Restrukturyzacja kredytu po wypowiedzeniu umowy przez bank

Od czego zacząć po wypowiedzeniu umowy kredytowej

Po otrzymaniu wypowiedzenia trzeba przede wszystkim ustalić trzy kwestie: kto jest aktualnym wierzycielem, jaka kwota jest dochodzona oraz czy wypowiedzenie było skutecznie doręczone i zgodne z procedurą wynikającą z umowy oraz przepisów. W praktyce ma to decydujące znaczenie dla dalszych negocjacji i oceny, czy bank może żądać natychmiastowej spłaty całego zadłużenia.

Po naruszeniu warunków spłaty szczególne znaczenie ma wypowiedzenie umowy kredytu przez bank, ponieważ od skuteczności wypowiedzenia zależy wymagalność całego zadłużenia. W przypadku kredytu konsumenckiego bank przed wypowiedzeniem powinien dochować obowiązków informacyjnych związanych z zaległością. Zgodnie z art. 75c ust. 1-5 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe, jeżeli kredytobiorca opóźnia się ze spłatą zobowiązania, bank wzywa go do dokonania spłaty, wyznaczając termin nie krótszy niż 14 dni roboczych, a w wezwaniu informuje o możliwości złożenia, w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania wezwania, wniosku o restrukturyzację zadłużenia. Jeżeli ten etap został pominięty, może to mieć znaczenie przy ocenie skuteczności wypowiedzenia.

Jeżeli potrzebuje Pani uporządkować dokumenty i ocenić, czy działania banku były prawidłowe, warto też porównać sprawę z problematyką wezwania do spełnienia świadczenia, bo właśnie od prawidłowego wezwania często zaczyna się dalszy spór.

Czy po wypowiedzeniu kredytu nadal można wnioskować o restrukturyzację?

Tak, ale trzeba odróżnić dwa pojęcia. Restrukturyzacja w rozumieniu art. 75c ust. 1-5 ustawy – Prawo bankowe jest standardowo przewidziana na etapie przed wypowiedzeniem albo równolegle z działaniami poprzedzającymi wypowiedzenie. Po wypowiedzeniu bank nie ma już ogólnego obowiązku zgodzić się na nowe warunki spłaty. Nadal może jednak zawrzeć ugodę, rozłożyć dług na raty, odroczyć termin płatności albo zawrzeć porozumienie pozasądowe – ale jest to już decyzja uznaniowa wierzyciela.

Podstawą do zmiany sposobu wykonania zobowiązania może być umowa stron zawarta na zasadzie swobody umów, o której mowa w art. 353¹ ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Oznacza to, że po wypowiedzeniu kredytu nie ma automatycznego prawa do „przywrócenia” starej umowy, ale można negocjować nową ugodę dotyczącą spłaty zadłużenia.

W piśmie do banku lub nowego wierzyciela warto wskazać konkretnie: aktualne dochody, stałe koszty utrzymania, przyczynę pogorszenia sytuacji zdrowotnej lub finansowej, proponowaną wysokość rat i termin ich płatności. Ogólne prośby bez wyliczeń są zwykle mniej skuteczne.

Z kim negocjować: z bankiem, firmą windykacyjną czy funduszem?

To najważniejsze pytanie praktyczne. Sama obsługa windykacyjna nie zawsze oznacza zmianę wierzyciela. Należy sprawdzić pisma, umowę cesji, zawiadomienie o przelewie wierzytelności albo pełnomocnictwo dla firmy windykacyjnej.

Jeżeli doszło do przelewu wierzytelności, zastosowanie ma art. 509 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią, o ile nie sprzeciwia się temu ustawa, zastrzeżenie umowne albo właściwość zobowiązania. Wraz z wierzytelnością przechodzą związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki.

Skutki wypowiedzenia umowy kredytowej

Jeżeli wypowiedzenie było skuteczne, po upływie okresu wypowiedzenia całe niespłacone zadłużenie staje się wymagalne. Od tego momentu wierzyciel może żądać zapłaty całej pozostałej kwoty kapitału wraz z należnymi odsetkami i innymi kosztami przewidzianymi zgodnie z umową oraz przepisami.

Trzeba jednak uważać na starsze, nieaktualne sformułowania. Bankowy tytuł egzekucyjny nie funkcjonuje już w polskim porządku prawnym. Przepisy art. 96-98 ustawy – Prawo bankowe, które przewidywały BTE, zostały uznane za niezgodne z Konstytucją wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt P 45/12, a następnie utraciły moc. Obecnie bank, tak jak inny wierzyciel, co do zasady musi dochodzić roszczenia przed sądem, a egzekucja komornicza wymaga tytułu wykonawczego, czyli np. prawomocnego nakazu zapłaty lub wyroku zaopatrzonego w klauzulę wykonalności – art. 776 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

Jeżeli więc bank grozi „natychmiastowym komornikiem”, w praktyce zwykle najpierw powinien uzyskać orzeczenie sądowe albo inny tytuł egzekucyjny i klauzulę wykonalności. Wyjątki zależą od konkretnego tytułu, np. aktu notarialnego z poddaniem się egzekucji.

Uznanie długu a przedawnienie – na co uważać

To jeden z najważniejszych praktycznych problemów. Wiele osób, chcąc wykazać dobrą wolę, podpisuje oświadczenia przygotowane przez wierzyciela lub firmę windykacyjną. Tymczasem może to wywołać skutek w zakresie przedawnienia.

Zgodnie z art. 117 § 2 Kodeksu cywilnego po upływie terminu przedawnienia dłużnik może uchylić się od zaspokojenia roszczenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Z kolei bieg przedawnienia przerywa m.in. uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje – art. 123 § 1 pkt 2 Kodeksu cywilnego. Po każdym przerwaniu biegnie ono na nowo – art. 124 § 1 Kodeksu cywilnego.

W praktyce oznacza to, że podpisanie ugody, prośba o raty połączona z wyraźnym potwierdzeniem długu albo częściowa spłata mogą zostać potraktowane jako uznanie roszczenia. Nie zawsze będzie to niekorzystne, bo czasem ugoda realnie chroni przed procesem i egzekucją, ale decyzja powinna być świadoma.

W sprawach o zapłatę przydatna bywa też wiedza o przedawnieniu obowiązku zapłaty kosztów, bo kwestia terminów bywa kluczowa również przy innych należnościach.

Co zrobić, gdy sprawa trafiła już do sądu

Jeżeli otrzyma Pani nakaz zapłaty albo pozew, nie należy tego ignorować. Trzeba sprawdzić termin na wniesienie środka zaskarżenia. W postępowaniu upominawczym od nakazu zapłaty wnosi się sprzeciw w terminie dwóch tygodni od doręczenia – art. 502 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. W postępowaniu nakazowym wnosi się zarzuty również w terminie dwóch tygodni od doręczenia nakazu – art. 493 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Na tym etapie można podnosić m.in. zarzut braku skutecznego wypowiedzenia umowy, błędnego wyliczenia zadłużenia, braku wykazania cesji, spełnienia części świadczenia albo przedawnienia – w zależności od stanu faktycznego i dokumentów.

Równolegle nadal można próbować zawrzeć ugodę. Jeżeli wierzyciel cofnie pozew albo strony zawrą ugodę sądową, może to ograniczyć dalsze koszty.

Co zrobić, gdy egzekucję prowadzi komornik

Jeżeli wierzyciel ma już tytuł wykonawczy, może złożyć wniosek egzekucyjny, a komornik podejmuje czynności w granicach tego wniosku i tytułu wykonawczego. Podstawę stanowi art. 797 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym wierzyciel we wniosku powinien wskazać świadczenie, które ma być spełnione, oraz sposób egzekucji.

Na etapie egzekucji nadal można negocjować z wierzycielem zawieszenie czynności, cofnięcie wniosku egzekucyjnego albo zawarcie ugody. Sam komornik co do zasady nie „rozłoży długu na raty” zamiast wierzyciela. Może natomiast pobierać należności zgodnie z przepisami egzekucyjnymi, a koszty egzekucji dodatkowo obciążają dłużnika.

Jeżeli wierzycielem jest bank, warto wcześniej uporządkować warunki propozycji i skutki ugody; szerzej omawiamy porozumienie z bankiem w sprawie spłaty długu.

Jeżeli doszło do zajęcia składników majątku lub dochodu, warto znać zasady ochrony dochodów, np. przy umowach cywilnoprawnych czy wynagrodzeniu. W podobnych sprawach pomocny może być materiał o zajęciu komorniczym wynagrodzenia z umów cywilnoprawnych.

Czy konsolidacja albo upadłość konsumencka mają sens?

Jeżeli ma Pani kilka zobowiązań, a część z nich nie została jeszcze wypowiedziana, warto rozważyć konsolidację lub refinansowanie, ale tylko po sprawdzeniu całkowitego kosztu nowego zobowiązania. To rozwiązanie nie zawsze będzie dostępne po pogorszeniu historii kredytowej, jednak czasem pozwala uniknąć kilku równoległych egzekucji.

Jeżeli sytuacja jest trwała, zadłużenie znaczne, a realnych możliwości spłaty brak, można rozważyć upadłość konsumencką na podstawie przepisów ustawy z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe, w szczególności działu V tytułu V części trzeciej. To jednak rozwiązanie dla konkretnych stanów faktycznych, wymagające analizy całego majątku, źródeł zadłużenia i dotychczasowych działań dłużnika.

Jak napisać skuteczny wniosek o ugodę lub raty

W piśmie warto zawrzeć:

• numer umowy i numer sprawy windykacyjnej,
• oświadczenie, że chce Pani dobrowolnie spłacić zadłużenie,
• konkretną propozycję rat z datami płatności,
• krótkie uzasadnienie pogorszenia sytuacji,
• informację o aktualnych dochodach i stałych kosztach,
• prośbę o wstrzymanie skierowania sprawy do sądu lub egzekucji na czas wykonywania ugody.

Nie warto natomiast podpisywać pierwszego dokumentu „od ręki”, jeżeli zawiera niejasne oświadczenia o bezspornym uznaniu całości długu, zrzeczeniu się zarzutów albo zgodzie na dodatkowe koszty, których wcześniej nie wyjaśniono.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak różne mogą być skutki wypowiedzenia kredytu i dlaczego trzeba najpierw ustalić etap sprawy oraz treść dokumentów.

FAQ

Czy po wypowiedzeniu umowy kredytu bank musi zgodzić się na raty?

Nie. Po skutecznym wypowiedzeniu bank może żądać spłaty całego zadłużenia. Ugoda lub rozłożenie długu na raty zależą wtedy od decyzji wierzyciela.

Czy firma windykacyjna zawsze jest nowym wierzycielem?

Nie. Często działa tylko na zlecenie banku. Trzeba sprawdzić, czy doszło do cesji wierzytelności w rozumieniu art. 509 Kodeksu cywilnego.

Czy po wypowiedzeniu kredytu komornik może wejść od razu?

Co do zasady nie. Najpierw wierzyciel musi uzyskać tytuł egzekucyjny, a następnie tytuł wykonawczy, np. prawomocny nakaz zapłaty z klauzulą wykonalności.

Czy podpisanie ugody przerywa przedawnienie?

Może tak być. Uznanie roszczenia przez dłużnika przerywa bieg przedawnienia na podstawie art. 123 § 1 pkt 2 Kodeksu cywilnego.

Czy można podważać wypowiedzenie kredytu?

Tak, jeżeli są ku temu podstawy, np. brak dochowania procedury z art. 75c Prawa bankowego, wadliwe doręczenie albo błędy w wyliczeniu zaległości. Wymaga to jednak analizy konkretnej umowy i korespondencji.

Źródła

• art. 75c ust. 1-5 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe
• art. 509 § 1 i 2, art. 117 § 2, art. 123 § 1 pkt 2, art. 124 § 1, art. 353¹ ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 493 § 1, art. 502 § 1, art. 776, art. 797 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt P 45/12
• ustawa z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe