminu.

W przypadku długu wobec banku termin przedawnienia zależy od rodzaju roszczenia i stanu sprawy, ale dla roszczeń związanych z działalnością gospodarczą co do zasady wynosi 3 lata na podstawie art. 118 Kodeksu cywilnego. Jeżeli jednak zapadł prawomocny wyrok albo wydano nakaz zapłaty, sytuacja może wyglądać inaczej i wymaga odrębnej analizy.

Czy lepiej, żeby syn nie kierował sprawy do komornika?

Jeżeli strony rzeczywiście się porozumiały i dłużnik terminowo spłaca zaległości, brak egzekucji komorniczej może być korzystny, bo zmniejsza koszty. Ale z perspektywy wierzyciela alimentacyjnego jest to rozwiązanie bezpieczne tylko wtedy, gdy spłaty są regularne i dobrze udokumentowane.

Jeżeli istnieje ryzyko, że bank zacznie egzekucję, wierzyciel alimentacyjny może rozważyć własne działania egzekucyjne, bo wtedy jego należność będzie realnie korzystać z uprzywilejowania przewidzianego w art. 1025 § 1 pkt 2 K.p.c.

Nie da się więc odpowiedzieć jednakowo w każdej sprawie. To, czy lepiej utrzymać spłatę prywatną, czy uruchomić komornika, zależy od takich okoliczności jak:

• wysokość zaległości alimentacyjnych i bankowych,
• czy bank ma już tytuł wykonawczy,
• czy prowadzona jest egzekucja z wynagrodzenia lub konta,
• czy dłużnik rzeczywiście spłaca dług zgodnie z ugodą,
• czy część roszczeń może być przedawniona.

Co warto zrobić w praktyce?

1. Ustalić stan zadłużenia – osobno alimenty, odsetki, koszty komornicze i dług bankowy.
2. Sprawdzić, czy istnieją tytuły wykonawcze i czy bank albo wierzyciel alimentacyjny prowadzą egzekucję.
3. Przeanalizować przedawnienie każdej zaległej raty alimentów i każdego roszczenia banku osobno.
4. Zawrzeć pisemną ugodę, jeśli spłata ma być bez komornika.
5. Dokumentować każdą wpłatę i wyraźnie oznaczać jej przeznaczenie.

FAQ

Czy alimenty zawsze są spłacane przed kredytem bankowym?

Nie zawsze w każdej sytuacji faktycznej. Pierwszeństwo wynika z art. 1025 § 1 pkt 2 K.p.c. przy podziale sumy uzyskanej z egzekucji. Poza egzekucją komorniczą dłużnik może dobrowolnie ustalać kolejność spłat, ale ponosi ryzyko działań wierzycieli.

Czy pełnoletnie dziecko może zgodzić się na spłatę alimentów bez komornika?

Tak. Pełnoletni wierzyciel może zawrzeć ugodę co do sposobu spłaty zaległości. Najlepiej zrobić to na piśmie i dokładnie opisać raty oraz terminy.

Po ilu latach przedawniają się zaległe alimenty?

Co do zasady po 3 latach od wymagalności każdej raty – zgodnie z art. 137 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Trzeba jednak sprawdzić, czy bieg przedawnienia nie został przerwany.

Czy bank może zająć wynagrodzenie, jeśli są też zaległe alimenty?

Tak, jeśli ma tytuł wykonawczy i wszczął egzekucję. Jeżeli jednak równolegle dochodzone są alimenty, to alimenty korzystają z silniejszej ochrony i szerszych możliwości potrąceń z wynagrodzenia.

Czy cofnięcie wniosku do komornika kończy wszystkie koszty?

Nie zawsze. W zależności od etapu sprawy mogą pozostać do zapłaty koszty komornicze wynikające z ustawy o kosztach komorniczych. To trzeba sprawdzić w konkretnej sprawie.

Źródła

• art. 1025 § 1–4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 87 § 1 i § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy
• art. 137 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 118, art. 123 § 1 pkt 1, art. 124 § 1 oraz art. 353¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• ustawa z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych