VAT przy sprzedaży między spółką cywilną a wspólnikiem

Sprzedaż między spółką cywilną a wspólnikiem – czy w ogóle jest dopuszczalna?

Takie transakcje są w praktyce spotykane, ale trzeba odróżnić dwie płaszczyzny: cywilnoprawną i podatkową. Na gruncie prawa cywilnego spółka cywilna nie jest odrębną osobą prawną ani jednostką organizacyjną wyposażoną w zdolność prawną. Zgodnie z art. 860 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny wspólnicy spółki cywilnej zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego, a majątek używany w działalności spółki jest objęty współwłasnością łączną wspólników. Potwierdza to art. 863 § 1 Kodeksu cywilnego.

Dlatego od strony cywilnej sprzedaż składnika majątku „ze spółki” do jednego ze wspólników może budzić wątpliwości konstrukcyjne. Inaczej jest jednak na gruncie VAT: tam podatnikiem może być spółka cywilna jako jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej.

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług podatnikami są m.in. jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą. W konsekwencji spółka cywilna jest odrębnym podatnikiem VAT od swoich wspólników. To właśnie dlatego sprzedaż składników majątku przez spółkę cywilną na rzecz wspólnika może być rozliczana w VAT jako odpłatna dostawa towarów.

Czy trzeba wystawić fakturę VAT?

Jeżeli spółka cywilna jest czynnym podatnikiem VAT i dokonuje odpłatnej dostawy towarów na rzecz wspólnika prowadzącego działalność, co do zasady powinna udokumentować sprzedaż fakturą. Obowiązek wystawienia faktury wynika z art. 106b ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług, zgodnie z którym podatnik jest obowiązany wystawić fakturę dokumentującą sprzedaż dokonywaną na rzecz innego podatnika podatku lub podatku od wartości dodanej.

Przez sprzedaż należy rozumieć m.in. odpłatną dostawę towarów na terytorium kraju – art. 2 pkt 22 ustawy o podatku od towarów i usług. Z kolei dostawą towarów jest przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel – art. 7 ust. 1 tej ustawy.

W praktyce oznacza to, że z perspektywy VAT sprzedaż środka trwałego, wyposażenia albo towaru handlowego wspólnikowi jest co do zasady ujmowana jak zwykła sprzedaż na zewnątrz.

Jaka stawka VAT przy sprzedaży środka trwałego lub wyposażenia?

Najczęściej będzie to stawka podstawowa 23% na podstawie art. 41 ust. 1 w zw. z art. 146ef ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług, o ile dla danego składnika nie ma szczególnego zwolnienia albo stawki obniżonej. Sam fakt, że nabywcą jest wspólnik tej samej spółki cywilnej, nie daje zwolnienia z VAT.

Ocena stawki zależy jednak od rodzaju składnika majątku. Inne zasady mogą dotyczyć np. nieruchomości, samochodów, rzeczy używanych objętych procedurą marży albo składników, przy których przy nabyciu nie przysługiwało prawo do odliczenia i spełnione są ustawowe warunki zwolnienia. Dlatego przed sprzedażą konkretnego składnika trzeba sprawdzić, czy nie działa przepis szczególny.

Czy wspólnik może odliczyć VAT z faktury?

Co do zasady tak, ale tylko w takim zakresie, w jakim nabyty składnik będzie wykorzystywany do wykonywania czynności opodatkowanych. Wynika to z art. 86 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług. Jeżeli więc wspólnik kupuje od spółki cywilnej składnik do własnej działalności opodatkowanej VAT, ma prawo do odliczenia podatku naliczonego, o ile nie występują ograniczenia szczególne.

Takie ograniczenia mogą dotyczyć np. samochodów osobowych. W przypadku wydatków związanych z pojazdami samochodowymi ustawodawca przewiduje zasadniczo odliczenie 50% VAT, chyba że spełnione są warunki do pełnego odliczenia z art. 86a ust. 1 i ust. 3–5 ustawy o podatku od towarów i usług.

Jeżeli natomiast wspólnik korzysta ze zwolnienia z VAT albo kupuje składnik do czynności zwolnionych, odliczenie może nie przysługiwać wcale.

Jak rozliczyć podatek dochodowy?

W podatku dochodowym sprawa jest bardziej złożona niż w VAT. Przychody z odpłatnego zbycia składników majątku wykorzystywanych w działalności gospodarczej są co do zasady przychodem z tej działalności na podstawie art. 14 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Jednocześnie przychody i koszty w spółce cywilnej przypisuje się wspólnikom proporcjonalnie do ich prawa do udziału w zysku – art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Problem polega na tym, że nabywcą jest jeden ze wspólników. W praktyce podatkowej przyjmuje się często, że po stronie pozostałych wspólników powstaje przychód zgodnie z ich udziałem, natomiast w części przypadającej na wspólnika będącego jednocześnie kupującym ocena nie jest już tak oczywista. W tej części pojawia się argument, że ekonomicznie dochodzi do czynności „z samym sobą”.

To właśnie dlatego odpowiedź na pytanie o pełne ujęcie kosztu po stronie nabywcy nie zawsze jest twierdząca. Bezpieczniej jest przyjąć, że w PIT skutki należy badać odrębnie dla każdego wspólnika i dla każdego składnika majątku. Jeżeli transakcja ma istotną wartość, warto zabezpieczyć się interpretacją indywidualną.

Cena sprzedaży – czy może być dowolna?

Nie powinna być dowolna. Wspólnik i spółka cywilna są podmiotami powiązanymi, dlatego cena powinna odpowiadać warunkom rynkowym. Na gruncie PIT znaczenie ma art. 23o ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym podmioty powiązane ustalają ceny transferowe na warunkach, które ustaliłyby między sobą podmioty niepowiązane.

Jeżeli warunki transakcji odbiegają od rynkowych i powodują zaniżenie dochodu, organ podatkowy może określić dochód bez uwzględnienia warunków wynikających z powiązań – art. 23o ust. 2 ustawy o PIT.

Nie w każdej sprawie powstanie obowiązek sporządzenia lokalnej dokumentacji cen transferowych, ale sam rynkowy charakter ceny warto umieć wykazać, np. ofertami rynkowymi, wyceną rzeczoznawcy lub porównaniem cen podobnych rzeczy.

Na co jeszcze uważać przy takiej sprzedaży?

Poza samym VAT i PIT trzeba sprawdzić kilka kwestii praktycznych:

• czy sprzedawany składnik był środkiem trwałym, wyposażeniem czy towarem handlowym,
• czy przy jego nabyciu odliczono VAT i czy nie powstaje obowiązek korekty podatku naliczonego na podstawie art. 91 ustawy o podatku od towarów i usług,
• czy sprzedaż dotyczy pojazdu, dla którego obowiązują szczególne ograniczenia w odliczeniu VAT,
• czy cena odpowiada wartości rynkowej,
• czy dokumenty firmowe i ewidencje środków trwałych są spójne z fakturą i sposobem rozliczenia.

W podobnych relacjach biznesowych znaczenie ma także poprawne udokumentowanie powiązań i warunków rozliczeń, zwłaszcza gdy chodzi o s.c. i sprzedaż między firmą a wspólnikiem.

Wnioski praktyczne

Na gruncie VAT opisana sprzedaż jest co do zasady traktowana jak zwykła odpłatna dostawa towarów: spółka cywilna wystawia fakturę, rozlicza VAT należny, a wspólnik-nabywca może odliczyć VAT, jeśli spełnia warunki z art. 86 ust. 1 ustawy o VAT.

Nie oznacza to jednak automatycznie, że w podatku dochodowym wszystko rozlicza się identycznie jak przy sprzedaży na rzecz podmiotu całkowicie obcego. W PIT relacja między spółką cywilną a wspólnikiem jest bardziej skomplikowana z uwagi na konstrukcję majątku wspólnego i sposób przypisywania przychodów oraz kosztów wspólnikom. Im większa wartość transakcji i im bardziej nietypowy składnik majątku, tym bardziej uzasadnione jest wystąpienie o interpretację indywidualną.

FAQ

Czy spółka cywilna i wspólnik to różni podatnicy VAT?

Tak. Spółka cywilna może być odrębnym podatnikiem VAT na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług.

Czy sprzedaż wspólnikowi zawsze trzeba opodatkować 23% VAT?

Nie zawsze. Często stosuje się 23%, ale ostateczna stawka lub zwolnienie zależą od rodzaju składnika i spełnienia szczególnych warunków ustawowych.

Czy wspólnik może odliczyć cały VAT z faktury?

Tylko wtedy, gdy zakup służy czynnościom opodatkowanym i nie ma ograniczeń szczególnych, np. dotyczących samochodów osobowych.

Czy cenę można ustalić dowolnie, skoro to „wewnętrzna” transakcja?

Nie. To transakcja między podmiotami powiązanymi, więc cena powinna odpowiadać warunkom rynkowym.

Czy kupujący na pewno zaliczy cały wydatek do kosztów?

Nie zawsze. W PIT taka transakcja wymaga indywidualnej oceny, zwłaszcza w części przypadającej na wspólnika będącego jednocześnie nabywcą.

Źródła

• art. 7 ust. 1, art. 15 ust. 1, art. 41 ust. 1, art. 86 ust. 1, art. 86a, art. 91, art. 106b ust. 1 pkt 1, art. 146ef ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
• art. 8 ust. 1 i 2, art. 14 ust. 2 pkt 1, art. 23o ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
• art. 860 § 1 i art. 863 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny