Zajęcie komornicze wynagrodzenia z umowy-zlecenia lub o dzieło

Na czym polega problem przy zajęciu wynagrodzenia z umów cywilnoprawnych?

Przy klasycznej umowie o pracę granice potrąceń i kwoty wolne wynikają wprost z art. 87 i art. 87(1) ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. Przy umowach cywilnoprawnych sytuacja jest bardziej złożona, bo co do zasady nie są one „wynagrodzeniem za pracę” w rozumieniu Kodeksu pracy.

Jednak ustawodawca przewidział ochronę także dla części świadczeń z umów cywilnoprawnych. Zgodnie z art. 833 § 2 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, przepisy dotyczące ograniczeń egzekucji z wynagrodzenia za pracę stosuje się odpowiednio do wszystkich świadczeń powtarzających się, których celem jest zapewnienie utrzymania. Dodatkowo art. 833 § 2(1) Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że tę samą ochronę stosuje się odpowiednio do wszystkich świadczeń powtarzających się oraz do świadczeń stanowiących jedyne źródło dochodu dłużnika będącego osobą fizyczną.

Przy egzekucji z umów cywilnoprawnych kluczowe znaczenie ma zajęcie komornicze wynagrodzenia z umowy zlecenia, zwłaszcza gdy świadczenie ma charakter powtarzalny i służy utrzymaniu dłużnika. To oznacza, że komornik nie powinien automatycznie traktować każdej umowy-zlecenia albo umowy o dzieło jak świadczenia, które wolno zająć w 100%.

Kiedy umowa-zlecenie albo umowa o dzieło jest chroniona przed komornikiem?

Ochrona może działać w dwóch typowych sytuacjach:

• gdy świadczenie ma charakter powtarzalny i służy utrzymaniu dłużnika,
• gdy jest to jedyne źródło dochodu dłużnika będącego osobą fizyczną.

W praktyce najlepiej chronione bywa wynagrodzenie z umowy-zlecenia wypłacane regularnie, np. co miesiąc. Umowa o dzieło również może korzystać z ochrony, ale zwykle trzeba wyraźniej wykazać, że wypłaty mają faktycznie charakter powtarzalny albo że są jedynym źródłem dochodu. Sama nazwa umowy nie rozstrzyga sprawy.

Znaczenie ma rzeczywisty stan faktyczny: regularność wypłat, brak innych dochodów, funkcja utrzymaniowa świadczenia oraz to, czy dłużnik utrzymuje się właśnie z tej umowy.

Zobacz również: przelewanie wynagrodzenia na konto żony a komornik

Jakie ograniczenia stosuje się do takiego wynagrodzenia?

Jeżeli do świadczenia z umowy cywilnoprawnej stosuje się odpowiednio ochronę pracowniczą, wtedy punktem odniesienia są art. 87 i art. 87(1) Kodeksu pracy.

Przy umowach cywilnoprawnych te zasady stosuje się odpowiednio, a nie mechanicznie. Dlatego przy nietypowych wypłatach, zmiennym wymiarze zlecenia, kilku równoległych umowach albo nieregularnych rachunkach konieczna jest indywidualna ocena.

Czy posiadanie udziałów w spółce z o.o. wyklucza ochronę?

Nie samo posiadanie udziałów. Jeżeli dłużnik jest wspólnikiem spółki z o.o., ale nie otrzymuje z tego tytułu realnych, bieżących wypłat, to sam fakt posiadania udziałów nie oznacza jeszcze, że ma inne źródło utrzymania.

Dywidenda powstaje dopiero po spełnieniu warunków z art. 191 § 1 ustawy z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych, czyli gdy zgromadzenie wspólników podejmie uchwałę o podziale zysku. Jeżeli spółka nie wypłaca dywidendy, sam status wspólnika nie przekreśla twierdzenia, że wynagrodzenie ze zlecenia jest jedynym bieżącym źródłem dochodu.

Co powinien zrobić dłużnik?

Dłużnik powinien jak najszybciej złożyć do komornika pismo, w którym wskaże:

• że wynagrodzenie z umowy-zlecenia albo umowy o dzieło ma charakter powtarzalny lub stanowi jego jedyne źródło dochodu,
• jak często otrzymuje wypłaty,
• czy uzyskuje inne dochody z pracy, działalności gospodarczej, emerytury, renty, zasiłku, najmu, dywidendy lub innych źródeł,
• że wnosi o stosowanie ograniczeń wynikających z art. 833 § 2 i § 2(1) Kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 87 i art. 87(1) Kodeksu pracy.

Warto dołączyć dokumenty potwierdzające sytuację, np. kopię umowy, rachunki, historię wypłat, oświadczenie o braku innych dochodów, a w razie potrzeby także dokumenty dotyczące sytuacji rodzinnej i kosztów utrzymania.

Jeżeli komornik mimo tego nadal traktuje świadczenie jak w pełni zajęte, dłużnik może rozważyć skargę na czynność komornika na podstawie art. 767 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Termin co do zasady wynosi tydzień od dnia dokonania czynności albo od dnia zawiadomienia o niej, zgodnie z art. 767 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego.

Co powinien zrobić zleceniodawca lub podmiot wypłacający?

Po otrzymaniu zajęcia podmiot wypłacający nie powinien ignorować pisma komornika. Co do zasady ma obowiązek udzielić informacji żądanych przez organ egzekucyjny i wykonywać zajęcie zgodnie z jego treścią. W praktyce w odpowiedzi warto wskazać:

• na jakiej podstawie prawnej dłużnik otrzymuje wynagrodzenie,
• czy wypłaty mają charakter stały i powtarzalny,
• jaka jest wysokość przeciętnej miesięcznej wypłaty,
• czy z wiedzy podmiotu wypłacającego wynika, że jest to jedyne źródło dochodu dłużnika,
• że wnosicie Państwo o uwzględnienie ochrony z art. 833 § 2 i § 2(1) Kodeksu postępowania cywilnego.

Najbezpieczniej dołączyć także oświadczenie samego dłużnika. Trzeba jednak pamiętać, że zleceniodawca nie rozstrzyga samodzielnie sporu z komornikiem i nie powinien dowolnie przyjmować własnych limitów wbrew treści zajęcia bez przekazania pełnych informacji organowi egzekucyjnemu. Gdy sytuacja jest niejasna, warto wystąpić do komornika o doprecyzowanie zakresu zajęcia.

Zobacz również: ugoda z wierzycielem i zawieszenie egzekucji komorniczej

Czy trzeba złożyć specjalne oświadczenie?

Przepisy nie przewidują jednego urzędowego formularza, ale w praktyce pisemne oświadczenie jest bardzo ważne. Powinno ono zawierać co najmniej:

• dane dłużnika i sygnaturę sprawy komorniczej,
• wskazanie rodzaju umowy i okresu jej wykonywania,
• informację, że świadczenie jest jedynym źródłem dochodu albo ma charakter powtarzalny i utrzymaniowy,
• informację o braku innych bieżących dochodów lub ich dokładne wyliczenie,
• wniosek o zastosowanie ochrony wynikającej z art. 833 § 2 i § 2(1) Kodeksu postępowania cywilnego.

Samo oświadczenie nie wiąże komornika automatycznie, ale zwykle jest podstawowym dokumentem, od którego zaczyna się prawidłowa ocena sprawy.

Czy komornik może zająć całe wynagrodzenie?

Tak, ale nie w każdej sprawie. Całkowite zajęcie może się pojawić zwłaszcza wtedy, gdy:

• świadczenie nie ma charakteru powtarzalnego,
• nie służy utrzymaniu dłużnika,
• nie jest jedynym źródłem dochodu,
• dłużnik nie wykazał swojej sytuacji,
• sprawa dotyczy alimentów, gdzie ochrona jest wyraźnie mniejsza.

Dlatego kluczowe jest szybkie udokumentowanie, że w danym stanie faktycznym wynagrodzenie z umowy cywilnoprawnej powinno korzystać z ograniczeń egzekucyjnych.

Jak postąpić w opisanej sytuacji krok po kroku?

1. Pracownik lub zleceniobiorca powinien przygotować pisemne oświadczenie, że wynagrodzenie jest jego jedynym źródłem dochodu albo ma charakter powtarzalny i utrzymaniowy.
2. Do oświadczenia warto dołączyć kopię umowy, rachunki, historię wypłat i ewentualnie dokumenty potwierdzające brak innych przychodów.
3. Podmiot wypłacający powinien odpowiedzieć komornikowi, wskazując charakter umowy, regularność wypłat i znaną mu sytuację dotyczącą źródła utrzymania dłużnika.
4. Jeżeli zajęcie dotyczy należności niealimentacyjnych, należy wyraźnie wnieść o stosowanie ograniczeń z art. 833 § 2 i § 2(1) Kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 87 i art. 87(1) Kodeksu pracy.
5. Jeżeli komornik odmówi albo nadal zajmuje zbyt dużą część świadczenia, trzeba rozważyć skargę na czynność komornika z art. 767 Kodeksu postępowania cywilnego.

FAQ

Czy umowa-zlecenie zawsze daje ochronę przed komornikiem?

Nie. Ochrona zależy od tego, czy wynagrodzenie ma charakter powtarzalny i utrzymaniowy albo stanowi jedyne źródło dochodu dłużnika w rozumieniu art. 833 § 2 i § 2(1) Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy umowa o dzieło też może być chroniona?

Tak, ale zwykle trudniej to wykazać. Jeżeli wypłaty z umów o dzieło są regularne i z nich dłużnik realnie się utrzymuje, można powoływać się na odpowiednią ochronę.

Czy wystarczy ustne poinformowanie komornika?

Nie warto ograniczać się do rozmowy telefonicznej. Najlepiej złożyć pisemne oświadczenie wraz z dokumentami potwierdzającymi stan faktyczny.

Czy przy alimentach działa taka sama kwota wolna jak przy zwykłych długach?

Nie. Przy egzekucji alimentów ochrona jest słabsza, a potrącenie może sięgać do 3/5 świadczenia zgodnie z art. 87 § 3 pkt 1 Kodeksu pracy.

Czy zleceniodawca może sam zdecydować, że nie przekaże komornikowi całej wskazanej kwoty?

Nie powinien działać samowolnie. Powinien przekazać komornikowi pełne informacje o charakterze świadczenia i w razie potrzeby wnioskować o doprecyzowanie zajęcia.

Źródła

• art. 767 § 1 i § 4, art. 804, art. 833 § 2 i § 2(1) ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 87 § 1–5 oraz art. 87(1) § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy
• art. 191 § 1 ustawy z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych