Matka nie przestrzega kontaktów z dzieckiem – co zrobić?

Gdy matka nie przestrzega ustaleń dotyczących kontaktów z dzieckiem

Jeżeli kontakty z dzieckiem zostały ustalone prawomocnym postanowieniem sądu, wyrokiem albo ugodą zawartą przed sądem lub mediatorem, oboje rodzice mają obowiązek ich przestrzegać. Wynika to z art. 113¹ § 1 i art. 113⁵ ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz z przepisów wykonawczych zawartych w art. 598¹⁵–598²¹ ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

W praktyce oznacza to, że matka dziecka nie może samodzielnie odwoływać kontaktów tylko dlatego, że ma inne plany, jest skonfliktowana z ojcem albo nie akceptuje jego nowego związku. Tak samo ojciec nie ma obowiązku realizować innych terminów niż te wynikające z orzeczenia lub ugody, chyba że sam dobrowolnie się na to zgodzi.

Jakie przepisy stosuje się przy utrudnianiu kontaktów?

Podstawowym przepisem jest art. 598¹⁵ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z nim, jeżeli osoba, pod której pieczą dziecko pozostaje, nie wykonuje albo niewłaściwie wykonuje obowiązki wynikające z orzeczenia albo ugody w przedmiocie kontaktów z dzieckiem, sąd opiekuńczy zagrozi jej nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej na rzecz osoby uprawnionej do kontaktu.

Jeżeli mimo takiego zagrożenia naruszenia trwają dalej, stosuje się art. 598¹⁶ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Wtedy sąd opiekuńczy nakazuje zapłatę należnej sumy pieniężnej, ustalając jej wysokość stosownie do liczby naruszeń.

Warto też pamiętać o art. 582¹ § 3 Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli już na etapie ustalania kontaktów istnieje uzasadniona obawa, że któreś z rodziców nie będzie wykonywać obowiązków, sąd może od razu zagrozić nakazaniem zapłaty określonej sumy pieniężnej.

Na czym polega procedura – krok po kroku

Postępowanie dotyczące wykonywania kontaktów z dzieckiem ma co do zasady dwa etapy:

Co istotne, zgodnie z art. 598¹⁸ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego sąd opiekuńczy orzeka wyłącznie na wniosek. Oznacza to, że trzeba samodzielnie zainicjować sprawę i złożyć osobny wniosek o zagrożenie nakazaniem zapłaty, a później – jeśli naruszenia będą trwały – osobny wniosek o nakazanie zapłaty.

Do jakiego sądu złożyć wniosek?

Wniosek składa się do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, czyli sądu opiekuńczego właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka. Podstawę właściwości stanowią przepisy o postępowaniu opiekuńczym, w szczególności art. 569 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli dziecko mieszka w innej miejscowości niż ojciec, co do zasady właściwy będzie sąd miejsca zamieszkania dziecka, a nie rodzica uprawnionego do kontaktów.

Ile kosztuje wniosek?

Od wniosku w sprawie wykonywania kontaktów z dzieckiem pobiera się opłatę stałą 100 zł. Wynika to z art. 23 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Jeżeli sytuacja finansowa wnioskodawcy jest trudna, może on złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych na zasadach określonych w art. 102 i nast. tej samej ustawy. Trzeba wtedy wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny.

Jak przygotować wniosek o zagrożenie nakazaniem zapłaty?

Wniosek powinien zawierać przede wszystkim:

• oznaczenie sądu i stron postępowania,
• wskazanie dziecka, którego sprawa dotyczy,
• powołanie prawomocnego orzeczenia albo ugody regulującej kontakty,
• opis konkretnych naruszeń z datami,
• wniosek o zagrożenie nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie,
• wnioski dowodowe,
• podpis i załączniki.

Najlepiej nie opisywać konfliktu ogólnie, lecz wskazać konkret: data, godzina, miejsce, jakie miało być wydanie dziecka, co się faktycznie wydarzyło, kto był obecny, jakie są dowody. Sąd ocenia naruszenia obowiązków wynikających z orzeczenia, a nie sam poziom napięcia między rodzicami.

Jakie dowody są najważniejsze?

W sprawach o wykonywanie kontaktów liczy się systematyczne dokumentowanie naruszeń. Pomocne są w szczególności:

• SMS-y, e-maile i wiadomości z komunikatorów,
• potwierdzenia przyjazdu po dziecko,
• świadkowie obecni przy próbie odbioru dziecka,
• własne zestawienie naruszeń z datami i opisem,
• nagrania, o ile zostały uzyskane w sposób dopuszczalny w konkretnym stanie faktycznym,
• korespondencja pokazująca, że ojciec był gotowy kontakt zrealizować.

Jeżeli druga strona twierdzi, że kontakt nie doszedł do skutku z przyczyn niezależnych, na przykład z powodu choroby dziecka, sąd będzie oceniał, czy była to rzeczywista przeszkoda, czy tylko pretekst. Dlatego w takich sprawach ogromne znaczenie mają szczegóły i powtarzalność zachowań.

Czy trzeba od razu wnosić o ograniczenie władzy rodzicielskiej?

Nie. Samo utrudnianie kontaktów nie oznacza automatycznie konieczności składania wniosku o ograniczenie władzy rodzicielskiej. W pierwszej kolejności zwykle wykorzystuje się mechanizm z art. 598¹⁵ i 598¹⁶ Kodeksu postępowania cywilnego.

Dopiero jeżeli skala naruszeń jest duża, długotrwała i pokazuje, że dobro dziecka jest zagrożone, można rozważyć dodatkowe środki z art. 109 § 1 i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czyli odpowiednie zarządzenia opiekuńcze. Taka decyzja zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego. Sąd bada wtedy nie tylko same kontakty, ale szerzej wpływ zachowania rodzica na dobro dziecka.

Czy ojciec musi zgadzać się na dodatkowe terminy kontaktów?

Nie. Jeżeli sąd ustalił kontakty w określonych terminach, ojciec ma prawo realizować je zgodnie z orzeczeniem i nie musi przyjmować innych terminów narzucanych jednostronnie przez matkę. Dobrowolne dodatkowe porozumienia są dopuszczalne, ale brak zgody na zmianę nie jest naruszeniem orzeczenia.

W praktyce warto jednak odpowiadać na propozycje spokojnie i rzeczowo, najlepiej pisemnie, aby nie tworzyć materiału, który druga strona mogłaby później przedstawiać jako brak zainteresowania dzieckiem.

Czy policja „wyegzekwuje” kontakt?

Zasadniczo nie jest to standardowa droga wykonywania orzeczeń o kontaktach. Procedura przewidziana przez ustawodawcę to postępowanie opiekuńcze przed sądem na podstawie art. 598¹⁵–598²¹ Kodeksu postępowania cywilnego. Policja może interweniować jedynie w sytuacjach szczególnych, np. gdy dochodzi do zakłócenia porządku, gróźb albo przemocy, ale sama nie zastępuje sądu w wykonywaniu kontaktów.

Co może jeszcze zrobić ojciec poza wnioskiem do sądu?

Poza uruchomieniem procedury sądowej warto:

• żądać komunikacji wyłącznie pisemnej,
• unikać sporów przy dziecku,
• punktualnie stawiać się po dziecko w terminach wynikających z orzeczenia,
• gromadzić dowody wszystkich naruszeń,
• rozważyć mediację, jeżeli istnieje realna szansa na poprawę współpracy.

Mediacja może być pomocna, ale tylko wtedy, gdy druga strona rzeczywiście chce współpracować. Jeżeli problem ma charakter uporczywy i celowy, zwykle skuteczniejsza jest szybka reakcja procesowa.

FAQ

Czy wystarczy, że matka raz nie wyda dziecka?

Jednorazowe zdarzenie też może stanowić naruszenie, ale w praktyce sąd ocenia całokształt sprawy. Im lepiej udokumentowane i bardziej powtarzalne są naruszenia, tym większa szansa na szybkie uwzględnienie wniosku.

Czy można od razu żądać pieniędzy?

Zwykle najpierw trzeba uzyskać postanowienie o zagrożeniu nakazaniem zapłaty na podstawie art. 598¹⁵ Kodeksu postępowania cywilnego. Dopiero przy dalszych naruszeniach składa się wniosek o nakazanie zapłaty na podstawie art. 598¹⁶ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy brak porozumienia między rodzicami uzasadnia odwołanie kontaktu?

Nie. Sam konflikt między rodzicami nie uchyla obowiązku wykonywania prawomocnego orzeczenia lub ugody dotyczącej kontaktów.

Czy choroba dziecka zawsze usprawiedliwia brak kontaktu?

Nie zawsze. To zależy od rzeczywistego stanu zdrowia dziecka, zaleceń lekarza i okoliczności konkretnej sprawy. Sąd bada, czy przeszkoda była realna i czy rodzic nie wykorzystał jej tylko jako pretekstu.

Czy ojciec może domagać się zmiany kontaktów, jeśli obecny model nie działa?

Tak. Niezależnie od procedury z art. 598¹⁵–598¹⁶ Kodeksu postępowania cywilnego można złożyć wniosek o zmianę rozstrzygnięcia o kontaktach, jeżeli wymaga tego dobro dziecka i zmieniły się okoliczności sprawy.

Źródła

• art. 113¹ § 1, art. 113⁵, art. 109 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• art. 569 § 1, art. 582¹ § 3, art. 598¹⁵–598²¹ ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.
• art. 23 pkt 3 oraz art. 102 i nast. ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.